Các bệnh thần kinh dễ gặp phải khi trời chuyển đông

Khi thời tiết thay đổi từ nắng nóng sang thời tiết mưa bão, cùng với đó là khí hậu ẩm ướt, đây là yếu tố thúc đẩy nguy cơ bệnh lý thần kinh, tim mạch, nhồi máu cơ tim do cơ thể chưa thích ứng kịp với sự thay đổi đột ngột của thời tiết.  

Thời tiết thay đổi thất thường là một trong những nguyên nhân chính gia tăng nguy cơ bệnh lý tâm thần, thần kinh, tim mạch và nhồi máu cơ tim. Thời tiết quá lạnh hoặc quá nóng đều có thể tác động tới sự co dãn mạch máu quá mức, làm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, tăng hoạt động chức năng tim mạch, gây đau tim và nhồi máu cơ tim.

Khi trời mưa lạnh, nếu cơ thể không uống đủ nước khiến cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước, và ngược lại khi trời nắng nóng có thể làm cơ thể mất nước. Đây đều là những yếu tố dẫn đến việc tạo huyết khối trong mạch máu, đặc biệt là với những người có vấn đề về tĩnh mạch, cản trở thông máu và ảnh hưởng tới hoạt động chức năng của tim mạch.

Người cao tuổi, người có bệnh lý nền hoặc phụ có có thai là những đối tượng có nguy cơ dễ mắc bệnh thần kinh nếu không được kiểm soát tốt.

Một số vấn đề về thần kinh hay bị ảnh hưởng bởi thời tiết:

Các triệu chứng thần kinh thường gồm tổn thương hoặc bệnh lý của các dây thần kinh ở các chi của cơ thể (ví dụ: bàn tay, bàn chân, cánh tay). Điều này thường gây tê, ngứa ran hoặc cảm giác như kim châm ở các vùng bị ảnh hưởng.

• Đau nửa đầu: Nhiệt độ, độ ẩm, áp suất không khí giảm khi trời trở lạnh làm tăng áp lực đau lên xoang và tai. Sự thay đổi của thời tiết cũng khiến mạch máu có những phản xạ để thích nghi như co mạch máu, tuyến thượng thận tăng tiết các chất thần kinh trong máu dẫn đến co mạch ngoại vi, giảm lưu lượng máu lên não, gây đau đầu.
• Đột quỵ: Mạch máu bị co thắt làm giảm nguồn oxy và dưỡng chất lên não là cơ chế chính gây các bệnh lý thần kinh khi trời trở lạnh. Xu hướng tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu năng lượng, rượu bia, ít vận động thể chất và chu kỳ ngủ thất thường trong mùa lễ hội cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình xơ vữa mạch máu, hình thành cục máu đông. Do đó, tần suất đột quỵ, đau đầu, sa sút trí tuệ khi thời tiết trở lạnh cũng tăng cao.
• Liệt dây thần kinh: Các dây thần kinh đảm nhiệm chức năng liên quan đến vị giác và vận động. Dây thần kinh này bị liệt gây ra các triệu chứng như một nửa khuôn mặt bị chảy xệ, méo miệng, một bên mí mắt bị sụp xuống. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ thời tiết trở lạnh đột ngột hoặc nằm máy lạnh quá lâu. Nhiệt độ xuống thấp khiến các mạch máu nuôi dây thần kinh bị co thắt, phù nề, thiếu máu cục bộ.
• Sa sút trí tuệ: Một nghiên cứu khảo sát mối tương quan giữa thời tiết lạnh với sa sút trí tuệ, suy giảm nhận thức ở người trên 45 tuổi, các nhà khoa học Mỹ cho thấy, việc tiếp xúc thường xuyên với trời lạnh có nguy cơ thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức theo độ tuổi diễn ra nhanh hơn. Chức năng nhận thức toàn bộ vào mùa đông và xuân có xu hướng thấp hơn so với vào mùa thu và hè. Nhóm tác giả cũng ghi nhận, các trường hợp suy giảm nhận thức nhẹ và sa sút trí tuệ xảy ra vào mùa lạnh cao hơn 30% so với các mùa còn lại.

