Nguy cơ khi hiến tế bào gốc từ máu và tủy xương bạn cần biết

1. Tế bào gốc

1.1. Tế bào gốc được dùng làm gì?

Tế bào gốc được sử dụng trong cấy ghép thường đến từ ba nguồn. Các nguồn này là mô xốp ở trung tâm của một số xương (tủy xương), máu (máu ngoại vi) và máu dây rốn của trẻ sơ sinh. Nguồn được sử dụng sẽ phụ thuộc vào mục đích của việc cấy ghép.

Trước đây, phẫu thuật lấy tế bào gốc tủy xương từ tủy xương là cách duy nhất để thu thập tế bào gốc. Tuy nhiên, ngày nay, việc thu thập tế bào gốc từ máu qua tĩnh mạch phổ biến hơn, được gọi là hiến tặng tế bào gốc máu ngoại vi.

Dây rốn chỉ sản xuất một lượng máu nhỏ, do đó có thể không cung cấp đủ tế bào gốc cho người lớn. Vì vậy loại cấy ghép tế bào gốc từ máu dây rốn này thường chỉ được sử dụng cho trẻ em và người trưởng thành có tầm vóc nhỏ bé.

Đọc thêm tại bài viết: Cấy ghép tế bào gốc điều trị bệnh bạch cầu: Những điều cần biết

1.2. Tại sao cần lấy tế bào gốc?

Cấy ghép tủy xương là phương pháp điều trị cho những người mắc các bệnh như bệnh bạch cầu, u lympho, một số loại ung thư hoặc thiếu máu hồng cầu hình liềm. Ngoài ra, các ca ghép tủy cũng cần có tế bào gốc máu hiến tặng.

Khi người thân trong gia đình bạn cần ghép tế bào gốc và bạn được bác sĩ xác định có thể phù hợp với người đó, bạn có thể cân nhắc hiến tế bào gốc từ máu hoặc tủy xương. Việc hiến tặng cũng có thể vì bạn muốn giúp đỡ người khác, thậm chí là người bạn không quen biết và đang chờ được ghép tế bào gốc phù hợp.

Phụ nữ mang thai có thể cân nhắc việc lưu trữ các tế bào gốc còn lại trong dây rốn và nhau thai sau khi sinh để sử dụng cho con cái hoặc người khác trong tương lai nếu cần.

2. Nguy cơ khi hiến tế bào gốc

2.1. Nguy cơ khi hiến tế bào gốc tủy xương

Tế bào gốc tủy xương được lấy từ một phần xương chậu dưới và yêu cầu gây mê toàn thân. Rủi ro nghiêm trọng nhất liên quan đến việc hiến tủy xương là tác dụng phụ của thuốc gây mê trong quá trình phẫu thuật.

Sau phẫu thuật, có thể gây mệt mỏi, yếu sức và đau nhẹ ở lưng hoặc hông. Các loại thuốc giảm đau như acetaminophen hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau trong trường hợp này. Bạn có thể sẽ trở lại với sinh hoạt bình thường chỉ trong vòng vài ngày. Nhưng có thể mất tới vài tuần trước khi bạn cảm thấy cơ thể hoàn toàn hồi phục.

2.2. Rủi ro khi hiến tế bào gốc máu ngoại vi

Rủi ro của loại hiến tế bào gốc máu ngoại vi là rất nhỏ. Tuy nhiên việc tiêm thuốc làm tăng số lượng tế bào gốc trong máu vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ như đau xương, đau cơ, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn và nôn mửa.

Các tác dụng phụ khác có thể bao gồm chóng mặt hoặc gai lạnh, tê hoặc ngứa ran quanh miệng và chuột rút ở tay. Các tác dụng phụ này cũng thường biến mất trong vòng vài ngày sau khi ngừng tiêm.

3. Quy trình hiến tặng tế bào gốc

3.1. Quy trình chung

Nếu bạn quyết định hiến tặng tế bào gốc, hãy nói chuyện với bác sĩ để tìm hiểu kỹ về quy trình và những rủi ro có thể xảy ra khi hiến tặng. Điều này là hoàn toàn tự nguyện, bạn có thể sẽ được bệnh viện yêu cầu ký vào mẫu đơn đồng ý, tuy nhiên bạn hoàn toàn có thể thay đổi quyết định bất cứ lúc nào.

