Bạn có thể bị zona khi chưa từng bị thủy đậu không?

Bệnh zona và thủy đậu là các chủng của cùng một loại virus, virus varicella-zoster (VZV). Thủy đậu là tiền thân của bệnh zona. Đó là một bệnh phát ban truyền nhiễm xảy ra chủ yếu ở những người trẻ tuổi.

Khi bạn già đi, bạn dễ bị mắc bệnh zona hơn. Sự bùng phát này là do sự tái hoạt động của virus thủy đậu không hoạt động trước đó.

Tại sao không mắc zona nhưng vẫn có thể mắc thủy đậu?

Bệnh zona là sự tái hoạt động của cùng một loại virus đã gây ra bệnh thủy đậu. Thủy đậu có xu hướng phổ biến hơn ở trẻ em và lây nhiễm rất nhanh. Mặc dù vậy, thủy đậu vẫn là một căn bệnh nguy hiểm đối với người lớn, có tính truyền nhiễm cao, lây lan cho khoảng 90% những người chưa được tiêm phòng trong gia đình tiếp xúc với người mắc bệnh.

Các yếu tố nguy cơ đối với người lớn

Bạn có nguy cơ mắc bệnh thủy đậu cao hơn nếu:

• Bạn sống với những đứa trẻ chưa được tiêm phòng
• Bạn làm việc trong một trường học hoặc không gian chăm sóc trẻ em
• Bạn tiếp xúc hơn 15 phút với người bị nhiễm bệnh (đúng với cả bệnh zona hoặc thủy đậu)
• Bạn đã chạm vào vết phát ban trên người bệnh
• Bạn đã chạm vào thứ mà một người bị thủy đậu đã sử dụng gần đây

Bạn có nguy cơ cao bị biến chứng do thủy đậu nếu:

• Bạn đang mang thai và chưa bao giờ bị thủy đậu
• Hệ thống miễn dịch của bạn bị suy giảm (do thuốc, cấy ghép tủy xương hoặc bệnh tật)
• Bạn đang dùng thuốc steroid

Khi người trưởng thành bị thủy đậu, họ có thể nhận thấy các triệu chứng giống như cúm trước khi phát ban. Người trưởng thành thực sự có thể có phản ứng mạnh hơn với bệnh thủy đậu so với trẻ em. Người trưởng thành có nguy cơ tử vong vì bệnh thủy đậu cao gấp 25 lần so với trẻ em. Do đó, điều cực kỳ quan trọng là tới gặp bác sĩ để xem bạn có thể bảo vệ mình khỏi bệnh thủy đậu như thế nào nếu bạn chưa được tiêm phòng cũng như chưa tiếp xúc với  virus varicella-zoster.

Có nên tiêm phòng bệnh zona nếu chưa bao giờ bị thủy đậu không?

Có một số điều cần xem xét trước khi tiêm phòng vaccine bệnh zona.

Ai dễ bị phát triển bệnh zona?

Điều quan trọng cần lưu ý là ngay cả khi bạn không nhớ mình từng mắc bệnh, thì virus vẫn có thể nằm im lìm trong cơ thể bạn. Do đó, phần lớn người trên 40 tuổi đều có nguy cơ mắc bệnh zona.

Khi nào là thời điểm thích hợp để tiêm phòng?

Nếu bạn từ 50 tuổi trở lên, bạn nên tiêm vaccine phòng bệnh zona.

Nếu bạn trên 50 tuổi và chưa bao giờ bị thủy đậu thì sao?

Nếu bạn trên 50 tuổi và tự tin rằng mình chưa từng tiếp xúc với bệnh thủy đậu, bác sĩ có thể tiến hành xét nghiệm máu để xác định mức độ miễn dịch với bệnh thủy đậu của bạn. Nếu bạn chưa bao giờ tiếp xúc với bệnh thủy đậu, hãy cân nhắc tiêm vaccine phòng virus để bảo vệ bạn khỏi bất kỳ sự phơi nhiễm nào trong tương lai.

