Những loại vaccine không nên bỏ qua cho trẻ

Những loại vaccine không nên bỏ qua cho trẻ

Nhiều bệnh từng cướp đi sinh mạng của hàng triệu trẻ em trên thế giới nay đã được kiểm soát nhờ vaccine. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối đa, cha mẹ cần hiểu rõ những loại vaccine bắt buộc và khuyến cáo, cũng như tầm quan trọng của việc tiêm đủ, đúng lịch. Bài viết này giới thiệu 12 loại vaccine thiết yếu giúp phòng ngừa các bệnh có nguy cơ cao gây biến chứng nặng hoặc tử vong ở trẻ.

Virus hợp bào hô hấp (RSV)

• Bản chất: RSV là một loại virus phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp, ảnh hưởng đến mũi, họng và phổi.
• Đường lây: Virus lan truyền khi người nhiễm ho hoặc hắt hơi, phát tán các giọt dịch chứa mầm bệnh ra môi trường. Nó cũng có thể truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua bề mặt cứng, nơi virus có thể tồn tại nhiều giờ. Virus xâm nhập cơ thể qua mắt, mũi hoặc miệng.
• Mức độ nguy hiểm: Ở đa số người, RSV chỉ gây triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh (đặc biệt là trẻ sinh non), trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền, RSV có thể tiến triển thành viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản nặng, đe dọa tính mạng.

Sởi (Measles)

• Bản chất: Bệnh sởi là một nhiễm trùng virus cấp tính, lây lan mạnh, ảnh hưởng đến hệ hô hấp, bao gồm phổi và khí quản.
• Đường lây: Virus sởi phát tán vào không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi và có thể tồn tại trên bề mặt tới 2 giờ. Khoảng 90% người chưa có miễn dịch sẽ bị lây nếu tiếp xúc gần với người bệnh.
• Mức độ nguy hiểm: Sởi có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não và tử vong. Trước khi có vaccine, tại Hoa Kỳ mỗi năm có khoảng 3–4 triệu ca sởi, 48.000 ca nhập viện và 400–500 ca tử vong.

Ho gà (Pertussis)

• Bản chất: Nhiễm khuẩn đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis, gây ho dữ dội và khó thở.
• Đường lây: Vi khuẩn lan truyền qua không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, và người khác hít phải.
• Mức độ nguy hiểm: Đặc biệt nguy hiểm với trẻ dưới 1 tuổi. Ho gà có thể gây viêm phổi, co giật, ngưng thở hoặc thở chậm, đe dọa tính mạng.

Đọc thêm tại: Tiêm chủng vaccine có thật sự cần thiết?

Cúm mùa (Influenza)

 

• Bản chất: Nhiễm virus cấp tính ở mũi, họng và phổi.
• Đường lây: Các giọt dịch hô hấp từ người bệnh khi ho, hắt hơi hoặc nói có thể lan xa tới 1,8 mét. Virus cũng lây qua tay khi chạm vào bề mặt nhiễm bệnh rồi chạm vào mũi hoặc miệng.
• Mức độ nguy hiểm: Tại Hoa Kỳ, cúm gây tử vong cho tới 51.000 người mỗi năm. Người mắc hen suyễn hoặc tiểu đường dễ gặp biến chứng nặng.

Bại liệt (Polio)

• Bản chất: Bệnh do virus gây tổn thương hệ thần kinh cơ, có thể dẫn đến liệt.
• Đường lây: Virus sống trong ruột người bệnh và lây qua đường phân – miệng, thường do tiếp xúc với phân nhiễm bệnh.
• Mức độ nguy hiểm: Nhiều người không có triệu chứng hoặc chỉ bị sốt nhẹ, nhưng bệnh có thể gây viêm não, liệt vĩnh viễn và tử vong. Nhờ tiêm chủng, tỷ lệ mắc đã giảm mạnh, song bệnh vẫn chưa bị xóa sổ hoàn toàn.

