Hiểu về virus hMPV – cha mẹ có con dưới 5 tuổi nhất định phải đọc

Virus hMPV lây nhiễm chủ yếu cho trẻ em dưới 5 tuổi. Bạn có thể mắc lại virus này sau đó, nhưng các triệu chứng thường nhẹ hơn lần nhiễm đầu tiên. Tuy nhiên, người lớn trên 65 tuổi và những người có vấn đề về hô hấp hoặc hệ thống miễn dịch suy yếu cũng có thể bị các triệu chứng nghiêm trọng. Nhiễm trùng hMPV phổ biến hơn vào mùa đông và đầu mùa xuân.

Human Metapneumovirus (HMPV) là một virus gây bệnh đường hô hấp, được phân loại trong họ Pneumoviridae, chi Metapneumovirus. Về cấu trúc sinh học, đây là một virus RNA, với bộ gen mã hóa cho các protein cấu trúc và chức năng đặc trưng. Sự phát hiện mang tính đột phá về HMPV diễn ra vào năm 2001 tại Hà Lan, khi các nhà khoa học phân lập được virus này từ các mẫu dịch đường hô hấp của bệnh nhi. Tuy nhiên, các phân tích huyết thanh học hồi cứu đã chứng minh sự hiện diện của virus này trong quần thể người từ ít nhất 60 năm trước, với phân bố địa lý rộng khắp toàn cầu.

Về cơ chế bệnh sinh, virus hMPV thể hiện một đặc tính độc đáo trong tương tác với hệ miễn dịch của vật chủ. Biểu hiện lâm sàng của nhiễm hMPV có phổ rộng, từ các triệu chứng hô hấp nhẹ tương tự cảm cúm thông thường đến các biến chứng nghiêm trọng. Đáng chú ý, mức độ nghiêm trọng của bệnh thường liên quan chặt chẽ với tình trạng miễn dịch của vật chủ, trong đó nhiễm trùng nguyên phát thường gây ra biểu hiện lâm sàng nặng nề hơn. Điều này giải thích tại sao trẻ em - những đối tượng chưa từng phơi nhiễm với virus - có nguy cơ cao phát triển bệnh cảnh nặng. Sau lần nhiễm hMPV đầu tiên, cơ thể phát triển một mức độ miễn dịch nhất định, dẫn đến các đợt tái nhiễm sau thường biểu hiện nhẹ hơn. Tuy nhiên, ở các nhóm đối tượng đặc biệt như người cao tuổi trên 65 tuổi, bệnh nhân có bệnh lý hô hấp mạn tính hoặc có tình trạng suy giảm miễn dịch, virus hMPV vẫn có khả năng gây ra các biến chứng đáng kể.

Tham khảo thêm: Nỗi sợ thái quá về virus hMPV đang lây lan ở Trung Quốc – “ám ảnh” sau đại dịch COVID-19 

Đặc điểm dịch tễ học của virus hMPV

Virus hMPV chủ yếu lây nhiễm qua giọt bắn đường hô hấp, với các giọt bắn chứa virus được phát tán trong không khí thông qua các hoạt động như ho, hắt hơi, hoặc thậm chí là quá trình nói chuyện thông thường. Ngoài ra, sự lây truyền hMPV còn có thể xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với bề mặt bị nhiễm virus và sau đó chạm tay vào niêm mạc mũi, miệng, mắt.

Virus hMPV có thời kỳ ủ bệnh kéo dài từ 3 đến 5 ngày. Một đặc điểm quan trọng của virus này là khả năng tạo miễn dịch không hoàn toàn sau nhiễm trùng, dẫn đến hiện tượng tái nhiễm có thể xảy ra nhiều lần trong đời.

Mặc dù virus hMPV có thể được phát hiện quanh năm, nhưng có xu hướng bùng phát mạnh vào mùa đông và đầu xuân.

Nghiên cứu dịch tễ học cho thấy hMPV đóng vai trò đáng kể trong gánh nặng bệnh tật đường hô hấp ở trẻ em, chiếm khoảng 10-12% các ca nhiễm trùng hô hấp được chẩn đoán. Mặc dù phần lớn các ca bệnh có biểu hiện lâm sàng nhẹ, tuy nhiên khoảng 5-16% trường hợp mắc có thể tiến triển thành nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng, trong đó viêm phổi là biến chứng đáng lo ngại nhất.

 

Tỷ lệ tử vong do nhiễm hMPV là bao nhiêu?

Virus hMPV có tác động đáng kể lên các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, bao gồm trẻ em, người suy giảm miễn dịch và người cao tuổi. Đặc biệt, ở những nhóm này, hiện tượng đồng nhiễm với các tác nhân virus đường hô hấp khác thường xuyên được ghi nhận, làm tăng mức độ phức tạp trong chẩn đoán và điều trị.

Về biểu hiện lâm sàng, hMPV gây ra một phổ triệu chứng đa dạng, từ hội chứng cảm cúm thông thường (bao gồm ho, sốt, nghẹt mũi và thở khò khè) đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phế quản và viêm phổi. Đặc biệt ở những bệnh nhân có bệnh nền hoặc các yếu tố nguy cơ, virus có khả năng gây ra các biến chứng đe dọa tính mạng.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Lancet Global Health năm 2021, hMPV được xác định là tác nhân gây tử vong đáng kể trong các ca nhiễm trùng đường hô hấp dưới cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi và can thiệp sớm ở nhóm tuổi này. Tuy nhiên, thách thức lớn trong việc kiểm soát hMPV hiện nay là chưa có các biện pháp điều trị đặc hiệu và vaccine phòng ngừa. Do đó, chiến lược điều trị hiện tại chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ điều trị, đặc biệt ở những đối tượng có nguy cơ cao.