Tiếp theo là xét nghiệm định typ kháng nguyên bạch cầu người (HLA). HLA là các protein được tìm thấy trong hầu hết các tế bào trong cơ thể bạn. Xét nghiệm này giúp tìm ra sự phù hợp của người hiến tặng và người nhận. Sự phù hợp càng cao sẽ càng làm tăng cơ hội thành công của ca ghép.

Những người hiến tặng sau khi làm xét nghiệm HLA và được xét là phù hợp với người cần ghép tế bào gốc máu sau đó sẽ được làm thêm các xét nghiệm để đảm bảo người hiến tặng không mắc các bệnh di truyền hoặc truyền nhiễm. Việc xét nghiệm này giúp đảm bảo rằng việc hiến tặng sẽ an toàn cho cả người hiến tặng và người nhận.

Tế bào từ những người hiến tặng trẻ tuổi có cơ hội thành công cao nhất khi được ghép. Các bác sĩ thường ưu tiên người hiến tặng trong độ tuổi từ 18 đến 35. Độ tuổi tối đa để tham gia hiến tặng tủy xương là 40 tuổi.

Chi phí liên quan đến việc thu thập tế bào gốc để hiến tặng sẽ do người cần ghép tủy chi trả.

3.2. Quy trình hiến tủy xương

Việc thu thập tế bào gốc từ tủy xương là một loại phẫu thuật được thực hiện trong phòng mổ. Thuốc gây mê được sử dụng trong quá trình này để người hiến tặng không cảm thấy đau. Kim được đưa xuyên qua da và vào phía sau xương chậu để lấy tủy ra khỏi xương. Quá trình này thường mất từ ​​1 đến 2 giờ.

Sau khi lấy mẫu tủy xương, người hiến tặng sẽ được đưa đến phòng hồi phục, ở đây họ được theo dõi tình trạng sức khỏe.

3.3. Quy trình hiến tế bào gốc máu ngoại vi

Đối với việc hiến tế bào gốc trong máu, người hiến tặng sẽ được tiêm thuốc dưới da. Thuốc này có tác dụng làm tăng số lượng tế bào gốc máu trong máu và thường được bắt đầu sử dụng vài ngày trước khi hiến tặng.

Trong quá trình hiến tặng, máu thường được lấy qua một ống thông gọi là catheter vào tĩnh mạch ở cánh tay. Máu lấy được sau đó sẽ được đưa qua một máy để tách các tế bào gốc ra, phần máu còn lại sẽ được trả lại cho người hiến tặng.

Quá trình này được gọi là phương pháp tách huyết tương (apheresis). Đây là một thủ thuật ngoại trú thường mất từ ​​4 đến 6 giờ để hoàn thành. Một số người hiến tặng cần nhiều lần thực hiện tách huyết tương tùy thuộc vào số lượng tế bào gốc máu cần thiết.

Đọc thêm tại bài viết: Ứng dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh

4. Quá trình hồi phục và lời khuyên từ bác sĩ

Thời gian hồi phục sau khi thực hiện lấy tế bào gốc sẽ khác nhau tùy thuộc vào từng cá nhân và loại hình hiến tặng. Nhưng hầu hết người hiến tặng có thể trở lại các hoạt động thường ngày trong vòng vài ngày đến vài tuần sau khi hiến tặng.

Việc hiến tặng tế bào gốc của bạn sẽ giúp cứu sống một người bệnh, quá trình lấy tế bào gốc từ tế bảo tủy xương hay từ máu ngoại vi đều có rất ít rủi ro và tác dụng phụ, một số tác dụng phụ có thể sẽ kéo dài hơn, tuy nhiên chỉ mất vài tuần để bạn có thể hồi phục hoàn toàn và quay lại với sinh hoạt bình thường. Nếu bạn đang có ý định hiến tặng tế bào gốc, hãy nói chuyện với bác sĩ để biết bản thân có phù hợp với việc hiến tặng tế bào gốc hay không.

https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/bone-marrow/about/pac-20393078