Phòng ngừa cảm cúm mùa khi giao mùa

Khác với cảm lạnh thông thường, cúm mùa có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin về nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và các biện pháp phòng ngừa cúm mùa trong giai đoạn giao mùa.

1. Bệnh cúm mùa

1.1. Bệnh cúm mùa là gì?

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm (Influenza virus) gây ra, thường gặp các chủng A và B. Bệnh có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng, dễ bùng phát thành dịch, đặc biệt vào thời điểm giao mùa thu - đông và đông - xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho virus tồn tại và phát tán trong không khí.

1.2. Nguyên nhân và đường lây truyền của cúm mùa

Virus cúm lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua các giọt bắn nhỏ khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Ngoài ra, virus cũng có thể lây gián tiếp khi một người chạm tay vào bề mặt có chứa virus rồi đưa tay lên mũi, miệng hoặc mắt. Vào thời điểm giao mùa, nhiệt độ và độ ẩm thay đổi thất thường khiến sức đề kháng của cơ thể suy giảm, đồng thời tạo điều kiện cho virus cúm tồn tại lâu hơn ngoài môi trường, làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Những người có nguy cơ mắc bệnh cao gồm trẻ em dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính về tim mạch, hô hấp, thận, chuyển hóa và người suy giảm miễn dịch.

1.3. Triệu chứng của cúm mùa

Cúm mùa thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện:

• Sốt cao, thường trên 38,5 độ C, xuất hiện đột ngột

• Đau nhức cơ, đau khớp toàn thân

• Đau đầu dữ dội

• Mệt mỏi rã rời, kiệt sức

• Ho khan, đau rát họng

• Nghẹt mũi, chảy nước mũi

• Ớn lạnh, rùng mình

• Ở trẻ nhỏ có thể kèm buồn nôn, nôn, tiêu chảy

Điểm khác biệt giữa cúm mùa và cảm lạnh thông thường là cúm khởi phát đột ngột, sốt cao và mức độ mệt mỏi nặng nề hơn nhiều. Đa số trường hợp bệnh tự khỏi sau 5-7 ngày, nhưng ho và mệt mỏi có thể kéo dài thêm một đến hai tuần.

1.4. Chẩn đoán bệnh cúm mùa

Chẩn đoán cúm mùa chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với yếu tố dịch tễ (đang trong mùa cúm, có tiếp xúc người bệnh). Để xác định chính xác chủng virus, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nhanh kháng nguyên cúm (Rapid Influenza Diagnostic Test) hoặc xét nghiệm RT-PCR từ dịch tỵ hầu, đặc biệt cần thiết ở nhóm nguy cơ cao hoặc khi có dấu hiệu biến chứng để định hướng điều trị phù hợp.

1.5. Điều trị bệnh cúm mùa

Phần lớn trường hợp cúm mùa được điều trị triệu chứng tại nhà: nghỉ ngơi, uống nhiều nước, hạ sốt bằng paracetamol, súc họng nước muối và bổ sung dinh dưỡng đầy đủ. Thuốc kháng virus (như oseltamivir) có thể được bác sĩ chỉ định trong 48 giờ đầu khởi phát triệu chứng đối với các trường hợp nguy cơ cao hoặc diễn biến nặng, giúp rút ngắn thời gian bệnh và giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần được theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu trở nặng như khó thở, đau tức ngực, tím tái, cần nhập viện điều trị kịp thời.

2. Phòng ngừa cúm mùa khi giao mùa

Chủ động phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế mắc và lây lan cúm mùa, đặc biệt vào thời điểm giao mùa:

• Tiêm vắc-xin phòng cúm hằng năm, đây là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất được khuyến cáo bởi cơ quan y tế

• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn

• Che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi

• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh, tránh để nhiệt độ cơ thể thay đổi đột ngột

• Tăng cường dinh dưỡng, bổ sung vitamin C, kẽm để nâng cao sức đề kháng

• Vệ sinh nhà cửa, nơi làm việc thông thoáng, hạn chế tụ tập nơi đông người trong mùa dịch

• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng cúm

Lời khuyên của chuyên gia

Cúm mùa là bệnh lý hô hấp thường gặp nhưng không nên chủ quan, đặc biệt vào thời điểm giao mùa khi số ca mắc tăng cao. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường tự khỏi sau khoảng một tuần, nhưng ở nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền mạn tính, cúm mùa có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.

Tiêm vắc-xin cúm hằng năm vẫn là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất hiện nay, giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh cũng như mức độ nghiêm trọng nếu chẳng may nhiễm virus. Bên cạnh đó, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, giữ ấm cơ thể và tăng cường sức đề kháng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế lây lan dịch bệnh trong cộng đồng.