Sốt xuất huyết Dengue - dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm không thể bỏ qua

Sốt xuất huyết Dengue có thể diễn tiến từ thể nhẹ tự khỏi đến thể nặng đe dọa tính mạng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi các dấu hiệu cảnh báo và thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây truyền đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh. Bài viết sau cung cấp thông tin khoa học về nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue.

1. Sốt xuất huyết Dengue

1.1. Sốt xuất huyết Dengue là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh nhiễm vi rút cấp tính do một trong bốn type vi rút Dengue gây ra, được truyền sang người qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti, loài muỗi hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối. Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do nhiễm các týp vi rút khác nhau, và lần nhiễm sau thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn lần nhiễm trước.

1.2. Nguyên nhân và đường lây truyền

Muỗi vằn Aedes trở thành vật trung gian truyền bệnh sau khi hút máu người đang nhiễm vi rút Dengue trong giai đoạn cấp tính. Sau thời gian ủ bệnh trong cơ thể muỗi, vi rút có thể truyền sang người lành qua vết đốt tiếp theo. Muỗi vằn thường sinh sản trong các dụng cụ chứa nước đọng như lu, chum, vại, chậu cây cảnh, lốp xe cũ hoặc các vật dụng phế thải quanh nhà. Bệnh không lây truyền trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường mà chỉ lây qua trung gian muỗi đốt.

1.3. Triệu chứng của sốt xuất huyết Dengue

Sau thời gian ủ bệnh từ 4 đến 10 ngày, người bệnh thường khởi phát sốt cao đột ngột kèm theo một số triệu chứng sau:

• Đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt
• Đau cơ, đau khớp và đau xương
• Phát ban dạng dát sẩn trên da
• Buồn nôn, nôn
• Mệt mỏi, chán ăn

Bệnh thường tự khỏi sau 5 đến 7 ngày, tuy nhiên một số trường hợp có thể diễn tiến sang thể nặng với các dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi sát như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, mệt lả, bứt rứt hoặc li bì. Đây là những dấu hiệu cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức vì có thể tiến triển thành sốc, xuất huyết nội tạng và đe dọa tính mạng trong vài giờ.

1.4. Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue

Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với xét nghiệm cận lâm sàng. Trong những ngày đầu của bệnh, xét nghiệm kháng nguyên NS1 giúp phát hiện sớm sự hiện diện của vi rút. Xét nghiệm công thức máu thường cho thấy số lượng bạch cầu và tiểu cầu giảm, cô đặc máu biểu hiện qua chỉ số hematocrit tăng. Xét nghiệm kháng thể IgM và IgG có thể được thực hiện ở giai đoạn sau để xác định tình trạng nhiễm vi rút hiện tại hoặc trước đó. Việc theo dõi công thức máu định kỳ trong quá trình bệnh giúp phát hiện sớm các dấu hiệu diễn tiến nặng.

1.5. Điều trị sốt xuất huyết Dengue

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết Dengue, điều trị chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi sát diễn tiến bệnh. Người bệnh cần được nghỉ ngơi, uống nhiều nước hoặc dung dịch bù điện giải để tránh mất nước do sốt cao. Thuốc hạ sốt paracetamol có thể được sử dụng để kiểm soát sốt và giảm đau, trong khi cần tránh sử dụng aspirin hoặc các thuốc kháng viêm không steroid vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Trường hợp xuất hiện dấu hiệu cảnh báo hoặc sốt xuất huyết nặng cần được nhập viện để truyền dịch, theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, công thức máu và can thiệp kịp thời khi có biến chứng sốc hoặc xuất huyết nghiêm trọng.

2. Phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue

Phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa trên kiểm soát muỗi vằn và hạn chế nguy cơ bị muỗi đốt. Các biện pháp được khuyến cáo bao gồm:

• Loại bỏ các dụng cụ chứa nước đọng quanh nhà như lu, vại, chậu cây, lốp xe cũ
• Đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt để ngăn muỗi đẻ trứng
• Thả cá vào các bể chứa nước lớn để diệt loăng quăng, bọ gậy
• Ngủ màn kể cả ban ngày, đặc biệt với trẻ nhỏ và người lớn
• Mặc quần áo dài tay khi ra ngoài vào thời điểm muỗi hoạt động mạnh
• Sử dụng kem hoặc dung dịch chống muỗi khi cần thiết 
• Phối hợp với chính quyền địa phương trong các chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi khi có dịch
• Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết theo khuyến cáo của bác sĩ tại khu vực có sẵn vắc xin

Lời khuyên của chuyên gia

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm phổ biến tại các khu vực có khí hậu nhiệt đới, trong đó trẻ em và người có bệnh nền mạn tính là nhóm có nguy cơ cao diễn tiến nặng khi mắc bệnh.

Người bệnh và người thân cần theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu bất thường hoặc mệt lả, đặc biệt trong giai đoạn từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, vì đây là giai đoạn dễ xảy ra biến chứng nặng. 

Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc bù dịch, nghỉ ngơi và theo dõi y tế sát sao là yếu tố quan trọng giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm của bệnh một cách an toàn.

Cộng đồng cần chủ động loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn, ngủ màn và áp dụng các biện pháp phòng chống muỗi đốt để hạn chế sự lây lan của sốt xuất huyết Dengue, đồng thời đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường.