Những thứ bạn không ngờ có thể gây dị ứng

1. Dị ứng xảy ra khi nào?

Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch của bạn phản ứng thái quá với một tác nhân nào đó mà cơ thể tiếp xúc phải. Các tác nhân gây dị ứng rất đa dạng, hiện chưa rõ tại sao một số loại dị ứng lại phổ biến hơn những loại khác, nhưng hầu hết chúng đều có thể điều trị hiệu quả.

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), có tới 25% số người mắc dị ứng theo mùa và 6% bị dị ứng thực phẩm. Trong khi đó, các dạng dị ứng khác chỉ ảnh hưởng đến một tỷ lệ nhỏ dân số.

Nhiều trường hợp dị ứng hiếm gặp bắt nguồn từ việc tiếp xúc trực tiếp với da. Khi tiếp xúc, các tế bào miễn dịch trên da (tế bào mast) sẽ giải phóng một chất hóa học gọi là histamine. Phản ứng này gây ra các nốt mề đay nổi gồ lên trên da, có màu đỏ và gây ngứa.

Bạn cũng có thể gặp các triệu chứng lan rộng hơn và thậm chí là sốc phản vệ - một tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Các dấu hiệu cho thấy bạn cần được cấp cứu y tế bao gồm: khó thở, cảm giác nghẹn họng hoặc sưng lưỡi, nôn mửa không kiểm soát, nổi mề đay toàn thân.

Đọc thêm tại bài viết: Triệu chứng dị ứng mà bạn có thể gặp

2. Một số dạng dị ứng hiếm gặp nhất bao gồm:

2.1. Dị ứng nước (mề đay do nước - aquagenic urticaria)

Cơ thể con người chứa tới 60% là nước. Vậy làm sao bạn có thể bị dị ứng với nó? hiện tại chưa có câu trả lời chắc chắn cho nguyên nhân gây dị ứng nước nhưng các chuyên gia cho rằng có một thành phần nào đó trong nước tương tác với da của bạn.

Mề đay do nước là tình trạng cực kỳ hiếm gặp, với chưa đầy 100 ca được ghi nhận trên toàn thế giới. Bệnh dường như xảy ra bất kể nhiệt độ hay nguồn nước. Nước ngọt, nước mặn, mồ hôi và nước mắt đều có thể là tác nhân gây bệnh.

Các nốt mề đay do nước thường chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Chúng xuất hiện từ 20 đến 30 phút sau khi tiếp xúc với nước và thường biến mất sau khoảng một giờ. Phương pháp điều trị chính là sử dụng thuốc kháng histamine hàng ngày để ngăn chặn sự giải phóng histamine. Các phương pháp điều trị khác bao gồm:

• Kem bôi da: giúp tạo lớp màng ngăn cách với nước
• Thuốc: chẳng hạn như thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI)
• Liệu pháp quang học: sử dụng tia cực tím trên da

2.2. Dị ứng do tiếp xúc vật lý (mề đay do chứng da vẽ nổi và mề đay do rung động)

Chứng da vẽ nổi (dermatographia) và mề đay do rung động là hai dạng dị ứng liên quan đến tiếp xúc vật lý. Với chứng da vẽ nổi, các nốt sẩn hoặc vùng da nổi gồ lên (mề đay) sẽ xuất hiện sau khi bạn gãi, chà xát hoặc tạo áp lực lên da.

Mề đay do rung động gây ra các nốt sẩn, sưng và đỏ da sau khi da phải chịu những rung động mạnh. Các tác nhân phổ biến bao gồm việc đi xe buýt trên đường xóc nảy hoặc sử dụng các dụng cụ cầm tay chạy bằng điện/khí nén, chẳng hạn như máy khoan bê tông.

Nếu rung động mạnh, tình trạng này có thể đi kèm các triệu chứng khác như: nhìn mờ; đau đầu; sưng tấy, đặc biệt là ở vùng mặt.

Trong các phản ứng dị ứng này, áp lực lên da khiến các tế bào miễn dịch bị vỡ ra và giải phóng histamine. Thuốc kháng histamine là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho cả hai tình trạng này.

