Đã đến lúc từ bỏ đa nhiệm: Bộ não của bạn muốn làm một việc duy nhất

Bạn đã bao giờ vừa lướt điện thoại, vừa xem chương trình truyền hình, lại vừa nói chuyện với ai đó cùng lúc chưa? Hoặc có thể bạn đang cố hoàn thành một dự án ở chỗ làm, trong khi tham gia cuộc họp Zoom, trả lời tin nhắn…Hầu hết chúng ta đều cảm thấy sự chú ý của mình bị kéo đi theo nhiều hướng cùng một lúc. Chúng ta lớn lên với quan niệm rằng đa nhiệm là một kỹ năng cực kỳ quan trọng để trở nên năng suất và có giá trị trong mắt nhà tuyển dụng. Nhưng liệu đó có thực sự là cách tốt nhất?

Đa nhiệm sẽ luôn tồn tại trong cuộc sống, nhưng kỹ năng đơn nhiệm (monotasking) lại ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Đơn nhiệm là gì?

“Mono” nghĩa là “một”. Đơn nhiệm nghĩa là chỉ làm một việc tại một thời điểm. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng điều này không chỉ là hoàn thành danh sách công việc — mà còn là cách lấy lại sự tập trung đang bị phân mảnh của chúng ta.

Ngược lại, “đa nhiệm” là một thuật ngữ bắt đầu được sử dụng vào khoảng những năm 1960 để mô tả máy tính có thể thực hiện nhiều tác vụ cùng lúc. Với sự phát triển của công nghệ từ đó đến nay, đa nhiệm đã trở thành một lối sống phổ biến.

Tại sao bạn nên đơn nhiệm?

Chúng ta phải xử lý một lượng lớn thông tin từ trường học, công việc, mạng xã hội, tin tức và đời sống cá nhân. Đặc biệt, việc đa nhiệm với các phương tiện truyền thông là chuyện phổ biến ở mọi lứa tuổi, không chỉ trẻ em hay thanh thiếu niên. Điều này có thể dẫn đến quá tải nhận thức, hay quá tải thông tin - gây ra hiện tượng sương mù não, giảm trí nhớ và kiệt sức.

Trong một khảo sát với 2000 người, hơn một nửa vẫn tiếp tục làm việc trong kỳ nghỉ. Điều này làm mờ ranh giới giữa công việc và nghỉ ngơi, khiến việc phục hồi và tái tạo năng lượng trở nên khó khăn hơn.

Mặc dù phản ứng căng thẳng đối với đa nhiệm chưa được nghiên cứu sâu rộng, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên năm 2023 là nghiên cứu toàn diện đầu tiên về phản ứng sinh học của con người đối với đa nhiệm và sự gián đoạn công việc trong môi trường được kiểm soát.

Kết quả cho thấy chúng ta có thể thích nghi với sự căng thẳng từ việc làm nhiều việc cùng lúc - đến một mức độ nhất định. Nhưng những hậu quả tiêu cực có thể xảy ra khi sự căng thẳng từ đa nhiệm trở thành mạn tính.

Đơn nhiệm là một cách để giảm tải cho não bộ - nhưng nó giống như một nhóm cơ mà bạn cần luyện tập lại. Đơn nhiệm có thể giúp:

• Giảm căng thẳng
• Giảm cảm giác choáng ngợp vì danh sách công việc dài
• Cải thiện các mối quan hệ
• Nâng cao chất lượng công việc

Hãy bật chế độ “không làm phiền” trên điện thoại và thử những bài tập đơn nhiệm sau:

• Đi bộ 10–20 phút: Đừng nghe nhạc, đừng nghe podcast, đừng dắt chó, đừng chụp ảnh. Chỉ cần cảm nhận cơ thể bạn đang di chuyển, hít thở, và lắng nghe âm thanh tự nhiên xung quanh. Ban đầu bạn có thể thấy chán, và điều đó hoàn toàn bình thường — bạn đang luyện đơn nhiệm mà!
• Ăn uống có chánh niệm: Dành thời gian ăn mà không bị phân tâm (không thiết bị điện tử hay làm việc khác). Hãy trân trọng bữa ăn, nhai chậm và cảm nhận từng hương vị trong mỗi miếng ăn.
• Quan sát một vật duy nhất: Dành 15 phút chỉ để ngắm hoàng hôn, bình minh hay những đám mây. Quan sát một cái cây hoặc một bức tranh. Thực sự nhìn kỹ và chú ý đến mọi chi tiết của nó.

Các hoạt động như xếp lego, tô màu, hoặc thậm chí việc nhà như rửa bát hay gấp quần áo cũng rất tốt để luyện tập đơn nhiệm.

Việc đọc sách cũng giúp não bộ thư giãn và thậm chí có thể kéo dài tuổi thọ nếu bạn duy trì thói quen đọc sách mỗi ngày. Hãy đặt hẹn giờ 10 phút, tắt hoặc im lặng điện thoại, và đọc sách. Chỉ vậy thôi. Khi đã quen, bạn có thể đọc lâu hơn. Nếu sự chú ý bị xao nhãng, hãy nhẹ nhàng kéo bản thân quay về với giây phút hiện tại - với cuốn sách bạn đang đọc.

Tổng kết

Đơn nhiệm có thể giúp chúng ta hoàn thành nhiều việc hơn với ít căng thẳng hơn, thường là với sự rõ ràng, chất lượng và tập trung cao hơn. Tất cả nằm ở cách bạn sử dụng sự chú ý và năng lượng của mình - một cách có chủ đích. Khi bạn rèn luyện lại khả năng đơn nhiệm, dần dần cảm giác “thèm đa nhiệm” sẽ giảm đi. Và đó chính là lúc bạn biết rằng mình đang lấy lại quyền kiểm soát sự chú ý của bản thân.