Chế độ ăn keto 6 tuần có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng trầm cảm kháng trị

Chế độ ăn keto là gì và thực hiện ra sao?

Chế độ ăn keto ban đầu được sử dụng để điều trị động kinh ở trẻ em. Hiện nay, nó thường được quảng bá với mục tiêu giảm cân và kiểm soát đường huyết.

Nguyên tắc cơ bản của chế độ ăn keto gồm: rất ít carbohydrate, lượng protein vừa phải và hàm lượng chất béo cao. Mục tiêu của chế độ ăn này là đưa cơ thể vào trạng thái ketosis – khi cơ thể thiếu nguồn năng lượng chính là glucose từ tinh bột và buộc phải chuyển sang sử dụng ketone được gan tạo ra từ chất béo làm nhiên liệu cho não và các cơ quan khác.

Trong điều trị động kinh, chế độ keto cổ điển có thể chỉ cho phép 10–15 g carbohydrate mỗi ngày. Với mục tiêu giảm cân, đa số khuyến nghị giới hạn từ 20–50 g carbohydrate/ngày. Nếu tuân thủ nghiêm ngặt, cơ thể thường mất vài ngày để đạt trạng thái ketosis. Ăn quá nhiều protein có thể làm gián đoạn quá trình này.

Trong những ngày đầu, nhiều người xuất hiện các triệu chứng gọi là “cúm keto” như đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, cáu gắt. Các dấu hiệu khác của tình trạng cúm keto có thể gồm hơi thở mùi trái cây (mùi acetone), giảm cân nhanh, giảm cảm giác thèm ăn, khát nước và đi tiểu nhiều hơn.

Đọc thêm tại bài viết: Mệt mỏi cả ngày và chứng trầm cảm

Nghiên cứu về tác dụng của chế độ ăn keto trên bệnh nhân trầm cảm

Một nghiên cứu gần đây đã đánh giá tác động của chế độ ăn keto – chế độ ăn rất ít carbohydrate và giàu chất béo, đối với người lớn mắc trầm cảm kháng trị. Đây là tình trạng các triệu chứng trầm cảm không cải thiện dù đã sử dụng ít nhất hai loại thuốc chống trầm cảm khác nhau.

Kết quả cho thấy những người tuân thủ chế độ ăn keto trong 6 tuần có mức cải thiện triệu chứng trầm cảm cao hơn so với nhóm đối chứng. Tuy nhiên, lợi ích này giảm dần sau 12 tuần theo dõi, cho thấy hiệu quả có thể chỉ mang tính ngắn hạn.

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Vương quốc Anh thực hiện và được công bố trên JAMA Psychiatry. Trầm cảm là rối loạn phổ biến và dù có nhiều phương pháp điều trị, một bộ phận người bệnh vẫn không đáp ứng thuốc. Trước đó, một số nghiên cứu đã mở ra kỳ vọng về việc chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến viêm, chuyển hóa và chức năng não, từ đó tác động đến tâm trạng.

Thử nghiệm gồm 88 người trưởng thành từ 18–65 tuổi mắc trầm cảm kháng trị. Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm trong 6 tuần: nhóm ăn keto và nhóm đối chứng theo chế độ ăn giàu phytochemical (tăng rau củ quả, thay chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa).

Nhóm keto được cung cấp thực phẩm chế biến sẵn với lượng carbohydrate không quá 30 g/ngày. Cả hai nhóm đều được hướng dẫn cụ thể và duy trì cân nặng ổn định để tránh việc cải thiện tâm trạng do giảm cân gây nhiễu kết quả.

Triệu chứng trầm cảm được đánh giá bằng thang điểm PHQ-9, đồng thời theo dõi lo âu và các vấn đề tâm thần khác.

Sau 6 tuần, cả hai nhóm đều cải thiện. Nhóm keto giảm trung bình khoảng 10 điểm PHQ-9, so với khoảng 8 điểm ở nhóm đối chứng. Tỷ lệ thuyên giảm đạt 25% ở nhóm keto và 9% ở nhóm còn lại.

Tuy nhiên, sau 12 tuần, mức khác biệt thu hẹp. Một nửa số người trong nhóm keto đã ngừng chế độ ăn; số còn lại chỉ duy trì một phần. Lợi ích về điểm số trầm cảm không còn rõ rệt, và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác không ghi nhận cải thiện đáng kể.

Một phân tích nhóm nhỏ cho thấy những người có triệu chứng nặng ban đầu dường như hưởng lợi nhiều hơn từ chế độ ăn keto.

Đọc thêm tại bài viết: Trầm cảm: Dấu hiệu nhận biết từ nhẹ đến nặng

Thực phẩm nên ăn và nên tránh trong chế độ keto

Thực phẩm được phép sử dụng trong chế độ ăn keto thường bao gồm: bơ, dầu ô liu, dầu dừa, các loại hạt, phô mai cứng, thịt, cá, trứng, đậu phụ, rau không chứa tinh bột (rau lá xanh, bông cải xanh, súp lơ, bí ngòi…), quả bơ, ô liu, sữa hạt không đường, cà phê và trà không đường.

Thực phẩm cần tránh gồm: ngũ cốc (gạo, mì, bánh mì), khoai tây và rau củ giàu tinh bột, hầu hết trái cây, các loại đậu, sữa có đường, nước ngọt, đồ uống có cồn chứa đường.

Lợi ích và tranh cãi về sức khỏe

Ngoài nghiên cứu về trầm cảm, chế độ keto được ghi nhận có thể giúp giảm cân nhanh trong giai đoạn đầu và cải thiện kiểm soát đường huyết do hạn chế carbohydrate. Một số nghiên cứu cho thấy có thể giảm triglyceride và tăng HDL cholesterol- cholesterol “tốt”, nhưng tác động lên LDL cholesterol- cholesterol “xấu” và nguy cơ tim mạch vẫn còn tranh cãi. Hiện chưa có đủ dữ liệu dài hạn để kết luận chắc chắn.

Các chuyên gia cũng cảnh báo một số vấn đề: chế độ ăn keto khó duy trì lâu dài do tính hạn chế cao; nguy cơ ăn quá nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và natri; nguy cơ tăng cân trở lại khi ngừng chế độ ăn; và thiếu dữ liệu về ảnh hưởng lâu dài.

Cần thận trọng với ai?

Những người có bệnh thận, gan, túi mật; phụ nữ mang thai hoặc cho con bú; người mắc đái tháo đường đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng chế độ ăn keto.

Một biến chứng nghiêm trọng cần phân biệt là nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) – tình trạng cơ thể sản sinh quá nhiều ketone, gây tích tụ trong máu, có thể đe dọa tính mạng. Biến chứng này thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường type 1 và có biểu hiện như khát nhiều, tiểu nhiều, hơi thở mùi trái cây, thở nhanh sâu, buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt mỏi.

Tạm kết

Nhìn chung, chế độ ăn keto có thể mang lại một số lợi ích nhất định trong ngắn hạn, bao gồm cải thiện triệu chứng trầm cảm ở một số nhóm nhỏ. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài, tính bền vững và mức độ an toàn vẫn cần được nghiên cứu thêm trước khi có thể đưa ra khuyến nghị rộng rãi.