2.3. Ánh nắng mặt trời (mề đay do ánh nắng và phản ứng dị ứng quang học)

Nhiều người yêu thích những ngày nắng đẹp. Tuy nhiên, nếu bị dị ứng với ánh nắng mặt trời, việc ra ngoài trời có thể gây đau đớn và thậm chí nguy hiểm. Ánh nắng mặt trời có thể gây ra nhiều phản ứng trên da, một số phản ứng có nguyên nhân từ dị ứng, trong khi một số phản ứng lại do các nguyên nhân khác. Hai ví dụ điển hình bao gồm:

• Mề đay do ánh nắng (Solar urticaria)

Mề đay do ánh nắng là một dạng dị ứng điển hình. Việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời khiến các tế bào miễn dịch trên da giải phóng histamine, gây ra các nốt mề đay tại vùng da tiếp xúc với nắng. Một số người thậm chí còn xuất hiện triệu chứng ở những vùng da được che phủ bởi lớp quần áo mỏng không ngăn chặn hoàn toàn tia nắng.

Cách tốt nhất để xử lý tình trạng này là phòng ngừa. Hãy tránh ánh nắng mặt trời hoặc sử dụng kem chống nắng và mặc quần áo có khả năng chặn tia UV khi ra ngoài.

Liệu pháp ánh sáng là một phương pháp điều trị khác giúp cơ thể tăng khả năng thích nghi với ánh nắng. Bạn cũng có thể dùng thuốc kháng histamine trước khi ra ngoài hoặc dùng để điều trị khi đã xuất hiện triệu chứng.

• Phản ứng dị ứng do ánh sáng (Photoallergic reaction)

Phản ứng dị ứng do ánh sáng xảy ra khi ánh nắng mặt trời tương tác với các hóa chất có trong sản phẩm bôi ngoài da, chẳng hạn như kem dưỡng thể hoặc kem chống nắng. Phản ứng này tạo ra một hợp chất hóa học mới kích hoạt hệ miễn dịch và gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn so với mề đay do ánh nắng, bao gồm: các nốt sần đỏ nhỏ, mụn nước, vết bỏng.

Việc điều trị bao gồm sử dụng thuốc steroid (dạng uống hoặc bôi) để giảm viêm. Trong các trường hợp nghiêm trọng, bạn có thể cần được điều trị tại khoa bỏng của bệnh viện.

Việc xác định loại kem dưỡng thể hoặc kem chống nắng gây phản ứng là rất quan trọng để bạn có thể tránh sử dụng chúng, bạn cũng cần luôn nhớ mặc quần áo chống tia UV khi ở ngoài trời để không cần dùng đến kem chống nắng.

Đọc thêm tại bài viết: 7 loại thực phẩm có thể gây dị ứng với người bị viêm da cơ địa

2.4. Dị ứng mồ hôi (Mề đay do cholin)

Tập thể dục, tắm nước nóng hoặc những ngày hè oi bức có thể gây ra phản ứng dị ứng gọi là mề đay do cholin. Nhiệt độ cao kích thích giải phóng histamine từ các tế bào miễn dịch, gây ra mề đay và ngứa. Thuốc kháng histamine là phương pháp chính để phòng ngừa hoặc điều trị các triệu chứng này.

2.5. Hoạt động thể chất (Sốc phản vệ do tập thể dục)

Sốc phản vệ do tập thể dục là một phản ứng dị ứng hiếm gặp xảy ra khi bạn tập luyện.

Tình trạng này tương tự như mề đay cholin vì nó liên quan đến nhiệt độ cơ thể và gây ra mề đay cũng như ngứa. Điểm khác biệt chính là sốc phản vệ do tập thể dục xảy ra cụ thể trong quá trình tập luyện, trong khi mề đay cholin có thể xuất hiện bất cứ lúc nào bạn đổ mồ hôi.

