Tất cả những điều bạn cần biết về chứng sương mù não sau sinh

Nếu bạn mới sinh xong và thường xuyên quên mất đồ đạc để đâu, quên việc mình định làm hoặc khó tìm được từ ngữ thích hợp trong cuộc trò chuyện, bạn không hề đơn độc. Cảm giác mờ mịt mà bạn đang trải qua có tên gọi là: chứng sương mù não sau sinh, hay thường được gọi là “não mẹ bỉm sữa”.

Hội chứng sương mù não sau sinh là gì?

Chứng sương mù não sau sinh là những thay đổi nhận thức tạm thời mà nhiều phụ nữ trải qua sau khi sinh con. Hội chứng này được đặc trưng bởi sự hay quên, khó tập trung và cảm giác mơ hồ về tinh thần nói chung, khiến ngay cả những công việc thường ngày cũng trở nên khó khăn hơn bình thường.

Mặc dù chứng sương mù não sau sinh không phải là một chẩn đoán y tế chính thức, nhưng trải nghiệm về hội chứng này là rất thực tế và được hỗ trợ bởi các nghiên cứu khoa học.

Các nghiên cứu sử dụng hình ảnh não đã chỉ ra rằng việc mang thai gây ra những thay đổi cấu trúc trong não bộ, những thay đổi này vẫn tồn tại ít nhất hai năm sau khi sinh, đây không phải là dấu hiệu của sự suy giảm nhận thức mà là biểu hiện cho sự thích nghi của não bộ với những yêu cầu của việc làm mẹ.

Vậy điều gì gây ra chứng sương mù não sau sinh hay "não mẹ bỉm sữa"? Câu trả lời liên quan đến sự tương tác phức tạp của các yếu tố sinh học cùng nhau hoạt động trong một trong những giai đoạn biến đổi nhất của cuộc đời người mẹ.

Đọc thêm tại bài viết: Phụ nữ sau sinh và những biến chứng khó lường

Các triệu chứng phổ biến của chứng sương mù não sau sinh

Chứng sương mù não sau sinh biểu hiện khác nhau ở mỗi phụ nữ, nhưng các triệu chứng phổ biến có thể bao gồm:

Hay quên và suy giảm trí nhớ: Bạn có thể quên các cuộc hẹn, để lạc những vật dụng hàng ngày như chìa khóa hoặc điện thoại, hoặc mất mạch suy nghĩ giữa chừng khi đang nói.

Khó tập trung: Những việc dễ dàng như đọc sách hoặc trò chuyện giờ đây có thể đòi hỏi ở bạn nhiều nỗ lực tinh thần hơn. Khả năng tập trung của bạn khi mắc hội chứng này có thể kém hơn bình thường.

Trí óc chậm chạp: Chứng sương mù não sau sinh có thể khiến bạn cảm thấy như suy nghĩ của mình đang di chuyển chậm chạp hơn bình thường. Việc đưa ra quyết định, trả lời câu hỏi, hoàn thành nhiệm vụ có thể trở nên khó khăn hơn ngay cả đối với những việc đơn giản.

Khó tìm từ: Bạn có thể gặp khó khăn trong việc nhớ lại các từ hoặc tên cụ thể, ngay cả đối với những người hoặc đồ vật quen thuộc.

Các triệu chứng của chứng sương mù não sau sinh có thể thay đổi cường độ từ ngày này sang ngày khác và thường đạt đỉnh điểm trong vài tháng đầu sau sinh. Mặc dù gây khó chịu, nhưng tình trạng này là một phần bình thường trong quá trình cơ thể bạn thích nghi với việc làm mẹ, chứ không phản ánh khả năng làm cha mẹ của bạn.

Nguyên nhân gây ra chứng sương mù não sau sinh là gì?

Hiểu được nguyên nhân gây ra chứng sương mù não sau sinh có thể giúp bạn yên tâm hơn về những thay đổi mà bạn đang trải qua là có thật và chỉ là tạm thời.

Thay đổi nội tiết tố mạnh mẽ

Trong thời kỳ mang thai, nồng độ estrogen và progesterone đạt mức cao nhất. Sau khi sinh, các hormone này giảm mạnh, và sự thay đổi đột ngột này có thể ảnh hưởng đến chức năng não và gây ra chứng “não mẹ bỉm sữa”.