Cân nhắc tiêm vaccine bệnh zona trước khi bước sang tuổi 50 nếu bạn:

• Làm việc trong ngành có khả năng tiếp xúc với bệnh thủy đậu cao hơn, như chăm sóc sức khỏe hoặc giảng dạy
• Đang mang thai
• Dương tính với HIV

Cảnh báo

Không tiêm vaccine thủy đậu nếu bạn:

• Đang mang thai (cho đến sau khi bạn sinh con)
• Trước đây đã có phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng với liều vaccine thủy đậu trước đó hoặc bất kỳ thành phần nào của vaccine (như gelatin hoặc neomycin kháng sinh)
• Bị bệnh vừa hoặc nặng (đợi cho đến khi bạn khỏi bệnh)

Lắng nghe ý kiến bác sĩ trước khi tiêm phòng thủy đậu nếu bạn:

• Bị nhiễm HIV hoặc một tình trạng khác ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của bạn
• Đang dùng một loại thuốc ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của bạn trong 2 tuần hoặc lâu hơn
• Bị ung thư dưới bất kỳ hình thức nào hoặc đang dùng thuốc điều trị ung thư
• Gần đây đã được truyền máu

So sánh bệnh thủy đậu và bệnh zona

Có một số khác biệt giữa bệnh thủy đậu và bệnh zona.

Triệu chứng

Cả hai bệnh đều có các triệu chứng tương tự nhau, mặc dù mức độ nghiêm trọng có thể khác nhau. Chúng gây phát ban ngứa ngáy khó chịu và có thể kèm theo các triệu chứng giống như cúm, bao gồm:

• Sốt
• Đau đầu
• Ăn mất ngon
• Buồn nôn

Trước khi bệnh zona xuất hiện, thông thường bạn sẽ thấy xuất hiện:

• Đau người
• Ngứa, ngứa ran
• Sốt
• Đau đầu
• Phát ban bệnh zona thường bắt đầu dưới dạng phát ban dải đơn quanh một bên cơ thể. Cuối cùng, nó có thể bùng phát sang một khu vực lân cận khác nếu bạn làm lây lan nó bằng cách gãi.

Các vết phồng rộp do thủy đậu sẽ biến mất trong vòng 1 tuần. Cơn đau và phát ban liên quan đến bệnh zona mất nhiều thời gian hơn để biến mất, thường là từ 3 đến 5 tuần.

Nguyên nhân

Thủy đậu xảy ra khi một người tiếp xúc với virus varicella-zoster. Phơi nhiễm xảy ra khi dành thời gian tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc chạm vào vảy hoặc vết thương của họ.

Bệnh zona phát triển khi một lần tiếp xúc trước đó với virus varicella-zoster kích hoạt lại trong cơ thể. Sự kích hoạt lại này thường xảy ra do hệ thống miễn dịch bị suy giảm. Hệ thống miễn dịch có thể suy giảm do lão hóa, tiếp xúc với các bệnh khác hoặc dùng thuốc.

Quá trình lây truyền

Thủy đậu lây qua:

• Chạm trực tiếp vào mụn nước, nước bọt hoặc chất nhầy của người mắc bệnh
• Qua không khí bằng cách ho và hắt hơi
• Lây lan gián tiếp bằng cách chạm vào các vật dụng bị ô nhiễm gần đây như quần áo hoặc ga trải giường

Bản thân bệnh zona không lây nhiễm vì nó gây ra bởi sự bùng phát trở lại của cùng một loại virus. Như vậy, một người bị bệnh zona vẫn có thể truyền virus varicella-zoster cho người chưa từng bị thủy đậu trước đây. Sự lây truyền này có thể xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với mụn nước của người bị bệnh zona.

Người bị bệnh zona không còn có thể truyền virus sau khi mụn nước của họ đóng vảy.

Điều trị

Một phần quan trọng trong việc điều trị cả bệnh thủy đậu và bệnh zona là kiểm soát các triệu chứng của bạn. Căn bệnh sẽ cần quá trình phát bệnh. Bạn có thể kiểm soát các triệu chứng phát ban và làm dịu vùng da ngứa bằng cách:

• Tắm nước ấm
• Thoa kem dưỡng da không mùi
• Mặc quần áo nhẹ, mềm và rộng rãi

Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng histamine hoặc thuốc mỡ bôi ngoài da. Đối với cả hai bệnh, các bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus để chống lại các biến chứng mà virus có thể gây ra. Mặc dù thuốc kháng virus sẽ không chữa khỏi virus thủy đậu cho bạn, nhưng nó có thể làm giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng và giúp cơ thể bạn hồi phục nhanh hơn.

Nếu bạn chưa bao giờ mắc bệnh thủy đậu và đã được tiêm vaccine phòng bệnh thì bạn không thể mắc bệnh zona. Mặc dù vậy, hầu hết những người trên 50 tuổi đều dễ bị bệnh zona. Cách tốt nhất để bảo vệ bạn khỏi bệnh zona hoặc thủy đậu ở người lớn là tiêm vaccine. Trao đổi với bác sĩ để xem bạn có đủ điều kiện tiêm một trong hai loại vaccine hay không.