Ô nhiễm không khí có thể liên quan đến nhiều loại ung thư

Phần lớn dân số thế giới hiện đang sinh sống tại những nơi có mức độ ô nhiễm không khí vượt xa các tiêu chuẩn về chất lượng không khí của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Ô nhiễm này chủ yếu do khí thải từ hoạt động công nghiệp, sản xuất điện, giao thông vận tải và đốt cháy trong sinh hoạt. Ô nhiễm không khí ngoài trời đặt ra một thách thức cấp bách về sức khỏe cộng đồng toàn cầu vì nó có mặt khắp nơi và gây ra nhiều tác động bất lợi nghiêm trọng đến sức khỏe con người, bao gồm cả ung thư.

Các chất gây ô nhiễm trong không khí

Các chất gây ô nhiễm không khí chính, được thải trực tiếp vào môi trường chủ yếu do đốt nhiên liệu hóa thạch và sinh khối, bao gồm các chất ô nhiễm dạng khí (như lưu huỳnh dioxide: SO2, nitrogen dioxide: NO2, carbon monoxide: CO, và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi: VOCs) và vật chất dạng hạt (PM) (bao gồm các hạt aerosol cacbon, như bồ hóng đen).

Các chất ô nhiễm không khí được phát thải và/hoặc hình thành cả trong môi trường ngoài trời và trong nhà, dẫn đến mức độ phơi nhiễm chất ô nhiễm cá nhân có thể khác với mức độ được đo bởi các trạm quan trắc không khí đặt ở vị trí trung tâm. Các chất ô nhiễm không khí phổ biến nhất liên quan đến sức khỏe được chia thành ba nhóm:

• Chất ô nhiễm chủ yếu phát thải ra môi trường ngoài trời
• Chất ô nhiễm chủ yếu phát thải trong môi trường trong nhà
• Chất ô nhiễm phát thải cả trong môi trường ngoài trời và trong nhà

Các chất ô nhiễm này và nguồn phát thải điển hình của chúng bao gồm: PM2.5 (hay còn gọi là bụi mịn), SO2, NO2, O3 và CO. Các thảo luận tiếp theo sẽ tập trung vào các chất ô nhiễm không khí ngoài trời có liên quan đến ung thư, đặc biệt là PM và các thành phần của nó.

Hiện nay, có nhiều bằng chứng đáng kể từ các nghiên cứu trên người và động vật thực nghiệm, cùng với các bằng chứng về cơ chế, ủng hộ mối liên hệ nhân quả giữa ô nhiễm không khí ngoài trời, đặc biệt là vật chất dạng hạt (PM) trong không khí, với tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư phổi. Ước tính hàng trăm nghìn ca tử vong do ung thư phổi hàng năm trên toàn thế giới có liên quan đến ô nhiễm không khí PM. Bằng chứng dịch tễ học về ô nhiễm không khí ngoài trời và nguy cơ các loại ung thư khác, như ung thư bàng quang hoặc ung thư vú còn hạn chế

Đọc thêm tại bài viết: Ô nhiễm không khí ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe

Ô nhiễm không khí làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư phổi

Ung thư phổi là loại ung thư được chẩn đoán phổ biến nhất trên toàn thế giới và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư, với ước tính 2,1 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong trong năm 2018, chiếm 11,6% tổng số ca ung thư mới được chẩn đoán và 18,4% tổng số ca tử vong do ung thư.

Tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư phổi có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia và trong cùng một quốc gia, phụ thuộc chủ yếu vào lịch sử hút thuốc lá, với thời gian tiềm ẩn kéo dài lên đến khoảng 30 năm từ khi bắt đầu dịch hút thuốc lá đến khi tỷ lệ ung thư phổi gia tăng. Hiện nay, tỷ lệ mắc ung thư phổi cao nhất ở nam giới được ghi nhận tại Micronesia/Polynesia, Đông Á và Đông Âu, còn ở nữ giới tại Bắc Mỹ, Bắc và Tây Âu, và Australia/New Zealand.

Mặc dù hút thuốc lá chiếm hơn 80% các ca ung thư phổi, vẫn có một số lượng đáng kể ca ung thư phổi được phát hiện ở những người không hút thuốc. Ô nhiễm không khí ngoài trời và việc tiếp xúc với các tác nhân có thể hít phải khác, như đốt nhiên liệu rắn trong gia đình, radon trong nhà ở, khói thuốc lá thụ động, amiăng, một số kim loại và hóa chất hữu cơ, cùng với công việc trong các ngành sản xuất cao su, lát đường, lợp mái, sơn, hoặc quét ống khói, và các phơi nhiễm nghề nghiệp khác cũng đã được chứng minh có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi.

Khuyến nghị để hạn chế tác hại của ô nhiễm không khí

Để hạn chế tác hại của ô nhiễm không khí đến sức khỏe, cần thực hiện đồng thời các biện pháp ở cả cấp độ cá nhân, cộng đồng và chính sách.

Ở cấp độ cá nhân, người dân nên thường xuyên theo dõi chỉ số chất lượng không khí và hạn chế các hoạt động ngoài trời khi mức ô nhiễm cao, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn khi ra đường, lắp đặt máy lọc không khí trong nhà và duy trì không gian xanh quanh khu vực sinh sống.

Ở cấp độ cộng đồng và chính sách, cần tăng cường giám sát và kiểm soát khí thải từ các hoạt động công nghiệp và giao thông, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và phương tiện giao thông công cộng, mở rộng diện tích cây xanh đô thị. Đặc biệt quan trọng là việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của ô nhiễm không khí và thực thi nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ môi trường. Các cơ sở y tế cần tăng cường năng lực sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí, đặc biệt là ung thư phổi ở các nhóm có nguy cơ cao. Việc đầu tư nghiên cứu phát triển công nghệ giảm thiểu ô nhiễm và quan trắc chất lượng không khí cũng cần được ưu tiên để có các giải pháp hiệu quả và kịp thời.

Đọc thêm tại bài viết: Sự ảnh hưởng của ô nhiễm không khí tới sức khỏe

Kết luận, có bằng chứng rõ ràng và đáng kể về mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí ngoài trời, đặc biệt là vật chất dạng hạt (PM) trong không khí, với tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư phổi, gây ra hàng trăm nghìn ca tử vong do ung thư phổi hàng năm trên toàn cầu. Gánh nặng này đặt ra một thách thức cấp bách về sức khỏe cộng đồng toàn cầu, đòi hỏi nhiều can thiệp đa cấp về chính sách và y tế công cộng để phòng ngừa ung thư. Bằng chứng dịch tễ học về ô nhiễm không khí ngoài trời và các loại ung thư khác còn hạn chế. Cần có thêm nghiên cứu về tỷ lệ mắc và tỷ lệ sống sót ở các vị trí ung thư khác, cũng như về hiệu quả của các can thiệp cụ thể trong phòng ngừa ung thư, đặc biệt là ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Phòng khám chuyên khoa dinh dưỡng VIAM – Viện Y học ứng dụng Việt Nam cung cấp dịch vụ khám và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì, phụ mang thai,... Liên hệ ngay hotline 0935.18.3939 / 024.3633.5678  hoặc truy cập viamclinic.vn để đặt lịch ngay!