Tổng quan bệnh lao

Bệnh lao có thể gặp ở tất cả các bộ phận cơ thể như lao màng phổi, lao hạch bạch huyết, lao màng não, lao xương khớp, lao màng bụng, lao hệ sinh dục – tiết niệu, lao ruột, trong đó bệnh lao phổi thường gặp nhất (chiếm 80 – 85%) và là nguồn lây chính cho người xung quanh.

Đối với người bị người bị nghi ngờ mắc bệnh lao, nếu xét nghiệm soi đờm trực tiếp thấy có vi khuẩn lao thì người bệnh được chẩn đoán là lao AFB(+) và ngược lại là lao AFB(-)

Dưới đây là số liệu thống kê về tình trạng bệnh lao trong những năm qua:

• Năm 2015, có tới 1,8 triệu người tử vong do lao, trong số 10,4 triệu người mắc bệnh.
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng mỗi năm có 9 triệu người mắc bệnh lao, nhưng trong đó có đến 3 triệu người không được điều trị y tế.
• Các triệu chứng của bệnh lao có thể kéo dài trong nhiều tháng. Một người mắc bệnh lao có thể gây nhiễm cho tới 10-15 người khác thông qua tiếp xúc gần.

Nguyên nhân bệnh lao

Bệnh lao là do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Bệnh lây lan do vi khuẩn phát tán từ người này sang người khác. Khi người mắc lao ho, nói, hắt hơi, khạc nhổ mà những người khác có thể hít vào, dẫn đến lao. Từ phổi, bệnh lao có thể lây nhiễm sang các vùng khác trên cơ thể.

Vi khuẩn lao có khả năng kháng lại cồn và axit, trong khi nồng độ lại khiến các vi khuẩn khác bị tiêu diệt. Vi khuẩn có thể tồn tại lên tới nhiều tuần trong đờm, môi trường ẩm ướt và những chỗ tối. Vi khuẩn bị mất khả năng gây bệnh nếu dưới ánh nắng mặt trời hoặc ở trong nhiệt độ 100°C.

Triệu chứng của bệnh lao

Sau đây là các triệu chứng điển hình của bệnh lao:

• Ho kéo dài hơn 2 tuần (ho khan, không đờm, ho ra máu) là triệu chứng quan trọng nhất liên quan tới lao
• Đau ngực, thỉnh thoảng khó thở
• Cảm thấy mệt mỏi mọi lúc
• Đổ mồ hôi trộm về đêm
• Sốt nhẹ, ớn lạnh về chiều
• Chán ăn, gầy sút

​

Con đường lây truyền bệnh của bệnh lao

Bệnh rất dễ lây từ người sang người do lây bằng đường hô hấp. Không có ổ chứa mầm bệnh trong thiên nhiên hoặc vật trung gian truyền bệnh.

Nguồn bệnh là do những người bệnh lao phổi, lao thanh quản, lao phế quản trong giai đoạn ho khạc vi khuẩn lao.

Vi khuẩn lao trong các hạt nước bọt li ti hoặc các hạt bụi nhỏ có đường kính  từ 1-5 mm dễ dàng bị hít vào và gây bệnh. Từ phổi, vi khuẩn dễ dàng lây qua máu, xương, thận, gan  hoặc gây bệnh tại các cơ quan khác trên cơ thể.

Cứ 1 người bị lao có ho khạc ra vi khuẩn có lây nhiễm lên tới 10-15 người khác, nhất là trong những khu đông dân, đông đúc.

• Môi trường ô nhiễm nhiều khó bụi, ẩm ươt là điều khiện thuận lợi cho để cho vi khuẩn phát triển.
• Khi đã điều trị bằng thuốc chống lao, khả năng lây nhiễm bệnh rất thấp.
• Bệnh lao i ko có nguy cơ gây nhiễm qua đường khác

Các đối tượng có nguy cơ mắc bệnh lao

Lao là một bệnh rất dễ lây nhiễm, ảnh hưởng tới mọi người trong mọi lứa tuổi

Những yếu tố sau làm tăng nguy cơ mắc bệnh lao:

• Suy giảm miễn dịch: HIV, ung thư,…
• Tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây, đặc biệt trẻ em
• Bị các bệnh mãn tính: loét dạ dày tá tràng, đái tháo đường, suy thận mãn
• Sử dụng các đồ uống có cồn như rượu, bia,..
• Sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.   

