Tại sao cam thảo có mặt trong nhiều loại trà thảo mộc?

Cam thảo được trồng chủ yếu ở các vùng khí hậu ôn đới thuộc khu vực Âu – Á, phân bố nhiều tại Trung Quốc, Mông Cổ, Nga và Iran. Phần rễ của cam thảo chứa nhiều hợp chất sinh học, trong đó đáng chú ý là glycyrrhizin (tạo vị ngọt tự nhiên) và các flavonoid như liquiritin, liquiritigenin, isoliquiritin… Chính những thành phần này tạo nên giá trị của cam thảo trong cả ẩm thực và y học cổ truyền.

Từ thời cổ đại, người Ai Cập đã sử dụng cam thảo để tạo vị ngọt cho đồ uống. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, Trung Đông và Hy Lạp, cam thảo được dùng trong nhiều bài thuốc nhằm hỗ trợ giảm đau bụng, làm dịu đường hô hấp và điều hòa các vị thuốc khác trong thang thuốc. Nhờ vị ngọt dịu và khả năng “điều hòa công thức”, cam thảo trở thành thành phần quen thuộc trong các bài trà thảo mộc.

Vì sao cam thảo được ưa chuộng trong các công thức trà thảo mộc?

Cam thảo xuất hiện phổ biến trong các bài thuốc dân gian liên quan đến ho kéo dài, viêm họng, viêm loét dạ dày, các tình trạng viêm ngoài da và một số rối loạn tiêu hóa. Ngoài ra, nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng nguồn gốc thảo mộc cũng sử dụng cam thảo như một thành phần hỗ trợ.

• Tạo vị ngọt tự nhiên, giúp đồ uống dễ uống hơn mà không cần bổ sung nhiều đường.
• Góp phần làm dịu niêm mạc, đặc biệt là đường tiêu hóa và đường hô hấp.
• Điều hòa vị thuốc, giúp cân bằng các vị đắng, chát của những thảo mộc khác.

Do vậy, cam thảo là một loại thảo dược được dùng trong trên 90% bài thuốc của Đông y. Ngoài vị ngọt giúp thuốc dễ uống, cam thảo còn có nhiều dược tính quý.

Cam thảo từ lâu đã được sử dụng trong các phương thuốc chữa trị cảm cúm. Theo Đông y, nhiều hội chứng của cảm cúm như sốt, đau đầu… là do nhiệt. Vì vậy, tác dụng của các loại thuốc Đông y trị cảm cúm chủ yếu là “Thanh nhiệt” (Xiaoyan et al., 2016. Anti-influenza Agents from Plants and Traditional Chinese Medicine, Phytother. Res. 20, 335–341).

Nhờ những đặc điểm này, cam thảo thường được lựa chọn như một thành phần nền trong nhiều công thức trà thảo mộc, cả ở dạng truyền thống lẫn trong các sản phẩm sản xuất theo quy trình hiện đại.

Cam thảo dưới góc nhìn khoa học hiện đại

Khoa học hiện đại đã phân lập được hơn 300 hợp chất khác nhau trong cam thảo, trong đó nổi bật là glycyrrhizin, flavonoid và một số saponin. Nhiều nghiên cứu cho thấy các nhóm hợp chất này có liên quan đến các hoạt tính sinh học như:

• Chống viêm: góp phần làm giảm các phản ứng viêm kéo dài trong cơ thể.
• Kháng khuẩn và kháng virus ở mức độ nhất định: hỗ trợ cơ thể trong các tình trạng nhiễm trùng nhẹ.
• Bảo vệ niêm mạc dạ dày: giúp hạn chế tổn thương niêm mạc do axit và các yếu tố kích thích.

Một số nghiên cứu lâm sàng cũng ghi nhận việc sử dụng các chế phẩm từ cam thảo trong việc hỗ trợ các tình trạng như viêm loét dạ dày, viêm họng, viêm da và một số rối loạn liên quan đến nội tiết. Những dữ liệu này góp phần lý giải vì sao cam thảo tiếp tục được sử dụng trong các công thức thảo mộc hiện đại, bao gồm cả các loại trà thảo mộc pha sẵn.