• Chấn thương (bao gồm hội chứng ống cổ tay và viêm khớp).
• Các tình trạng bệnh lý như tiểu đường hoặc hội chứng Raynaud.
• Mất cân bằng nội tiết tố, chẳng hạn như các vấn đề về tuyến giáp.
• Sự thiếu hụt do nghiện rượu, mất cân bằng dinh dưỡng, tiếp xúc với độc tố hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc.
• Các bệnh tự miễn như lupus và viêm khớp dạng thấp.
• Một số bệnh ung thư (cũng như các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị và xạ trị).
• Các khối u lành tính.
• Một số rối loạn thận hoặc gan.
• Một số loại vi-rút (chẳng hạn như varicella-zoster – gây bệnh thủy đậu và zona – HIV, herpes simplex, Covid-19 và bệnh Lyme).

Các vấn đề thần kinh khác có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết lạnh bao gồm bệnh đa xơ cứng, động kinh, Parkinson và rối loạn chức năng thần kinh.

Giống các loại vi-rút khác, Covid có thể gây viêm trong cơ thể, làm trầm trọng thêm tình trạng bạn đã mắc phải (trước khi mắc Covid). Điều này có thể gây ra các đợt bùng phát hoặc ảnh hưởng đến tình trạng kháng insulin nếu bạn bị tiểu đường. Điều này có thể rất khó khăn, mặc dù việc nhận thức được các triệu chứng thông thường và các yếu tố kích hoạt của bạn có thể hữu ích. Ví dụ, bạn có thể thử ghi nhật ký để giúp bạn phát hiện các kiểu mẫu và xác định những điều giúp ích.

Hơi ấm giúp ích như thế nào?

Khi bị đau dây thần kinh (đau dọc theo đường dẫn truyền thần kinh), tốt nhất là chườm lạnh lên vùng bị đau trong vài phút nếu cơn đau nhói. Khi cảm giác đau nhói giảm bớt, bạn có thể chườm ấm để giúp mô lành lại.

Với những cơn đau âm ỉ, tê ran hoặc đau lan tỏa, hơi ấm có thể giúp ích. Hơi ấm hỗ trợ lưu thông máu, làm giãn nở và tăng cường (hoặc duy trì) lưu lượng máu đến vùng đó. Điều này mang oxy và chất dinh dưỡng đến khu vực này, rất cần thiết cho sức khỏe của mô. Nó cũng giúp cơ thể bạn cảm thấy thoải mái vì hơi ấm làm thư giãn cơ bắp. (Khi lạnh, các cơ này có thể co lại và cảm thấy căng, đau hoặc có thể bị co thắt).

Cách giữ cơ thể ấm trong lúc chuyển đông

• Cố gắng giữ cho nhà của bạn ấm và khô ráo, đặc biệt là vào mùa đông. Bạn có thể sử dụng máy sưởi hoặc lò sưởi để giữ ấm.
• Vận động nhẹ nhàng từ 3 - 5 phút trước khi xuống giường vào buổi sáng để làm nóng cơ thể
• Cố gắng giữ nhiệt độ trong nhà cân bằng với nhiệt độ ngoài trời.
• Giữ ấm cơ thể, nhất là vùng đầu và cổ là rất quan trọng.
• Khi tham gia hoạt động thể chất, nên mặc nhiều lớp áo, khởi động kỹ trước khi tập, khi cơ thể ấm lên sau vận động thì có thể cởi bớt và mặc vừa đủ giữ ấm cơ thể, không nên ra ngoài trời tập thể dục khi quá sớm, nhiệt độ quá thấp.

Khi chúng ta vận động cơ thể hoặc một phần cơ thể, cơ bắp cần nhiều máu hơn để lưu thông đến chúng. Vì máu của chúng ta ấm, điều này có lợi cho sức khỏe của vùng đó trên cơ thể với những lý do đã được mô tả ở trên.

