Hiện tượng “dòng thác kê đơn” khi sử dụng thuốc – mối hiểm họa rình rập

Dòng thác kê đơn

Ở người cao tuổi hoặc những người mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, việc phải sử dụng từ 4 đến 5 loại thuốc mỗi ngày là điều vô cùng phổ biến. Khi số lượng thuốc tăng lên, nguy cơ xảy ra các tác dụng phụ không mong muốn cũng tăng theo cấp số nhân. Tuy nhiên, một vấn đề nan giải và vô cùng tinh vi thường xuyên xảy ra lúc này là: các tác dụng phụ do thuốc gây ra lại thường có biểu hiện lâm sàng rất giống với một bệnh lý mới phát sinh.

Thực tế cho thấy, một chuỗi “dòng thác kê đơn” rất thường gặp trong đời sống. Ví dụ: bệnh nhân dùng đơn thuốc 1: thuốc chẹn kênh canxi (như amlodipine) để hạ huyết áp rất thường gặp tác dụng phụ phổ biến là gây phù cổ chân do giãn mạch ngoại vi. Thay vì nhận diện đây là tác dụng phụ của thuốc huyết áp để đổi nhóm thuốc khác, bệnh nhân có thể bị chẩn đoán là ứ dịch và kê thêm đơn thuốc 2: thuốc lợi tiểu quai (như furosemide) – giúp làm giảm thể tích tuần hoàn và giảm phù. Tuy nhiên, thuốc lợi tiểu lại làm tăng axit uric máu, kích hoạt cơn đau gút cấp tính. Nếu bệnh nhân lại tiếp tục được kê thêm thuốc giảm đau kháng viêm NSAID cho đau khớp, bệnh nhân sẽ có đơn thuốc thứ 3. Chưa hết, thuốc NSAID này thường phải bán kèm với thuốc đau dạ dày – đơn thuốc 4 – do tác dụng phụ gây viêm loét dạ dày, chưa kể còn có thể làm huyết áp tăng vọt trở lại. Có thể thấy, người bệnh từ chỗ chỉ có một bệnh ban đầu nay phải gánh chịu hàng loạt bệnh lý phức tạp do chính tương tác thuốc tạo nên.

Để ngăn chặn tình trạng này, cả người bệnh và người thầy thuốc cần thiết lập một nguyên tắc tư duy phản biện cốt lõi: bất kỳ triệu chứng mới nào xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới đều phải được nghi ngờ là tác dụng phụ của thuốc đó, trước khi xem nó là bệnh mới. Đây là nguyên tắc quan trọng khi một người đến khám dù là lần đầu hay tái khám nhiều lần. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần ghi nhớ chính xác thời điểm mình bắt đầu sử dụng từng loại thuốc, và mang theo toàn bộ các loại thuốc đến tại mọi buổi khám bệnh. Ngoài ra, nên chủ động đề nghị tiến hành rà soát lại đơn thuốc định kỳ 6 tháng một lần để cắt giảm những loại thuốc không còn thực sự cần thiết.

Kết luận

Uống nhiều thuốc chưa chắc đã là chăm sóc sức khỏe tốt hơn, và đôi khi việc ngừng bớt một viên thuốc thừa lại mang lại sự hồi phục tốt hơn cho cơ thể. Hãy luôn thận trọng và luôn chủ động tham khảo ý kiến chuyên gia y tế, cũng như chủ động trong sử dụng thuốc và không tự tiện phối hợp thêm các thuốc chỉ vì các triệu chứng lẻ xuất hiện để đảm bảo thuốc có tác dụng chữa bệnh chứ không sinh bệnh.