Lo âu trong thai kỳ: Nguyên nhân, biểu hiện và cách quản lý

Nếu không được quản lý, lo âu kéo dài trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Tuy nhiên, đây là tình trạng có thể điều trị hiệu quả bằng nhiều phương pháp khác nhau, từ thuốc, liệu pháp tâm lý đến các biện pháp tự chăm sóc.

1. Lo âu trong thai kỳ

1.1. Lo âu trong thai kỳ là gì?

Lo âu trong thai kỳ là tình trạng lo lắng kéo dài, không được kiểm soát, xảy ra trong quá trình mang thai. Đây là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất ở phụ nữ mang thai và sau sinh, ảnh hưởng đến khoảng 11-17% phụ nữ mang thai. Lo âu và trầm cảm thường xuất hiện đồng thời, với khoảng 30-58% phụ nữ mang thai gặp cả hai tình trạng này cùng lúc.

1.2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Những thay đổi về nội tiết tố cùng nhiều biến đổi khác trong thai kỳ và quá trình sinh nở có thể góp phần gây ra cảm giác lo lắng, sợ hãi. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện lo âu trong thai kỳ bao gồm:

• Thiếu sự hỗ trợ từ bạn đời hoặc gia đình, xã hội.
• Tiền sử bị lạm dụng hoặc bạo lực gia đình.
• Tiền sử mắc bệnh lý tâm thần trước đó.
• Mang thai ngoài kế hoạch hoặc ngoài ý muốn.
• Từng trải qua các sự kiện bất lợi trong cuộc sống, mức độ căng thẳng cảm nhận cao.
• Có biến chứng thai kỳ ở lần mang thai hiện tại hoặc trước đó.
• Từng bị sảy thai hoặc mất thai.

1.3. Triệu chứng thường gặp

Mức độ lo âu trong thai kỳ có thể từ nhẹ đến nặng và thay đổi theo từng giai đoạn của thai kỳ. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Cảm giác lo lắng ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc hằng ngày.
• Dễ cáu gắt, bồn chồn, khó tập trung.
• Xuất hiện nỗi sợ cụ thể, ví dụ sợ quá trình sinh nở.
• Cảm giác lo lắng không kiểm soát được.
• Đau đầu hoặc đau bụng kéo dài.
• Rối loạn giấc ngủ.

1.4. Điều trị bằng thuốc

Khi cần điều trị bằng thuốc, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn loại thuốc an toàn nhất với liều thấp nhất có hiệu quả. Một số nhóm thuốc chống trầm cảm cũng được dùng để điều trị lo âu trong thai kỳ, bao gồm nhóm ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (SSRI) và nhóm ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI). Một nghiên cứu quy mô lớn không tìm thấy mối liên hệ giữa sertraline, một trong những thuốc SSRI được kê đơn phổ biến nhất, với dị tật bẩm sinh, trong khi paroxetine và fluoxetine có một số liên quan với dị tật bẩm sinh dù nguy cơ tuyệt đối vẫn ở mức rất thấp.

Nhóm thuốc benzodiazepine đôi khi được sử dụng cho các trường hợp lo âu nặng, tuy nhiên một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan với tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, cần thêm bằng chứng để làm rõ. Việc sử dụng thuốc benzodiazepine trong thai kỳ hiện khá hiếm gặp.

Lo âu không được điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non và các biến chứng khi sinh. Vì vậy, quyết định sử dụng thuốc cần được cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý ngừng thuốc đột ngột vì có thể gây hội chứng cai thuốc và khiến tình trạng lo âu, trầm cảm trở nặng hơn.

1.5. Các biện pháp hỗ trợ tâm lý và tự chăm sóc

Liệu pháp tâm lý là một trong những phương pháp điều trị chính cho lo âu trong thai kỳ, trong đó liệu pháp nhận thức hành vi được ghi nhận có hiệu quả với nhiều rối loạn lo âu. Bên cạnh điều trị chuyên khoa, một số biện pháp tự chăm sóc có thể giúp giảm triệu chứng, bao gồm sắp xếp thời gian biểu hợp lý để giảm cảm giác quá tải, duy trì chế độ ăn cân bằng và hạn chế caffeine, đường, vận động thể lực đều đặn, duy trì giờ giấc ngủ ổn định, thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở sâu và thư giãn cơ tiến triển, tham gia các hoạt động yêu thích, và viết nhật ký để nhận diện các yếu tố gây lo âu.

2. Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Phụ nữ mang thai nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Lo âu ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, công việc hoặc các mối quan hệ hằng ngày.
• Cảm giác bồn chồn, khó tập trung kéo dài.
• Xuất hiện nỗi sợ cụ thể ảnh hưởng đến cuộc sống, ví dụ sợ hãi quá mức về việc sinh nở.
• Lo lắng không kiểm soát được.
• Đau đầu hoặc đau bụng kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Mất ngủ kéo dài.

Những người có tiền sử lo âu, trầm cảm hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nên chủ động trao đổi với bác sĩ ngay cả khi hiện chưa có triệu chứng, để được theo dõi sớm trong suốt thai kỳ.

Lời khuyên của chuyên gia

Lo âu trong thai kỳ là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể quản lý được nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời. Việc lo âu ảnh hưởng đến em bé là mối bận tâm của nhiều thai phụ, tuy nhiên hiện có nhiều phương pháp điều trị an toàn, bao gồm thuốc, liệu pháp tâm lý và các biện pháp tự chăm sóc phù hợp với từng người.

Thai phụ không nên tự ý sử dụng hoặc ngừng thuốc điều trị lo âu, trầm cảm mà không có hướng dẫn của bác sĩ, vì cả việc lo âu không được điều trị và việc ngừng thuốc đột ngột đều có thể gây ảnh hưởng bất lợi cho sức khỏe của mẹ và thai nhi.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu lo âu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, thai phụ nên chủ động thăm khám sớm để được đánh giá và tư vấn phương án điều trị phù hợp, thay vì chịu đựng một mình.

https://www.medicalnewstoday.com/articles/anxiety-during-pregnancy