Cam thảo là 1 loại thảo mộc được dùng trên 90% bài thuốc của Đông y, ngoài vị ngọt giúp thuốc dễ uống, cam thảo còn có nhiều dược tính quý

Cam thảo từ lâu đã được sử dụng trong các phương thuốc chữa trị cảm cúm. Theo Đông y, nhiều hội chứng của cảm cúm như sốt, đau đầu… là do nhiệt. Vì vậy tác dụng của các loại thuốc Đông y trị cảm cúm chủ yếu là “thanh nhiệt” (Xiaoyan et al., 2016. Anti-influenza Agents from Plants and Traditional Chinese Medicine, Phytother. Res. 20, 335–341).

Tham khảo thêm bài viết: Một số thảo dược chống viêm tiềm năng

Sử dụng cam thảo: lợi ích đi kèm với lưu ý

Mặc dù cam thảo có nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng việc sử dụng không đúng cách hoặc với liều cao hoặc nồng độ dung dịch chiết xuất đậm đặc  kéo dài có thể gây ra tác dụng không mong muốn.

Glycyrrhizin — hợp chất tạo vị ngọt chính trong cam thảo — khi dùng với lượng lớn có thể gây:

• Giữ muối và nước trong cơ thể
• Tăng huyết áp
• Hạ kali máu
• Ảnh hưởng đến tim và thận trong những trường hợp nặng

Một số báo cáo cho thấy khi tiêu thụ lượng lớn sản phẩm chứa cam thảo trong thời gian dài (như nước cam thảo đặc hoặc kẹo chứa cam thảo), một tỷ lệ nhỏ người sử dụng có thể gặp tình trạng tăng huyết áp hoặc rối loạn điện giải.

Vì vậy, cam thảo không nên được dùng như nước uống giải khát hằng ngày ở dạng cô đặc, đặc biệt đối với người có tiền sử tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận.

Vì sao không nên tự ý phối hợp cam thảo với nhân trần để uống thường xuyên?

Vào mùa nóng, nhiều người có thói quen nấu nước nhân trần pha thêm cam thảo để uống giải nhiệt. Tuy nhiên, hai vị này có đặc tính sinh học khác nhau:

• Cam thảo có xu hướng giữ nước và giữ natri.
• Nhân trần có tác dụng lợi tiểu, thúc đẩy đào thải.

Việc phối hợp hai vị này có thể tạo ra sự đối nghịch trong tác dụng sinh lý, làm tăng nguy cơ rối loạn điện giải, đặc biệt ở người có bệnh nền như tăng huyết áp hoặc bệnh thận. Do đó, việc sử dụng các công thức phối trộn thảo mộc nên dựa trên sự cân nhắc về liều lượng và tương tác giữa các thành phần, thay vì sử dụng theo kinh nghiệm truyền miệng.

Tham khảo thêm bài viết: Detox bằng thảo mộc: sự thật và những hiểu lầm

Trà thảo mộc chứa cam thảo

Trong các sản phẩm trà thảo mộc sản xuất theo quy trình hiện đại, hàm lượng cam thảo thường được kiểm soát ở mức phù hợp để:

• Đảm bảo tạo vị dễ uống
• Cung cấp lượng hợp chất sinh học có lợi
• Tránh nguy cơ quá liều glycyrrhizin khi sử dụng thường xuyên

Kết luận

Cam thảo là dược liệu vừa có giá trị cảm quan (tạo vị ngọt, dễ uống) vừa có nhiều hợp chất sinh học có lợi cho sức khỏe. Nhờ các đặc tính hỗ trợ chống viêm, bảo vệ niêm mạc và tính mát, cam thảo trở thành thành phần phổ biến trong nhiều loại trà thảo mộc truyền thống và hiện đại.

Tuy nhiên, giống như nhiều thảo dược khác, cam thảo cần được sử dụng đúng liều lượng và đúng cách để phát huy lợi ích và tránh tác dụng phụ. Việc lựa chọn các sản phẩm trà thảo mộc có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có công thức được sản xuất và kiểm soát bằng quy trình công nghệ hiện đại khép kín để giữ lại trọn vẹn dưỡng chất, hương vị tự nhiên giúp người tiêu dùng tận dụng được lợi ích của cam thảo một cách an toàn và bền vững.