Sự dao động của progesterone và estrogen ảnh hưởng cụ thể đến trí nhớ và khả năng chú ý, đặc biệt với vùng hồi hải mã (vùng não quan trọng đối với trí nhớ) rất nhạy cảm với những thay đổi nội tiết tố này.

Các hormone khác như prolactin cũng đóng vai trò quan trọng cho việc cho con bú, và đồng thời những hormone này cũng tạo thêm những ảnh hưởng nội tiết tố lên não bộ của bạn.

Thay đổi cấu trúc não bộ

Mang thai không chỉ ảnh hưởng đến nồng độ hormone, nó còn thực sự làm thay đổi cấu trúc não bộ của bạn. Nghiên cứu cho thấy thể tích chất xám giảm ở một số vùng não nhất định trong thời kỳ mang thai, ảnh hưởng đến các vùng chịu trách nhiệm về tư duy, trí nhớ, kiểm soát vận động và điều chỉnh cảm xúc.

Tuy nhiên, đây không phải là tổn thương não. Những thay đổi này thể hiện một quá trình gọi là tỉa bớt khớp thần kinh, trong đó não bộ loại bỏ một số kết nối thần kinh nhất định để tạo ra các con đường hiệu quả hơn cho các hành vi của người mẹ.

Các nghiên cứu cũng cho thấy thể tích chất xám tăng lên ở các vùng não liên quan đến hành vi của người mẹ trong những tuần sau khi sinh, bao gồm các vùng như hạch hạnh nhân, vỏ não trước trán và vùng dưới đồi.

Não bộ của người mẹ đang tự tái cấu trúc để giúp người mẹ nhạy bén hơn với nhu cầu của em bé, vì vậy không có gì ngạc nhiên khi bạn có thể gặp phải tình trạng "sương mù não sau sinh" trong các khía cạnh khác của cuộc sống.

Tác động của thiếu ngủ

Lịch trình ngủ bị gián đoạn do chăm sóc trẻ sơ sinh làm trầm trọng thêm tác động của những thay đổi về hormone và cấu trúc não, thiếu ngủ cũng có thể khiến các triệu chứng của chứng sương mù não sau sinh trở nên dữ dội hơn.

Thiếu ngủ làm suy giảm chức năng nhận thức ở bất kỳ ai, nhưng đối với những bà mẹ mới sinh đang phải đối mặt với những thay đổi sinh học đáng kể, tác động này càng rõ rệt hơn. Ngay cả khi bạn ngủ đủ giấc, chất lượng và sự đều đặn của giấc ngủ cũng quan trọng không kém gì số lượng.

Đọc thêm tại bài viết: Mất ngủ sau sinh

Chứng sương mù não sau sinh thường đạt đỉnh điểm khi nào?

Đối với hầu hết các bà mẹ, các triệu chứng sương mù não sau sinh thường rõ rệt nhất trong vài tuần đến vài tháng đầu sau khi sinh, khi sự thay đổi nội tiết tố diễn ra mạnh mẽ nhất và tình trạng thiếu ngủ thường tồi tệ nhất. Cụ thể hơn, đo là khi nội tiết tố giảm mạnh, người mẹ đang phải thích nghi với việc chăm sóc em bé suốt ngày đêm và giấc ngủ bị gián đoạn nhiều hơn.

Tuy nhiên, trải nghiệm của mỗi bà mẹ là khác nhau. Một số phụ nữ có thể nhận thấy các triệu chứng sương mù não sau sinh xuất hiện dần dần trong vài tuần đầu sau sinh, trong khi những người khác lại trải nghiệm chúng một cách rõ rệt ngay sau khi sinh.

Mức độ nghiêm trọng có thể thay đổi từng ngày, và nhiều yếu tố bao gồm dụng cụ hỗ trợ, sức khỏe tổng thể, dinh dưỡng và mức độ căng thẳng đều ảnh hưởng đến thời điểm và mức độ nghiêm trọng của chứng sương mù não sau sinh.

Chứng sương mù não sau sinh kéo dài bao lâu?

