Chỉ số HbA1c ở mức nào là nguy hiểm?

Chỉ số này càng cao thì nguy cơ mắc đái tháo đường và các biến chứng mạn tính càng lớn, tuy nhiên ngưỡng mục tiêu phù hợp có sự khác biệt giữa từng người bệnh.

Xét nghiệm HbA1c còn được gọi là xét nghiệm hemoglobin A1c, hemoglobin gắn glucose (glycated hemoglobin) hoặc glycohemoglobin. Xét nghiệm này đo lượng đường gắn với hemoglobin trong máu. Hemoglobin là một protein nằm trong hồng cầu, có khả năng gắn với glucose theo cơ chế tự nhiên. Người có đường huyết cao sẽ có tỷ lệ hemoglobin gắn glucose cao hơn, vì vậy HbA1c là công cụ hữu ích để phát hiện và theo dõi tình trạng đái tháo đường. Việc hiểu rõ các ngưỡng HbA1c, những biến chứng liên quan và các biện pháp làm giảm chỉ số này giúp người bệnh chủ động phối hợp với bác sĩ trong quá trình điều trị.

Cơ chế của xét nghiệm HbA1c

Xét nghiệm HbA1c xác định tỷ lệ phần trăm hemoglobin trong máu có gắn một phân tử glucose. Khi glucose gắn vào hemoglobin, hợp chất tạo thành được gọi là hemoglobin glycosyl hóa. Khoảng 95-98% hemoglobin trong cơ thể người trưởng thành thuộc loại A1. Hemoglobin A1 có nhiều phân nhóm, trong đó A1c là phân nhóm chiếm tỷ lệ lớn nhất, do đó được lựa chọn làm chỉ dấu đánh giá mức độ kiểm soát glucose máu.

Nồng độ glucose trong máu càng cao thì lượng glucose có khả năng gắn vào hemoglobin càng nhiều. Vì vậy, tỷ lệ hemoglobin glycosyl hóa cao cho thấy người bệnh đã có tình trạng tăng đường huyết trong một khoảng thời gian dài. Xét nghiệm sử dụng mốc 3 tháng do đời sống trung bình của hồng cầu vào khoảng 3 tháng, nên kết quả phản ánh mức độ tiếp xúc của hồng cầu với glucose trong suốt giai đoạn này.

Một số đặc điểm thực hành cần lưu ý:

• Không cần chuẩn bị đặc biệt: Người bệnh không cần nhịn ăn trước khi lấy máu và có thể thực hiện xét nghiệm vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

• Đơn vị quy đổi eAG: Bác sĩ có thể sử dụng chỉ số đường huyết trung bình ước tính (eAG), được tính theo đơn vị mg/dL giống như đường huyết mao mạch. Cả HbA1c và eAG đều phản ánh mức đường huyết trung bình trong 3 tháng.

• Không thay thế tự theo dõi đường huyết: HbA1c là công cụ quan trọng nhưng không thay thế việc đo đường huyết định kỳ tại nhà, vốn giúp phát hiện các dao động đường huyết trong ngày.

Ngưỡng HbA1c nguy hiểm và mục tiêu điều trị cá thể hóa

Theo các khuyến cáo hiện hành, kết quả HbA1c được phân loại như sau:

• HbA1c từ 5,6% trở xuống (eAG từ 114 mg/dL trở xuống): Mức bình thường.

• HbA1c từ 5,7% đến dưới 6,5% (eAG khoảng 117-140 mg/dL): Giai đoạn tiền đái tháo đường.

• HbA1c từ 6,5% trở lên (eAG từ 140 mg/dL trở lên): Phù hợp với chẩn đoán đái tháo đường, cần được bác sĩ xác nhận bằng các xét nghiệm bổ sung.