Phòng ngừa bệnh lao

Để phòng chống bệnh lao, hãy áp dụng một số biện pháp phòng chống sau:

• Tiêm phòng bệnh lao: Tiêm vắc-xin cho trẻ để phòng chống lao. Hiện nay, Chính phủ đã và đang thực hiện tiêm phòng trong chương trình Tiêm chủng mở rộng.
• Sử dụng khẩu trang khi ra ngoài hoặc tiếp xúc với người bị lao
• Chê miệng khi hắt hơi, rửa tay sạch sẽ thường xuyên, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Không sử dụng chung đồ cá nhân với người bệnh
• Người bệnh lao tránh lây nhiễm cho người bằng cách không ngủ cùng phòng với người khác, không đến nơi đông người
• Người bệnh phải đeo khẩu trang; khi ho, hắt hơi phải che miệng. Khạc đờm đúng nơi và các vật nhiễm khuẩn phải được vứt bỏ đúng cách.
• Tận dụng ánh nắng mặt trời càng nhiều càng tốt cho nơi ở và các vật dụng của người bệnh.
• Thực hiện lối sống lành mạnh như: ăn uống hợp lý, ngủ đầy đủ, tập thể dục đều đặn và không sử dụng các chất gây nghiện như ma túy, rượu bia, thuốc lá…
• Vệ sinh nơi ở, nơi làm việc và đi khám sức khỏe định kỳ thường xuyên.

Các biện pháp chẩn đoán bệnh lao

Bác sĩ cho hỏi bệnh nhân khai thác các triệu chứng toàn thân như sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, chán ăn, mệt mỏi, gầy sút cân, đồng thời khám phổi và khám toàn thân. Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định số xét nghiệm như

• Nhuôm soi đờm trực tiếp tìm AFB
• Xét nghiệm Xpert MTB/RIF
• Nuôi cấy tìm vi khuẩn lao
• X-quang phổi

Chẩn đoán xác định bệnh: Phải có ít nhất 1 mẫu AFB (+) và hình ảnh X-quang nghi lao hoặc khi có hai mẫu đờm (+).

Chẩn đoán và điều trị sớm có thể ngăn ngừa diễn biến nặng hơn của bệnh và tránh các tình huống trở nặng cần cấp cứu. Do đó, hãy gặp bác sĩ càng sớm càng tốt để tránh các trường hợp bệnh lao nặng.

Các biện pháp điều trị bệnh lao

Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh mắc lao sẽ có thể gặp các biến chứng sau đây:

• Tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, ho ra máu
• Kể cả sau khi điều trị, bệnh lao vẫn có thể quay trở lại và để lại các di chứng như: suy hô hấp mãn, giãn phế quản, u nấm phổi, tràn khí màng phổi.

Phương pháp điều trị phổ biến là sử dụng thuốc trị lao

Hầu hết các trường hợp lao đều có thể chữa khỏi khi điều trị đúng phương pháp và dùng thuốc. Các phác đồ điều trị lao cũng được phân ra điều trị tùy theo từng trường hợp cụ thể. Sử dụng loại thuốc nào và trị liệu bao lâu phụ thuộc vào các yếu tố:

• Sức khoẻ người bệnh
• Độ tuổi
• Khả năng kháng thuốc
• Loại lao mắc phải là lao phổi hay lao ngoài phổi.  Trường hợp những người mắc bệnh lao ngoài phổi chỉ cần dùng một loại kháng sinh lao, trong khi đó những người bị bệnh lao phổi thường phải dùng nhiều loại thuốc.

Lưu ý: khi điều trị thuốc trị lao

• Uống thuốc đầy đủ, đúng liều lượng, không tự thay đổi hay ngừng sử dụng thuốc cả kể khi hết bệnh lao.
• Cả kể sau khi điều trị, vi khuẩn lao vẫn có thể còn tồn tại trong cơ thể. Bệnh lao phổi có thể trở nên kháng thuốc. Sau đó trở thành bệnh lao đa kháng thuốc (MDR) trong tương lai. Khi đó thì việc điều trị bệnh lao sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều.