Cảnh giác bệnh đường hô hấp mùa giao mùa

1. Nguyên nhân làm tăng nguy cơ các bệnh về hô hấp lúc giao mùa

Sự thay đổi thời tiết đột ngột – từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại – sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch. Cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng để thích nghi, khiến sức đề kháng suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho virus và vi khuẩn tấn công. Ngoài ra, giao mùa với điều kiện khí hậu lạnh, ẩm, nhiều sương mù cũng là môi trường lý tưởng để các tác nhân gây bệnh phát triển mạnh và dễ dàng lan truyền hơn.

Đường hô hấp – bao gồm mũi, họng, khí quản, phế quản và phổi – là “cửa ngõ” đầu tiên tiếp xúc với không khí bên ngoài. Khi hít thở phải không khí lạnh, bụi mịn, khói thuốc hay vi sinh vật gây bệnh, niêm mạc hô hấp dễ bị kích ứng, viêm nhiễm. Những người có sẵn bệnh mạn tính như viêm mũi dị ứng, hen phế quản hay viêm xoang càng dễ bị tái phát khi thời tiết thay đổi.

Không những vậy, vào mùa lạnh, mọi người thường hạn chế ra ngoài, đóng kín cửa để giữ ấm. Tuy nhiên, việc này lại khiến không khí trong nhà kém lưu thông, làm tăng nồng độ vi khuẩn, virus trong môi trường. Khi có người ho, hắt hơi, các giọt bắn chứa mầm bệnh sẽ lơ lửng trong không khí và dễ dàng lây nhiễm cho người khác.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là thiếu ánh nắng mặt trời. Tia cực tím trong ánh sáng tự nhiên có khả năng tiêu diệt vi khuẩn và virus trong không khí. Vào mùa đông hoặc những ngày nhiều mây, ít nắng – đặc biệt ở miền Bắc – khả năng khử khuẩn tự nhiên giảm đi đáng kể, khiến vi sinh vật sinh sôi nhanh hơn. Đồng thời, việc thiếu ánh nắng khiến cơ thể giảm tổng hợp vitamin D – một yếu tố quan trọng giúp tăng cường miễn dịch, bảo vệ đường hô hấp.

Ngoài ra, ô nhiễm không khí cũng là một nguyên nhân góp phần gia tăng các bệnh lý hô hấp. Khói bụi, khí thải công nghiệp, và khói xe có chứa nhiều chất độc hại như SO₂, NO₂, có thể làm tổn thương niêm mạc hô hấp, gây viêm mạn tính, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

2. Các bệnh hô hấp thường gặp khi giao mùa

2.1. Cảm lạnh và cảm cúm

Đây là hai bệnh phổ biến nhất trong thời điểm giao mùa.

• Cảm lạnh: Thường do nhiều loại virus khác nhau gây ra (như Rhinovirus, Coronavirus…), triệu chứng nhẹ hơn, bao gồm: sổ mũi, hắt hơi, ho, đau họng, mệt mỏi.
• Cảm cúm: Do virus cúm (Influenza) gây ra, thường nặng hơn với các biểu hiện: sốt cao, đau cơ, mệt mỏi toàn thân, ho khan, đau đầu, buồn nôn, tiêu chảy.

2.2. Viêm xoang

Viêm xoang xảy ra khi lớp niêm mạc trong xoang bị viêm nhiễm do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng.

Các triệu chứng thường gặp gồm: đau nhức đầu, nặng vùng trán hoặc hai bên má, nghẹt mũi, chảy dịch mũi đặc, sốt, giảm hoặc mất khứu giác.

Nếu không điều trị đúng, viêm xoang có thể dẫn đến biến chứng như viêm tai giữa, viêm phế quản mạn, thậm chí viêm màng não. Bệnh nhân cần điều trị theo chỉ định bác sĩ, tránh lạm dụng thuốc xịt mũi hoặc kháng sinh.

2.3. Viêm thanh quản

Nguyên nhân chủ yếu do virus, vi khuẩn hoặc nấm tấn công vào thanh quản. Trẻ nhỏ dễ bị phù nề thanh quản gây khó thở, thở rít, trong khi người lớn thường biểu hiện khàn tiếng, mất tiếng, đau rát cổ họng, ho khan.

Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể chuyển sang mạn tính, ảnh hưởng đến giọng nói và chức năng hô hấp.

2.4. Viêm phế quản

Là tình trạng viêm niêm mạc phế quản – ống dẫn khí vào phổi. Bệnh có thể cấp hoặc mạn tính, thường khởi phát sau cảm cúm hoặc cảm lạnh. Triệu chứng gồm: ho kéo dài, khò khè, đờm đặc, khó thở.

Viêm phế quản có thể lây qua đường hô hấp hoặc khi dùng chung đồ dùng với người bệnh. Trẻ nhỏ, người hút thuốc lá, hoặc người làm việc trong môi trường ô nhiễm dễ mắc bệnh hơn.

2.5. Viêm tiểu phế quản

Thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, nguyên nhân do virus hợp bào hô hấp (RSV). Triệu chứng bao gồm: sốt, ho, khò khè, thở nhanh, bú kém. Nếu không phát hiện sớm, bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp, cần nhập viện điều trị. Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý giữ ấm, vệ sinh mũi họng cho trẻ, và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

2.6. Viêm phổi

Đây là bệnh nguy hiểm nhất trong nhóm bệnh hô hấp. Viêm phổi xảy ra khi phế nang trong phổi bị viêm, chứa dịch và mủ, cản trở quá trình trao đổi khí. Bệnh có thể do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra.

Triệu chứng: sốt cao, ho đờm vàng, khó thở, đau tức ngực, mệt mỏi, chán ăn. Viêm phổi không được điều trị kịp thời có thể gây suy hô hấp, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong. Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị bằng kháng sinh hoặc thuốc kháng virus phù hợp.

3. Hướng dẫn phòng tránh các bệnh hô hấp khi giao mùa

Để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe sau:

• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết trở lạnh, đặc biệt là vùng cổ, ngực, bàn chân và bàn tay. Mặc quần áo phù hợp với nhiệt độ, đội mũ, đeo khẩu trang khi ra ngoài trời gió lạnh.
• Phòng tắm phải kín gió, tắm nhanh bằng nước ấm, tránh ngâm lâu. Sau khi tắm nên lau khô người và mặc đồ ngay để tránh cảm lạnh.
• Không lạm dụng điều hòa: Giữ nhiệt độ phòng ở mức 26–28°C, tránh chênh lệch quá lớn với nhiệt độ ngoài trời. Nên vệ sinh máy lạnh định kỳ để hạn chế nấm mốc và vi khuẩn.
• Hạn chế thức khuya, duy trì giấc ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày. Giấc ngủ chất lượng giúp cơ thể phục hồi năng lượng và tăng cường miễn dịch.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh:
  • Ăn sáng đầy đủ.
  • Bổ sung rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C (cam, bưởi, kiwi, ổi…), vitamin A (cà rốt, bí đỏ) và kẽm (hải sản, ngũ cốc, đậu).
  • Uống đủ nước, hạn chế đồ uống lạnh, rượu bia và thuốc lá.
• Tập thể dục điều độ: Các bài tập nhẹ như đi bộ, yoga, hít thở sâu giúp tăng lưu thông khí huyết và nâng cao sức đề kháng.
• Vệ sinh cá nhân đúng cách:
• Đánh răng, súc họng bằng nước muối ấm 2 lần mỗi ngày.
• Rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với người có triệu chứng ho, sổ mũi.
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% để làm sạch bụi bẩn và virus trong khoang mũi.
• Không tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc dùng lại đơn thuốc cũ. Việc lạm dụng kháng sinh có thể gây kháng thuốc, khiến việc điều trị về sau gặp nhiều khó khăn. Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định từ bác sĩ.
• Tiêm vaccine cúm vào đầu mùa lạnh (mỗi năm 1 lần).
• Tiêm vaccine phế cầu cho trẻ em, người cao tuổi hoặc người có bệnh mạn tính để giảm nguy cơ viêm phổi, viêm màng não.
• Tiêm phòng đầy đủ.
• Giữ môi trường sống trong lành.
• Mở cửa thông gió, lau dọn nhà cửa, tránh ẩm mốc.
• Sử dụng máy lọc không khí hoặc đặt cây xanh trong nhà để cải thiện chất lượng không khí.

Kết luận

Thời điểm giao mùa là “bài kiểm tra sức đề kháng” của cơ thể. Chủ động bảo vệ hệ hô hấp bằng cách giữ ấm, ăn uống lành mạnh, tập thể dục, vệ sinh cá nhân và tiêm phòng đầy đủ là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả giúp phòng ngừa bệnh. Khi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, sốt cao, khó thở, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

Giữ sức khỏe trong mùa giao mùa không chỉ giúp bạn phòng bệnh cho bản thân mà còn góp phần bảo vệ cả cộng đồng.