Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

Trong những năm gần đây, nhịn ăn gián đoạn được nhiều người trưởng thành áp dụng để kiểm soát cân nặng. Phương pháp này luân phiên giữa các khoảng thời gian ăn và nhịn ăn theo một lịch cố định. Khác với các chế độ ăn quy định loại thực phẩm hoặc lượng năng lượng, nhịn ăn gián đoạn chỉ quy định khoảng thời gian được ăn trong ngày hoặc trong tuần. Việc hiểu rõ cơ chế, các hình thức thực hiện và đối tượng chống chỉ định giúp người áp dụng giảm nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

Cơ chế tác động của nhịn ăn gián đoạn

Khi ăn nhiều bữa chính và bữa phụ suốt thời gian thức, cơ thể liên tục sử dụng năng lượng từ thức ăn vừa đưa vào. Sau nhiều giờ không ăn, lượng đường dự trữ giảm dần và cơ thể chuyển sang sử dụng chất béo dự trữ để tạo năng lượng. Hiện tượng này là sự chuyển đổi chuyển hóa, cơ thể ở trạng thái sử dụng chất béo.

Các nghiên cứu đã ghi nhận một số lợi ích sau, phần lớn từ các thử nghiệm trên động vật hoặc các nghiên cứu ngắn hạn trên người:

  • Cân nặng và thành phần cơ thể: Trong một số nghiên cứu ngắn hạn, người trưởng thành béo phì giảm cân khi nhịn ăn gián đoạn. Ở nam giới trẻ nhịn ăn 16 giờ mỗi ngày, khối lượng mỡ giảm trong khi khối lượng cơ được duy trì.
  • Chuyển hóa đường: Nhịn ăn gián đoạn có thể hỗ trợ kiểm soát đái tháo đường típ 2 thông qua giảm cân và cải thiện độ nhạy insulin. Việc này cần được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ.
  • Tim mạch: Một số nghiên cứu ghi nhận cải thiện huyết áp, nhịp tim lúc nghỉ và các chỉ số liên quan đến sức khỏe tim mạch.
  • Trí nhớ: Nghiên cứu trên động vật cho thấy cải thiện trí nhớ làm việc, nghiên cứu trên người trưởng thành ghi nhận cải thiện trí nhớ ngôn ngữ.

Cần lưu ý rằng dữ liệu về hiệu quả và độ an toàn dài hạn của phương pháp này trên người còn hạn chế.

Các hình thức nhịn ăn gián đoạn thường dùng

Theo bác sĩ dinh dưỡng, có hai hình thức được áp dụng phổ biến:

  • Ăn trong khung giờ giới hạn hằng ngày (16/8): Người thực hiện ăn trong khoảng 8 giờ và nhịn 16 giờ còn lại, bao gồm cả thời gian ngủ. Ví dụ, ăn từ 10 giờ đến 18 giờ. Một số người bắt đầu với khung giờ ăn rộng hơn rồi thu hẹp dần.
  • Chế độ 5:2: Ăn bình thường 5 ngày trong tuần. Trong 2 ngày không liền nhau, chỉ ăn một bữa cung cấp khoảng 500 đến 600 kcal.

Các hình thức nhịn ăn kéo dài 24, 36, 48 hoặc 72 giờ không cho thấy hiệu quả tốt hơn và có thể gây hại. Nhịn ăn quá lâu có thể khiến cơ thể tăng tích lũy chất béo để đáp ứng với tình trạng thiếu năng lượng.

Trong thời gian nhịn, người thực hiện được uống nước lọc và các đồ uống không cung cấp năng lượng như cà phê đen, trà không đường. Trong thời gian ăn, cần ăn với lượng bình thường. Phương pháp này không có hiệu quả giảm cân nếu người thực hiện ăn bù bằng thực phẩm giàu năng lượng, đồ chiên rán và đồ ngọt. Chuyên gia khuyến nghị ăn theo mô hình Địa Trung Hải, gồm rau lá xanh, chất béo không bão hòa, chất đạm ít béo và ngũ cốc nguyên hạt.

Cơ thể thường cần 2 đến 4 tuần để thích nghi. Trong giai đoạn này, cảm giác đói và dễ cáu gắt là các biểu hiện thường gặp.

Những người không nên nhịn ăn gián đoạn và các dấu hiệu cần dừng lại

Nhịn ăn gián đoạn không được khuyến nghị cho các nhóm sau:

  • Trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi, do đây là giai đoạn cơ thể cần đủ năng lượng và chất dinh dưỡng để tăng trưởng.
  • Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú.
  • Người mắc đái tháo đường típ 1 đang dùng insulin, do nguy cơ hạ đường huyết trong thời gian nhịn ăn.
  • Người có tiền sử rối loạn ăn uống.

Người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc cần uống cùng bữa ăn, thuốc hạ đường huyết, thuốc hạ huyết áp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu, vì có thể cần điều chỉnh liều và thời điểm dùng thuốc.

Đáp ứng với nhịn ăn gián đoạn khác nhau giữa các cá nhân. Người thực hiện nên dừng lại và đi khám nếu xuất hiện lo âu bất thường, đau đầu, buồn nôn hoặc các triệu chứng khác sau khi bắt đầu chế độ ăn này.

Lời khuyên của chuyên gia

Theo chuyên gia, nhịn ăn gián đoạn là một lựa chọn để kiểm soát cân nặng ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng không phải là phương pháp bắt buộc và không phù hợp với mọi đối tượng. Người muốn áp dụng nên trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu, chọn hình thức phù hợp với lịch sinh hoạt như khung giờ 16/8, uống đủ nước và duy trì khẩu phần cân đối trong thời gian ăn. Không nên nhịn ăn kéo dài từ 24 giờ trở lên. Chất lượng khẩu phần, vận động thể lực đều đặn và ngủ đủ giấc vẫn là các yếu tố nền tảng của việc kiểm soát cân nặng. Khi có triệu chứng bất thường, cần ngừng nhịn ăn và đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Nguồn tham khảo:

https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/intermittent-fasting-what-is-it-and-how-does-it-work

Bình luận
Tin mới
Xem thêm