Giấc ngủ bảo vệ suy nghĩ và trí nhớ như thế nào?

Giấc ngủ là một phần sinh học cơ bản của chúng ta. Nó được in sâu vào trong cách mà mọi tế bào được tổ chức - bao gồm các quá trình điều chỉnh cách chúng ta quản lý và biểu đạt cảm xúc, cách chúng ta sống và học hỏi, làm việc.

Giấc ngủ sâu là lúc các phần quan trọng của quá trình lưu trữ trí nhớ diễn ra. Và các quá trình loại bỏ chất thải não cũng diễn ra trong giấc ngủ giúp loại bỏ các sản phẩm phụ độc hại tự nhiên tích tụ qua ngày do hoạt động và chức năng thông thường. Khi bạn không ngủ/mất ngủ hoặc không ngủ đủ giấc, tất cả các quá trình này có thể bị gián đoạn, và tư duy và trí nhớ có thể bị tổn thương. 

Quá trình học hỏi diễn ra trong thời gian thức và trong thời gian ngủ đã được công nhận là rất quan trọng đối với việc củng cố trí nhớ. Ta có thể quen với phần của quá trình học hỏi diễn ra trong khi thức dậy, như khi đọc bài viết này hoặc tham gia vào một cuộc trò chuyện với bạn bè. Nhưng việc có thể ghi nhớ những suy nghĩ và cuộc trò chuyện đó sau này cũng phụ thuộc vào các quá trình khác xảy ra trong giấc ngủ.

Tạo ký ức bao gồm:

• Mã hóa: tiếp xúc với thông tin mới và nó được mã hóa trong não trong thời gian thức tỉnh, tạo ra một “dấu vết” trí nhớ. Tại thời điểm này, các ký ức mới rất dễ bị quên đi.
• Củng cố: Thông tin mới được sắp xếp, phân loại và lưu trữ trong các khu vực não khác nhau để sau này có thể truy xuất trong các giai đoạn của giấc ngủ sâu. Đây là lúc các ký ức mới được tích hợp vào các mạng lưới kiến thức đã tồn tại trong não (để bạn có thể gọi chúng ra sau này).
• Truy xuất: Nhiệm vụ ghi nhớ, hoặc nhớ lại, đào sâu vào các kho lưu trữ của não để truy cập thông tin liên quan; bây giờ được lưu trữ dưới dạng ký ức.

Trong khi quá trình "mã hóa" và "truy xuất" diễn ra trong thời gian thức thì quá trình "củng cố" yêu cầugiấc ngủ chất lượng cao, kéo dài từ 7 đến 9 tiếng, và bao gồm một số chu kỳ của tất cả các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ, bao gồm giấc ngủ nhẹ, giấc ngủ sâu và giấc ngủ mắt chuyển động nhanh, hoặc REM.

Tất cả các giai đoạn của giấc ngủ đều đóng vai trò trong việc giúp ký ức được lưu giữ

Quá trình củng cố trí nhớ diễn ra trong giấc ngủ rất phức tạp với nhiều cơ quan khác nhau của não đang làm việc trên các nhiệm vụ khác nhau. Các hoạt động điện não thay đổi khi các kết nối tế bào não được thiết lập, thay đổi và tái tạo.

Mỗi giai đoạn của giấc ngủ có thể đóng vai trò trong việc làm cho ký ức được lưu giữ.

Một báo cáo giải thích vai trò của cả giấc ngủ sóng chậm và giấc ngủ REM trong việc làm cho các loại ký ức khác nhau được lưu giữ:

• Giấc ngủ sâu chậm là giai đoạn giấc ngủ sâu khi não bắt đầu sắp xếp, nhận biết và củng cố thông tin biểu diễn hoặc sự thực tế được thu thập trong suốt ngày.
• Giấc ngủ REM quan trọng cho việc tổng hợp quy trình (sự tích hợp từng bước một của các sự kiện thành một quy trình lớn hơn) và kỹ năng vận động (như nhớ cách thực hiện một kỹ thuật cụ thể như đánh gôn). Giấc ngủ sâu chậm mở ra cơ hội, trong khi giấc ngủ REM lập trình các kết nối và 'phát triển' não. Cả hai cùng giải thích tại sao 'ngủ qua đêm' sau khi làm việc để học một số kỹ năng vận động, như chơi piano, có vẻ làm tăng cường quá trình huấn luyện.

