Sự khác nhau giữa hiện tượng bình minh và hiệu ứng Somogyi

Sự khác nhau giữa hiện tượng bình minh và hiệu ứng Somogyi 

Bạn thức dậy vào buổi sáng và kiểm tra lượng đường trong máu trước khi ăn sáng. Kết quả cho thấy lượng đường trong máu của bạn cao, cao hơn lượng đường trung bình của những buổi sáng khác. Chuyện gì đang xảy ra? Đường máu tăng lên có thể là kết quả của nhiều vấn đề: có lẽ bạn đã ăn quá nhiều carbohydrate vào buổi tối hôm trước, hoặc có thể bạn uống thuốc ít hơn bình thường hay quên uống thuốc. Cũng có thể bạn đang bị bệnh hoặc đang rất căng thẳng?

Hay có lẽ không phải là những vấn đề nêu trên, nhưng cái gì có thể làm cho đường huyết tăng cao đến vậy? Nếu bạn nhận thấy một mẫu đường huyết tăng cao vào buổi sáng, đó có thể là kết quả của một vấn đề có tên gọi là “hiện tượng bình minh” (dawn phenomenon) hoặc “hiệu ứng Somogyi”. Hiện tượng bình minh và hiệu ứng Somogyi có thể làm tăng nồng độ đường trong máu vào buổi sáng, nhưng do 2 cơ chế khác nhau.

Cả hai hiện tượng đều rất giống nhau ở một số khía cạnh và liên quan đến các hooc môn chỉ đạo gan giải phóng glucose vào trong dòng máu trong lúc bạn ngủ. Sự khác biệt là tại sao hormone được giải phóng.

Hiệu ứng Somogyi gây ra bởi việc có quá nhiều insulin trong máu vào ban đêm. Điều này có thể xảy ra đối với những người dùng insulin tác dụng kéo dài, hoặc nếu bạn được yêu cầu ăn một bữa ăn nhẹ trước khi đi ngủ để giữ cho đường trong máu của bạn ổn định và bạn không làm điều đó. Vì có rất nhiều insulin trong máu và không đủ đường, nó làm cho lượng đường trong máu giảm xuống khi bạn đang ngủ.

Đáp lại, cơ thể bạn giải phóng hoóc môn để chống lại sự suy giảm đường máu này. Điều này thường được gọi là "phản ứng tăng đường huyết". Kết quả là, bạn thức dậy với lượng đường trong máu cao hơn mức thông thường mà bạn đo vào buổi sáng.

Ngược lại, hiện tượng bình minh không phải do lượng đường trong máu thấp. Thay vào đó, hiện tượng này là do sự gia tăng hoóc môn mà cơ thể giải phóng ra vào buổi sáng sớm.

Vào lúc sáng sớm, cơ thể đang sản xuất ra ít insulin trong khi đó, hoóc môn lại kích thích gan để sản xuất nhiều glucose hơn. Nếu không có đủ insulin để chống lại tình trạng này, lượng đường trong máu tăng lên và cao vào buổi sáng. Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ, "mọi người đều có thể xuất hiện hiện tượng bình minh nếu họ mắc bệnh tiểu đường hoặc không. Người bị tiểu đường không có đáp ứng với insulin như bình thường để điều chỉnh hiện tượng này và đó là lý do họ bị tăng đường huyết vào sáng sớm".

Làm thế nào để phân biệt hai hiện tượng trên?

• Cách duy nhất để biết chắc chắn mức độ glucose vào buổi sáng của bạn cao là thức dậy trong khoảng 2 đến 3 giờ sáng một vài đêm liên tiếp và kiểm tra lượng đường trong máu của bạn. Nếu đường máu thấp vào thời điểm đó, nó có thể là hiệu ứng Somogyi. Nếu là bình thường hoặc cao, thì có thể là hiện tượng bình minh. Thức dậy vào 2-3h sáng không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, nhưng việc này có thể giúp bạn giải đáp được những băn khoăn trong lòng nếu bạn gặp khó khăn trong việc đưa đường huyết vào lúc sáng sớm về mức bình thường.
• Một lựa chọn khác có thể cân nhắc nếu bạn có đủ điều kiện sử dụng máy theo dõi đường máu liên tục. Máy theo dõi đường máu liên tục (CGM) là một thiết bị nhỏ đo được đường huyết thực sự theo thời gian trong 24 giờ một ngày. Nó có thể giúp bạn phát hiện lượng đường trong máu cao và thấp. Có thiết bị này có nghĩa là bạn sẽ không phải thức dậy vào ban đêm như biện pháp ở trên nữa.

Cần làm gì để chống lại hiệu ứng Somogyi?

• Hãy chắc chắn bạn có một bữa ăn nhẹ trước khi đi ngủ bao gồm nhiều protein hơn carbohydrate.
• Cho bác sĩ biết điều gì đang xảy ra. Bác sỹ có thể thay đổi lượng thuốc hoặc liều insulin mà bạn đang dùng.

Cần làm gì để chống lại hiện tượng bình minh?

• Ăn bữa tối sớm hơn - tránh ăn carbohydrate muộn vào ban đêm.
• Tập thể dục vào buổi tối có thể giúp giữ cho đường huyết buổi sáng ở mức gần với ngưỡng bình thường hơn.
• Thảo luận với bác sĩ của bạn - bạn có thể cần điều chỉnh thời gian bạn uống thuốc hoặc loại thuốc bạn đang dùng

Thông tin thêm trong bài viết: 6 cách chống lại việc hạ đường huyết khi ngủ