Tuy nhiên, mức HbA1c được xem là cao ở người này có thể vẫn nằm trong giới hạn chấp nhận được ở người khác. Các bệnh lý nền như rối loạn về máu, cùng với những yếu tố có thể điều chỉnh như căng thẳng, thuốc đang sử dụng và lối sống đều có ảnh hưởng đến kết quả. Vì vậy, mục tiêu HbA1c được thiết lập theo từng cá nhân:

• Khoảng 6,5%: Áp dụng cho người mới mắc đái tháo đường, đái tháo đường típ 2 đã được kiểm soát, không có bệnh tim mạch và có kỳ vọng sống dài.

• Từ 7% trở xuống: Mục tiêu chung cho phần lớn người trưởng thành mắc đái tháo đường không mang thai.

• Từ 8% trở xuống: Áp dụng cho người mắc đái tháo đường lâu năm hoặc mức độ nặng, kỳ vọng sống hạn chế, có nhiều bệnh lý kèm theo hoặc đáp ứng điều trị kém.

HbA1c tăng cao đồng nghĩa với nguy cơ biến chứng tăng lên. Ở người chưa được chẩn đoán đái tháo đường, chỉ số cao cho thấy khả năng tiến triển thành bệnh nếu không can thiệp. Ở người đã mắc bệnh, chỉ số cao gợi ý phác đồ hiện tại chưa đạt hiệu quả. Các biến chứng liên quan đến tăng đường huyết kéo dài bao gồm bệnh thận, bệnh lý mắt, đột quỵ và bệnh tim mạch, hội chứng chuyển hóa và bệnh lý thần kinh ngoại biên. Hiện chưa có ngưỡng HbA1c cụ thể xác định nguy cơ đột quỵ, nhưng chỉ số càng cao thì nguy cơ này càng tăng.

Các biện pháp giúp giảm chỉ số HbA1c

Khi HbA1c vượt mục tiêu, bác sĩ sẽ đề xuất các điều chỉnh phù hợp nhằm hạ chỉ số và giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ trước khi thực hiện những thay đổi lớn về lối sống:

• Đánh giá lại phác đồ thuốc: Bác sĩ có thể chuyển sang thuốc khác hoặc điều chỉnh liều. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị là điều kiện bắt buộc để đạt mục tiêu HbA1c.

• Hoạt động thể lực đều đặn: Cơ thể sử dụng glucose làm nguồn năng lượng khi vận động, do đó tập luyện thường xuyên giúp giảm đường huyết và cải thiện sức khỏe toàn thân.

• Chế độ ăn cân bằng: Khẩu phần đa dạng, đủ dinh dưỡng giúp kiểm soát đường huyết và hỗ trợ đạt cân nặng mục tiêu ở người thừa cân, béo phì.

• Ngừng hút thuốc lá: Bỏ thuốc lá giúp cải thiện tuần hoàn máu và giảm nhiều nguy cơ sức khỏe đi kèm.

• Tham gia các lớp giáo dục về đái tháo đường: Người bệnh được trang bị kiến thức và kỹ năng để tự quản lý đường huyết một cách hiệu quả hơn.

Lời khuyên của chuyên gia

HbA1c là chỉ số quan trọng giúp phát hiện sớm nguy cơ đái tháo đường và đánh giá hiệu quả điều trị ở người đã mắc bệnh. Người có HbA1c ở ngưỡng tiền đái tháo đường nên chủ động điều chỉnh chế độ ăn và tăng cường vận động để làm chậm hoặc đảo ngược quá trình tiến triển sang đái tháo đường típ 2. Người có HbA1c ở ngưỡng đái tháo đường cần đến cơ sở y tế để được làm thêm xét nghiệm xác định chẩn đoán. Với người đang điều trị, mục tiêu HbA1c cần được thống nhất với bác sĩ dựa trên tuổi, thời gian mắc bệnh và các bệnh lý kèm theo. Việc xét nghiệm HbA1c định kỳ kết hợp tự theo dõi đường huyết tại nhà, tuân thủ thuốc và duy trì lối sống lành mạnh là nền tảng để phòng ngừa biến chứng lâu dài.

Nguồn: https://www.medicalnewstoday.com/articles/what-is-a-dangerous-level-of-a1c