Xét nghiệm máu: Phương pháp mới giúp đánh giá sớm nguy cơ ung thư

Ở những người được chẩn đoán ung thư, các thay đổi này thường xuất hiện từ 3 đến 5 năm trước khi có triệu chứng sụt cân không rõ nguyên nhân.

Trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, bất thường trên xét nghiệm máu là một trong những yếu tố được xem xét khi đánh giá nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay chủ yếu tập trung vào việc xác định kết quả tại một thời điểm có nằm ngoài giới hạn bình thường hay không. Nghiên cứu mới đặt ra câu hỏi liệu xu hướng biến đổi của 26 xét nghiệm máu thông dụng có thể hỗ trợ chẩn đoán ung thư sớm hơn hay không. Các tác giả phân tích dữ liệu của 275.205 người bệnh đến khám vì sụt cân không rõ nguyên nhân, một dấu hiệu có thể liên quan đến ung thư. Trong số này, gần 14.000 người được chẩn đoán ung thư trong vòng 6 tháng sau đó.

Xu hướng biến đổi chỉ số máu và mối liên quan với nguy cơ ung thư

Nhóm nghiên cứu khảo sát xu hướng biến đổi của các xét nghiệm máu trong các khoảng thời gian 1, 3, 6 và 10 năm trước khi người tham gia xuất hiện tình trạng sụt cân. Kết quả cho thấy ở những người sau này mắc ung thư, các chỉ số máu bắt đầu thay đổi từ khoảng 3 đến 5 năm trước thời điểm sụt cân.

Đáng chú ý, phần lớn các thay đổi này vẫn nằm trong giới hạn tham chiếu bình thường. Những trường hợp ngoại lệ, khi giá trị vượt ra ngoài giới hạn bình thường, bao gồm:

• Hemoglobin và số lượng hồng cầu ở người bệnh từ 70 tuổi trở lên.
• Protein phản ứng C (CRP), một chỉ dấu viêm.
• Tốc độ máu lắng (ESR).
• Độ nhớt huyết tương.
• Hematocrit và độ phân bố kích thước hồng cầu (RDW) ở người trưởng thành từ 50 tuổi trở xuống.

Khi hiệu chỉnh các bất thường và xu hướng xét nghiệm theo giới tính và tuổi, diện tích dưới đường cong (AUC) cao hơn so với ước tính chưa hiệu chỉnh trong 34 trường hợp. Giá trị AUC cao nhất đạt 0,82, được xem là khả năng phân biệt tốt, trong đó 1,0 tương ứng với khả năng phân biệt hoàn toàn và 0,5 tương ứng với không có khả năng phân biệt. Bác sĩ Ketan Thanki, phẫu thuật viên đại trực tràng tại Viện Ung thư MemorialCare Todd (Hoa Kỳ), người không tham gia nghiên cứu, nhận định rằng kết quả xét nghiệm cần được diễn giải trong bối cảnh tuổi và giới tính thay vì chỉ so sánh với giới hạn tham chiếu của phòng xét nghiệm. Cùng một mức biến đổi có thể ít ý nghĩa ở người cao tuổi nhưng lại đáng lưu ý ở người trẻ. Ông cũng đề xuất so sánh các giá trị của người bệnh với chính dữ liệu trước đó của họ.

Các chỉ số máu liên quan đến từng loại ung thư

Nghiên cứu ghi nhận xu hướng biến đổi của một số xét nghiệm có liên quan đến các loại ung thư cụ thể:

• Số lượng bạch cầu và bạch cầu trung tính: Liên quan đến ung thư phổi.
• Thể tích trung bình hồng cầu (MCV): Liên quan đến ung thư đại trực tràng và u lympho.
• Số lượng hồng cầu, aspartate aminotransferase (AST), hematocrit và tỷ lệ tiểu cầu trên lympho bào: Liên quan đến ung thư tuyến tiền liệt.

Những kết quả này không có nghĩa là một xét nghiệm máu đơn lẻ có thể chẩn đoán một loại ung thư cụ thể. Tuy nhiên, xu hướng biến đổi theo thời gian có thể cung cấp thêm thông tin về nguy cơ đối với một số loại ung thư. Các xét nghiệm phổ biến nhất trong dữ liệu là hemoglobin, số lượng bạch cầu và tiểu cầu, đều là chỉ dấu tốt cho tình trạng viêm, mất máu và thiếu hụt dinh dưỡng.

Ý nghĩa của triệu chứng sụt cân không rõ nguyên nhân và các hạn chế của nghiên cứu

Sụt cân không rõ nguyên nhân là triệu chứng không đặc hiệu, dễ dẫn đến chậm trễ trong chuyển tuyến và chẩn đoán. Theo bác sĩ Thanki, đây là thời điểm phù hợp để bắt đầu phân tích xu hướng xét nghiệm máu vì ba lý do: triệu chứng này mang nguy cơ ung thư thực sự (khoảng 5% trong nghiên cứu), không định hướng đến một cơ quan cụ thể, và người bệnh thường đã có kết quả xét nghiệm trước đó để đối chiếu. Các tình huống khác cũng có cơ sở để áp dụng phương pháp này gồm đái tháo đường mới khởi phát kèm sụt cân ở người cao tuổi, gợi ý ung thư tụy, và tình trạng giảm dần hemoglobin cùng MCV, gợi ý ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng càng rộng thì số trường hợp dương tính giả và các thăm dò không cần thiết càng tăng.

Nghiên cứu có một số hạn chế cần lưu ý:

• Dữ liệu chỉ bao gồm những người bệnh đã được làm xét nghiệm máu trong thực hành lâm sàng và có ít nhất hai lần xét nghiệm trong mỗi khoảng thời gian phân tích.
• Nếu người bệnh không có xét nghiệm nào trong giai đoạn trước khi sụt cân thì không thể đánh giá xu hướng. Tuy nhiên, xu hướng được đo lường chính xác nhất trong vòng 1 năm gần nhất, do đó việc theo dõi các xét nghiệm tiếp theo trong 12 tháng tới vẫn có giá trị.
• Nghiên cứu chưa xem xét khả năng một số nhóm dân số được chỉ định xét nghiệm nhiều hơn các nhóm khác.

Lời khuyên của chuyên gia

Kết quả xét nghiệm máu nằm trong giới hạn bình thường chưa loại trừ hoàn toàn nguy cơ bệnh lý, đặc biệt khi các chỉ số thay đổi liên tục theo một chiều hướng qua nhiều lần kiểm tra. Người dân nên khám sức khỏe định kỳ tại cùng một cơ sở y tế hoặc lưu giữ đầy đủ kết quả xét nghiệm các lần trước để bác sĩ có dữ liệu so sánh. Khi xuất hiện sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm và mang theo hồ sơ xét nghiệm cũ, không tự theo dõi tại nhà. Bên cạnh đó, người bệnh không nên tự diễn giải một chỉ số bất thường riêng lẻ là dấu hiệu ung thư, vì việc chẩn đoán cần dựa trên đánh giá lâm sàng toàn diện và các thăm dò chuyên sâu do bác sĩ chỉ định.

https://www.medicalnewstoday.com/articles/blood-test-trends-may-predict-cancer-risk-before-nonspecific-symptoms-unexplained-weight-loss