Và đúng như tên gọi "sốc phản vệ" (anaphylaxis), tình trạng dị ứng do tập thể dục này có thể đe dọa đến tính mạng. Có hai dạng sốc phản vệ do vận động:

• Dạng phụ thuộc vào thực phẩm: Bạn có thể ăn một số loại thực phẩm nhất định mà không gặp vấn đề gì, nhưng nếu ăn chúng trong vòng vài giờ trước khi tập thể dục, bạn có thể gặp phản ứng dị ứng. Dạng này thường xảy ra sau khi tiêu thụ sữa, cần tây hoặc lúa mì và có nguy cơ gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn.
• Dạng không phụ thuộc vào thực phẩm: Dạng này không liên quan đến bất kỳ loại thực phẩm nào bạn ăn và thường ít nghiêm trọng hơn.

Việc điều trị dự phòng bằng thuốc kháng histamine trước khi tập thể dục có thể giúp ngăn ngừa các triệu chứng. Một số người cũng mang theo bút tiêm epinephrine tự động để sử dụng trong trường hợp xảy ra phản ứng nghiêm trọng.

2.6. Dị ứng nhiệt độ lạnh (mề đay do lạnh)

Mề đay do lạnh gây ra tình trạng nổi mề đay sau khi tiếp xúc với nhiệt độ lạnh, thực phẩm hoặc đồ uống lạnh. Trong một số trường hợp, chẳng hạn như khi bơi trong nước lạnh, sốc phản vệ có thể xảy ra.

Điều quan trọng là những người mắc tình trạng này cần tránh tiếp xúc với cái lạnh hoặc dùng thuốc kháng histamine để ngăn ngừa phản ứng.

2.7. Dị ứng thịt đỏ (hội chứng alpha-gal)

Một trong những dạng dị ứng khác thường nhất là hội chứng alpha-gal. Đây là tình trạng dị ứng với thịt do vết cắn của ve, thường là loài ve Lone Star. Nước bọt của loài ve này chứa một loại protein gọi là alpha-gal, chất kích hoạt phản ứng miễn dịch của cơ thể.

Alpha-gal cũng có trong các loại thực phẩm có nguồn gốc từ động vật có vú như thịt, các sản phẩm từ sữa và thậm chí cả trong vỏ nang thuốc (dạng viên nang mềm). Khi bạn tiêu thụ các sản phẩm này, hệ thống miễn dịch sẽ phản ứng và gây ra các triệu chứng như:

• Chóng mặt hoặc ngất xỉu
• Nổi mề đay
• Buồn nôn và nôn
• Sưng lưỡi hoặc sưng mặt
• Sốc phản vệ

Việc chẩn đoán hội chứng alpha-gal có thể gặp khó khăn vì đây là một trong số ít các loại dị ứng thực phẩm có phản ứng chậm. Phản ứng có thể mất tới sáu giờ mới xuất hiện, khiến việc liên kết giữa yếu tố tiếp xúc và các triệu chứng trở nên khó khăn.

Để điều trị hội chứng alpha-gal, hãy tránh các sản phẩm có chứa alpha-gal. Nếu không bị ve cắn thêm lần nào nữa, tình trạng dị ứng này thường sẽ thuyên giảm theo thời gian.

3. Lời khuyên từ bác sĩ

Việc nhận biết mình bị dị ứng không phải lúc nào cũng dễ dàng, các phản ứng dị ứng thường xảy ra mỗi khi bạn tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng. Nếu bị nổi mề đay hoặc phát ban, bạn nên theo dõi và chụp ảnh lại các triệu chứng, đồng thời ghi lại những gì bạn đã tiếp xúc trước khi triệu chứng xuất hiện và thời điểm chúng bắt đầu, sau đó trao đổi thêm với bác sĩ để được tư vấn về cách điều trị và phòng tránh dị ứng trong tương lai.

Nếu bạn thực sự bị dị ứng ngay cả với loại hiếm gặp, bác sĩ vẫn có thể giúp bạn xác định vấn đề và hỗ trợ bạn xây dựng kế hoạch phòng ngừa triệu chứng và cách điều trị khi triệu chứng xảy ra.

https://health.clevelandclinic.org/rare-allergies