Thời gian kéo dài của chứng sương mù não sau sinh thay đổi đáng kể ở mỗi người, nhưng chứng này chỉ là tạm thời đối với phần lớn các bà mẹ.

Chứng sương mù não sau sinh thường kéo dài từ hai đến bốn tháng, tuy nhiên vẫn có một số bà mẹ trải nghiệm các triệu chứng trong thời gian dài hơn. Nghiên cứu cho thấy nó có thể kéo dài từ 18 tháng đến hai năm đối với một số phụ nữ, đặc biệt là khi kết hợp với tình trạng thiếu ngủ kéo dài, căng thẳng hoặc thiếu hụt dinh dưỡng.

Nếu bạn ngủ ngon hơn, ít căng thẳng hơn và duy trì chế độ dinh dưỡng tốt, bạn có thể thấy sự cải thiện các triệu chứng sớm hơn.

Đối với hầu hết các bà mẹ, chức năng não bộ sẽ dần được cải thiện trong vài tháng đầu khi hormone ổn định và thích nghi với nếp sinh hoạt mới. Đến khi bé được sáu tháng tuổi, nhiều bà mẹ cho biết cảm thấy đầu óc minh mẫn hơn hẳn, mặc dù chứng hay quên vẫn có thể kéo dài, đặc biệt là khi giấc ngủ bị gián đoạn liên tục.

Điều trị chứng sương mù não sau sinh như thế nào?

Chứng sương mù não sau sinh thường không cần điều trị y tế, nhưng có những phương pháp có thể giúp kiểm soát các triệu chứng và hỗ trợ quá trình phục hồi sau sinh của bạn.

Điều trị y tế

Nếu chứng sương mù não sau sinh ảnh hưởng đáng kể đến khả năng chăm sóc bản thân hoặc em bé của bạn, hoặc nếu nó đi kèm với các triệu chứng trầm cảm, lo âu hoặc các dấu hiệu đáng lo ngại khác, hãy tới gặp ​​​​bác sĩ.

Bác sĩ có thể đánh giá xem liệu một tình trạng tiềm ẩn nào đó chẳng hạn như rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc thiếu hụt chất dinh dưỡng có thể góp phần gây ra các triệu chứng của bạn hay không.

Tìm nguyên nhân tiềm ẩn

Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu để kiểm tra các thiếu hụt thường gặp sau sinh bao gồm sắt, vitamin B12, vitamin D và chức năng tuyến giáp.

Những thiếu hụt này thường gặp sau khi sinh và có thể góp phần đáng kể vào tình trạng mệt mỏi và chứng sương mù não sau sinh. Khắc phục những thiếu hụt này thông qua chế độ ăn uống hoặc dùng thực phẩm bổ sung (dưới sự hướng dẫn của bác sĩ) có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể.

Dùng thực phẩm bổ sung

Bổ sung omega-3 (đặc biệt là DHA), sắt (nếu nồng độ thấp) và vitamin tổng hợp sau sinh chất lượng có thể giúp hỗ trợ chức năng nhận thức của người mẹ. Tuy nhiên, bạn cần tham khảo ý kiến ​​bác sĩ trước khi bắt đầu sử dụng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào, đặc biệt nếu bạn đang cho con bú.

Tham khảo thêm: 5 dấu hiệu thiếu hụt omega-3

Liệu pháp hỗ trợ

Nếu bạn bị chứng sương mù não sau sinh kèm theo thay đổi tâm trạng, việc nói chuyện với một nhà trị liệu chuyên về các vấn đề sau sinh có thể mang lại sự hỗ trợ đáng kể cho bạn.

Chăm sóc cá nhân hóa

Không có giải pháp nào là phù hợp cho tất cả mọi người đối với chứng sương mù não sau sinh. Phương pháp hiệu quả với một số bà mẹ có thể không hiệu quả với những người khác, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Nói chuyện với bác sĩ để xây dựng một phương pháp cá nhân hóa dựa trên các triệu chứng cụ thể, tiền sử sức khỏe và hoàn cảnh của bạn sẽ mang lại cho bạn thời gian ngắn nhất để được trở lại là chính mình.