Hội chứng dị ứng miệng (OAS) khi ăn trái cây sống

Hội chứng OAS

Nhiều người gặp phải một tình trạng rất khó xử: ăn một chiếc bánh hoa quả hoàn toàn bình thường, nhưng cứ cắn một miếng hoa quả tươi thì lại lập tức ngứa râm ran, môi sưng nhẹ và họng cảm thấy nghẹn khó chịu? Nghiên cứu cho thấy tình trạng kỳ lạ này xảy ra rất phổ biến ở những người có cơ địa viêm mũi dị ứng với phấn hoa, và được y học gọi tên là Hội chứng dị ứng đường miệng (Oral Allergy Syndrome - OAS) hay Hội chứng phấn hoa - thực phẩm (Pollen Food Allergy Syndrome - PFAS). Đây là một dạng dị ứng thực phẩm tiếp xúc cục bộ, thường khởi phát ở thanh thiếu niên hoặc người trưởng thành sau nhiều năm bị hắt hơi sổ mũi theo mùa.

Bản chất cốt lõi của hội chứng này bắt nguồn từ hiện tượng nhận nhầm (phản ứng chéo - cross-reactivity) của hệ thống miễn dịch. Cơ thể của người bị viêm mũi dị ứng vốn đã sản sinh ra một lượng lớn kháng thể IgE chuyên nhận diện các protein đặc trưng có trong hạt phấn hoa bay lơ lửng ngoài không khí. Điều trùng hợp là cấu trúc phân tử protein trong một số loại trái cây, rau củ và hạt sống lại giống hệt như bản sao của protein phấn hoa. Khi ăn các loại trái cây, các kháng thể IgE cư trú tại niêm mạc môi, nướu và họng lầm tưởng rằng cơ thể đang bị phấn hoa tấn công, từ đó kích hoạt giải phóng histamine gây ngứa rát tại chỗ. Các tiệu chứng thường xuất hiện gần như tức thì chỉ sau vài giây nhai nuốt và phần lớn sẽ tự dịu đi sau 20-30 phút khi các enzyme trong nước bọt và dịch vị dạ dày phân hủy các protein thực phẩm này. Các cặp phản ứng chéo kinh điển rất dễ nhận diện trong đời sống hàng ngày bao gồm:

• Người dị ứng phấn hoa bạch dương (thường vào mùa xuân) rất hay bị ngứa miệng khi ăn táo, lê, đào, mận, kiwi, cà rốt hoặc cần tây
• Người dị ứng phấn hoa cúc gai (mùa thu) thường phản ứng với dưa hấu, dưa lưới, dưa chuột, chuối và bí ngòi
• Người dị ứng phấn cỏ lại thường nhạy cảm với cà chua, cam và khoai tây.

May mắn thay, các protein thực vật gây ra hội chứng OAS có đặc tính rất kém bền với nhiệt độ và dễ bị biến tính bởi enzyme tiêu hóa. Do đó, một mẹo xử lý cực kỳ đơn giản và hiệu quả là hãy nấu chín hoặc gia nhiệt thực phẩm trước khi ăn, như: luộc chín, nướng, xào hoặc quay lò vi sóng trái cây và rau củ trong khoảng 10-15 giây để phá hủy cấu trúc protein gây dị ứng. Gọt bỏ vỏ trái cây cũng giúp giảm đáng kể phản ứng vì protein gây dị ứng thường tập trung dày đặc nhất ở lớp vỏ ngoài. Tuy nhiên, nếu gặp các dấu hiệu nghiêm trọng như sưng nghẹn cổ họng gây khó thở, buồn nôn, chóng mặt tụt huyết áp, hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức để được phòng ngừa sốc phản vệ nguy hiểm.

Kết luận

Hội chứng dị ứng đường miệng là một minh chứng cho thấy đôi khi sự phức tạp của cơ thể cũng có thể xuất hiện những nhầm lẫn của hệ thống miễn dịch. Dù vậy, một vài thay đổi nhỏ trong cách chế biến như nấu chín hoặc gọt vỏ hoàn toàn có thể giúp dự phòng tình trạng này. Bên cạnh đó, hãy luôn cẩn trọng nếu bản thân là người có cơ địa dị ứng, và cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu gặp phải các vấn đề dị ứng nghiêm trọng.