Giấc ngủ như là một giai đoạn của "triển khai ký ức", nơi não tìm kiếm các mẫu thông tin mới, xác định một tập hợp các quy tắc để phân loại thông tin mà nó có, và tích hợp thông tin mới vào kho kiến thức rộng lớn và liên tục đang phát triển của não. Trước khi thông tin được lưu trữ, nó được đánh giá về tính liên quan và mối quan hệ với những gì bạn đã biết.

Hãy đọc bài viết tham khảo: 12 cách giúp bạn có một giấc ngủ ngon

Não cũng được làm mới trong khi ngủ

Giấc ngủ không chỉ giúp bắt và lưu trữ thông tin mới, mà nghiên cứu cũng đã xác định một quá trình “dọn dẹp” xảy ra trong não trong khi ngủ. Khi trải qua chu kỳ giấc ngủ, não loại bỏ sự tích tụ của các protein độc hại trong ban ngày, nếu được phép tích tụ trong não có thể làm tắc nghẽn và tiêu diệt các tế bào não khỏe mạnh, cũng như những ký ức mà chúng lưu trữ.

Trong giấc ngủ, chúng ta đã học được rằng có một mở ra của một số rào cản giữa não và phần còn lại của tuần hoàn máu có thể cho phép protein amyloid được loại bỏ một cách đúng đắn.

Protein amyloid đã được tìm thấy trong “mảng và sợi” của não của những người mắc bệnh Alzheimer và có liên quan, cùng với tau protein, vào nhiều dạng của sa sút trí tuệ. Protein amyloid đề cập đến các protein gập lại theo cách đột biến và có thể gây hại.

Một nghiên cứu phát hiện rằng có sự tăng đáng kể về lượng protein amyloid có hại trong não của những người khỏe mạnh sau chỉ một đêm không ngủ. Các tác giả nghiên cứu ghi nhận trong bài báo đó vẫn còn nhiều điều cần hiểu về cách amyloid tích tụ, nhưng dữ liệu cho thấy mất ngủ có thể có tác động tiêu cực rất lớn khi nói đến việc tích tụ các protein amyloid có hại.

Các nghiên cứu hiện tại cho thấy quá trình lọc và dọn dẹp xảy ra trong giấc ngủ có thể giúp ngăn ngừa sự tổn thương có thể dẫn đến mất trí nhớ liên quan đến bệnh Alzheimer.

Kết luận:

Có rất nhiều quá trình xảy ra trong giấc ngủ giúp bảo vệ tư duy và trí nhớ cùng với nhau, các nghiên cứu tiết lộ vai trò quan trọng của giấc ngủ khi nói đến tư duy và trí nhớ.

Những gì được hiểu về các protein có hại tích tụ và gây ra các vấn đề về trí nhớ có thể giúp hiểu được nhiều hơn về cách ngăn quá trình đó xảy ra hoặc đảo ngược nó. Khi chúng ta đang học thêm về quá trình loại bỏ, phát triển các chiến lược để mở rộng các rào cản não, sử dụng thuốc hoặc công nghệ như sóng siêu âm có thể giúp lọc ra amyloid.

Tuy nhiên, cho đến khi phương pháp chữa trị kỳ diệu xuất hiện, sự lựa chọn tốt nhất trong việc bảo vệ sức khỏe não và giảm nguy cơ của các vấn đề về trí nhớ là không chỉ có đủ giấc ngủ, mà còn cần một giấc ngủ chất lượng.

Chúng ta vẫn chưa thể ngăn chặn sa sút trí tuệ hoặc giải quyết vấn đề suy giảm trí tuệ, nhưng chúng ta có thể tìm ra cách tối ưu hóa giấc ngủ.