Việc này có thể trở nên khó khăn nếu bạn không thể ra ngoài thường xuyên hoặc có những hạn chế về khả năng vận động khác. Các lựa chọn thay thế bao gồm các bài tập được tư vấn bởi bác sĩ vật lý trị liệu, tham gia một lớp học trực tuyến, hoặc thử yoga – bạn có thể tìm trên YouTube. Bạn không cần phải tập luyện cường độ cao để cơ thể được hưởng lợi; việc duy trì lưu thông máu thông qua các động tác giãn cơ ngắn nhưng thường xuyên sẽ giúp cơ thể bạn năng động và ấm áp.

Mát-xa cũng tương tự, làm tăng lưu lượng máu đến một vùng, cũng như giúp thư giãn và nới lỏng các cơ bị cứng (đặc biệt khi kết hợp với các động tác giãn cơ). Đây là điều bạn có thể tự mình thực hiện, không cần thiết bị chuyên dụng hay phải dành ra nhiều thời gian. Mát-xa tay đặc biệt có thể có lợi cho các tình trạng thần kinh bị ảnh hưởng bởi cái lạnh – bạn có thể làm theo các bước đơn giản này để tự mình thử.

Một vài điều cần xem xét trước khi mát-xa:

• Tránh mát-xa vùng da bị tổn thương hoặc kích ứng, hoặc trực tiếp lên xương.
• Tránh mát-xa khi bạn bị sốt, ốm cấp tính, hoặc nếu bạn đã dùng thuốc trong 1-2 giờ qua (hoặc đang chịu ảnh hưởng của thuốc hoặc rượu).
• Nói chuyện với bác sĩ đa khoa hoặc chuyên gia của bạn nếu bạn bị ung thư hoặc các rối loạn tuần hoàn nghiêm trọng, tiểu đường, giãn tĩnh mạch, hoặc đã bị chấn thương hoặc phẫu thuật trong năm qua.
• Nếu bạn sử dụng dầu mát-xa, hãy kiểm tra thành phần nếu bạn có dị ứng hoặc da nhạy cảm.
• Thực hiện với áp lực nhẹ nhàng (ít nhất là lúc đầu), đặc biệt nếu bạn bị tê hoặc tăng/giảm cảm giác ở vùng đó.

Kiểm tra thời tiết thường xuyên

Gần đây, nhiều nơi ở châu Á đã chứng kiến nhiệt độ giảm xuống thấp bất thường. Nếu bạn đã gặp khó khăn trong giai đoạn này, việc lo lắng liệu những đợt lạnh tương tự có sắp đến hay không là điều dễ hiểu.

Vì thời tiết là thứ chúng ta không thể dự đoán (ít nhất là trong tương lai xa) hoặc kiểm soát, bạn có thể gặp phải lo lắng do sự không chắc chắn đó. Vì căng thẳng có thể ảnh hưởng đến các đợt bùng phát của triệu chứng thần kinh, nên điều quan trọng là phải chú ý đến vấn đề này.

• Mặc nhiều lớp quần áo.
• Kéo rèm cửa khi trời chạng vạng.
• Tiêu thụ thức ăn và đồ uống ấm nóng.
• Sử dụng túi chườm nóng và miếng dán nhiệt, một số tình trạng, như đa xơ cứng, ảnh hưởng đến cảm giác nhiệt độ. Họ khuyến khích mọi người cẩn thận khi sử dụng những thiết bị này hoặc chăn điện để tránh bị bỏng do tai nạn).
• Mang theo đồ uống ấm trong bình giữ nhiệt khi ra ngoài.
• Sử dụng ga trải giường và tất nỉ khi ngủ.
• Ăn uống đầy đủ: những người bị thiếu máu, nhẹ cân hoặc ít cơ bắp có thể cảm thấy lạnh hơn vào ban đêm, khiến việc đi vào giấc ngủ khó khăn hơn.