Bệnh do phế cầu khuẩn (Pneumococcal disease)

• Bản chất: Nhiễm khuẩn do Streptococcus pneumoniae, có thể gây viêm phổi, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não.
• Đường lây: Qua tiếp xúc với dịch nhầy hoặc nước bọt của người bệnh.
• Mức độ nguy hiểm: Viêm phổi do phế cầu đặc biệt nguy hiểm ở người trên 65 tuổi. Khi gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, bệnh có thể đe dọa tính mạng.

Uốn ván (Tetanus)

• Bản chất: Nhiễm khuẩn do Clostridium tetani, gây cứng hàm, co thắt cơ, khó thở, liệt và tử vong.
• Đường lây: Vi khuẩn tồn tại trong đất, bụi hoặc phân động vật, xâm nhập cơ thể qua vết thương hở.
• Mức độ nguy hiểm: 10–20% ca mắc uốn ván dẫn đến tử vong, đặc biệt ở người trên 60 tuổi hoặc mắc tiểu đường.

Viêm màng não do não mô cầu (Meningococcal disease)

• Bản chất: Nhiễm khuẩn do Neisseria meningitidis, gây viêm màng não (nhiễm trùng và sưng não, tủy sống) hoặc nhiễm khuẩn huyết.
• Đường lây: Vi khuẩn sống ở họng và mũi của người bệnh, lan qua hôn hoặc sống chung. Triệu chứng gồm sốt cao đột ngột, đau đầu, cứng gáy.
• Mức độ nguy hiểm: Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có 1.000–1.200 ca mắc, và ngay cả khi điều trị kháng sinh, 15% vẫn tử vong.

Viêm gan B (Hepatitis B)

• Bản chất: Bệnh mạn tính do virus viêm gan B, gây tổn thương gan.
• Đường lây: Virus có trong máu và dịch cơ thể của người bệnh, lây qua quan hệ tình dục, dùng chung kim tiêm hoặc từ mẹ sang con. Mức độ lây nhiễm cao gấp 100 lần HIV.
• Mức độ nguy hiểm: Gây viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan, có thể dẫn đến tử vong.

Quai bị (Mumps)

• Bản chất: Bệnh do virus gây sưng tuyến nước bọt, kèm sốt, đau đầu, mỏi cơ, chán ăn.
• Đường lây: Khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, virus phát tán vào không khí và người khác hít phải.
• Mức độ nguy hiểm: Có thể gây viêm màng não, điếc, hoặc vô sinh ở nam giới. Nhờ vaccine MMR, bệnh hiếm gặp hơn nhưng vẫn có ổ dịch, nhất là ở môi trường sống tập trung như ký túc xá.

Đọc thêm tại: Tìm hiểu về vaccine phòng ngừa ung thư 

Bệnh do Hib (Haemophilus influenzae type B)

• Bản chất: Nhiễm khuẩn do Hib, có thể gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm xương hoặc khớp.
• Đường lây: Một số người mang vi khuẩn trong mũi hoặc họng mà không có triệu chứng, nhưng khi ho hoặc hắt hơi, vi khuẩn phát tán ra không khí. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
• Mức độ nguy hiểm: Trước khi có vaccine, tại Hoa Kỳ mỗi năm có khoảng 20.000 trẻ dưới 5 tuổi mắc Hib, với tỷ lệ tử vong 3–6%.

Lời khuyên từ chuyên gia

Vaccine không chỉ bảo vệ từng cá nhân mà còn tạo ra “lá chắn” cộng đồng, giúp ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh. Trong bối cảnh nhiều loại virus và vi khuẩn vẫn tồn tại và có nguy cơ bùng phát trở lại, việc tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch cho trẻ là trách nhiệm và quyền lợi của mỗi gia đình. Cha mẹ nên chủ động theo dõi lịch tiêm, tham khảo ý kiến bác sĩ và cập nhật khuyến cáo tiêm chủng mới nhất để đảm bảo con mình được bảo vệ toàn diện ngay từ những năm tháng đầu đời.