Đọc thêm: Làm thế nào để khỏe mạnh khi có hệ miễn dịch yếu

Tình hình dịch bệnh hMPV ở Trung Quốc hiện nay

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc, phân tích dữ liệu giám sát các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp từ năm 2009 đến năm 2019, hMPV là nguyên nhân gây bệnh đứng thứ tám trong số 08 virus gây nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính, với tỷ lệ là 4,1%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 28,5% của virus cúm.

Liệu hMPV có giống với RSV không?

Về mặt dịch tễ học và sinh bệnh học, một điểm khác biệt quan trọng giữa hai virus này là đặc tính tuổi của nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Virus hMPV có xu hướng gây bệnh nặng chủ yếu ở trẻ từ 6-12 tháng tuổi, trong khi RSV thường gây ra các biến chứng nghiêm trọng hơn ở trẻ 0-6 tháng tuổi. Điều này có thể liên quan đến sự khác biệt trong cơ chế tương tác giữa virus với hệ miễn dịch của vật chủ ở các giai đoạn phát triển khác nhau của trẻ.

Tuy có những khác biệt về phân loại học và nhóm tuổi nguy cơ, cả HMPV và RSV đều gây ra một phổ bệnh cảnh lâm sàng tương tự nhau, từ nhiễm trùng đường hô hấp trên nhẹ đến các biến chứng nghiêm trọng của đường hô hấp dưới. Sự tương đồng này đặt ra thách thức trong chẩn đoán phân biệt và nhấn mạnh tầm quan trọng của các xét nghiệm chẩn đoán đặc hiệu trong việc xác định tác nhân gây bệnh chính xác.

Các triệu chứng khi mắc hMPV

Triệu chứng của mắc hMPV thường có biểu hiện tương tự như cảm cúm thông thường, bao gồm:

• Ho
• Sốt
• Chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi
• Đau họng
• Thở khò khè
• Khó thở
• Phát ban

Virus hMPV có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng đòi hỏi phải nhập viện điều trị:

• Viêm tiểu phế quản
• Viêm phế quản
• Viêm phổi
• Làm nặng thêm tình trạng hen suyễn hoặc COPD
• Viêm tai giữa

Đọc thêm: Triệu chứng sớm của bệnh cúm

Phòng ngừa nhiễm HMPV

Phòng ngừa nhiễm HMPV đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, tập trung vào các biện pháp vệ sinh cá nhân và thực hành phòng ngừa lây nhiễm khoa học. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa hiệu quả:

1. Thực hành vệ sinh cá nhân:

• Rửa tay thường xuyên và đúng cách với xà phòng và nước sạch;
• Sử dụng dung dịch sát khuẩn tay có cồn khi không có điều kiện rửa tay với xà phòng
• Tránh chạm tay vào vùng mặt, đặc biệt là mắt, mũi và miệng

2. Thực hành phòng ngừa lây nhiễm:

• Che miệng và mũi bằng khuỷu tay (không dùng bàn tay trần) khi ho hoặc hắt hơi
• Đeo khẩu trang khi ở nơi đông người hoặc khi bị bệnh
• Tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp
• Không dùng chung đồ dùng cá nhân như bát đĩa, ly cốc và dụng cụ ăn uống

3. Vệ sinh môi trường:

• Đảm bảo thông gió tốt trong không gian sinh hoạt và làm việc
• Thực hiện vệ sinh và khử khuẩn thường xuyên các bề mặt thường xuyên tiếp xúc
• Duy trì môi trường sống sạch sẽ

4. Tăng cường sức đề kháng:

• Duy trì lối sống lành mạnh và cân bằng
• Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý
• Duy trì tâm trạng tích cực và giảm thiểu stress

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm hMPV và các bệnh truyền nhiễm khác trong cộng đồng.

Xem thêm: Bật mí thực đơn chống cúm: Ăn gì, uống gì để mau khỏi

Lời khuyên của chuyên gia y tế

Virus hMPV, tuy không phải là một tác nhân gây bệnh mới, vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe của trẻ em dưới 5 tuổi, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy yếu. Việc hiểu biết rõ ràng về cơ chế lây lan, triệu chứng, và biện pháp phòng ngừa hMPV sẽ giúp các bậc cha mẹ và cộng đồng chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe.

Trong bối cảnh chưa có vaccine phòng ngừa hoặc thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp vệ sinh cá nhân và lối sống lành mạnh đóng vai trò nền tảng trong việc ngăn chặn sự lây lan của virus.

Bằng cách nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa, chúng ta không chỉ bảo vệ được sức khỏe của chính mình mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng an toàn hơn trước các nguy cơ bệnh truyền nhiễm.

Nguồn: 

https://en.chinacdc.cn/health_topics/infectious_diseases/202307/t20230719_267896.html

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22443-human-metapneumovirus-hmpv