Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Thận trọng khi dùng thuốc chống viêm không steroid

Hiện nay các bệnh có liên quan đến xương khớp khá phổ biến, đặc biệt loại bệnh này thường xảy ra ở những người cao tuổi. Một trong những loại thuốc thường được sử dụng trong điều trị triệu chứng giảm đau là thuốc chống viêm không steroid.

Thận trọng khi dùng thuốc chống viêm không steroid

Thuốc có thể gây nên những phản ứng có hại về đường tiêu hóa, có khi rất nặng và được xem như một biến cố của việc dùng thuốc. Vì vậy cần thận trọng khi dùng thuốc để tránh những tai biến.

Cơ chế ảnh hưởng có hại của thuốc

Theo nhà khoa học Manigand, các phản ứng có hại của thuốc chống viêm không steroid (NSAID: non-steroidal anti-inflammatory drug) chiếm tỉ tệ từ 20 - 25% các phản ứng của các loại thuốc nói chung. Trên thực tế loại thuốc này được dùng khá phổ biến và có nhiều nơi mua thuốc không cần có đơn thuốc của bác sĩ; bệnh nhân, người nhà bệnh nhân có thể dễ dàng tự mua thuốc và điều trị. Các nhà khoa học ước tính mỗi ngày trên thế giới có khoảng 30 triệu người bệnh sử dụng loại thuốc chống viêm không steroid.
Các phản ứng có hại của thuốc chống viêm không steroid gây nên thường do 4 cơ chế: thuốc có tác dụng ức chế tổng hợp chất prostaglandin nội sinh, chất này là yếu tố rất cần thiết cho việc bảo vệ niêm mạc dạ dày chống lại các tác nhân tấn công vì prostaglandin kích thích bài tiết chất nhầy, bài tiết bicarbonat; duy trì lưu lượng máu đến niêm mạc và còn có khả năng giảm tiết acid chlorhydric. Thuốc có độc tính có liên quan đến liều lượng. Thuốc có thể gây nên phản ứng quá mẫn liên quan đến từng cơ địa của cá thể. Thuốc có khả năng phát sinh tạo ra các chất chuyển hóa trung gian. Ngoài ra, phản ứng có hại của thuốc cũng có thể do các yếu tố thuận lợi khác gồm: tuổi và giới tính như người cao tuổi và nữ giới dễ bị ảnh hưởng; người nghiện rượu và thuốc lá; người mắc một số bệnh có sẵn như bệnh lý về dạ dày, xơ gan, giảm tiểu cầu, viêm khớp dạng thấp... Đồng thời trong điều trị có sự phối hợp nhiều loại thuốc chống viêm không steroid với nhau, phối hợp thuốc chống viêm không steroid với aspirin hoặc với thuốc chống đông cũng có thể gây nên những phản ứng có hại.

Thận trọng khi dùng thuốc chống viêm không steroid

Chảy máu tiêu hóa là nguy cơ tai biến được ghi nhận ở những người sử dụng thuốc chống viêm không steroid

Trên lâm sàng, khi sử dụng thuốc chống viêm không steroid ghi nhận tác dụng phụ có thể nhẹ như ợ nước, buồn nôn, chán ăn, rối loạn tiêu hóa... hoặc ở mức độ vừa như đau vùng thượng vị kiểu nóng rát, cơn đau tăng lên sau mỗi lần uống thuốc và thường kèm theo triệu chứng nôn. Thực tế thấy các phản ứng có hại ở mức độ nhẹ và mức độ vừa này xảy ra với tỉ lệ từ 10 - 30% trường hợp ở những toa thuốc được bác sĩ kê đơn. Tuy nhiên cũng có lúc gặp những tai biến nặng khi dùng thuốc chống viêm không steroid nhưng ít hơn như chảy máu tiêu hóa và thủng dạ dày với tỉ lệ thấp từ 0,5 - 3%; mặc dù chiếm tỉ lệ thấp nhưng tất cả các cơ sở y tế cũng phải cần thận trọng, chú ý để phát hiện, xử trí phù hợp nhằm tránh hững hậu quá đáng tiếc có thể xảy ra.

Các phản ứng có hại cần thận trọng

Ngoài các phản ứng phụ ở mức độ nhẹ và mức độ vừa khi dùng thuốc chống viêm không steroid đã nêu ở trên; trong quá trình điều trị cần quan tâm đến tai biến nặng do thuốc gây nên như chảy máu tiêu hóa, thủng dạ dày và các thương tổn khác ở đường tiêu hóa.

Chảy máu tiêu hóa là nguy cơ tai biến được ghi nhận ở những người sử dụng thuốc chống viêm không steroid. Qua nghiên cứu, đối tượng này thường chiếm số lượng gấp đôi so với nhóm đối chứng và xảy ra gấp 4 lần ở những người bệnh sẵn có các cơ địa, yếu tố thuận lợi đã nói ở trên. Trong thực tế, khó có được một con số chính xác về biến cố này nhưng các nhà khoa học ước lượng tỉ lệ tai biến có thể xảy ra khoảng 1/6.000 đơn thuốc được kê cho người sử dụng. Nguy cơ chảy máu tiêu hóa xảy ra có thể có tỉ lệ khác biệt tùy theo loại thuốc chống viêm không steroid được sử dụng như Azapropazon, Piroxicam, Indomethacin, Naproxen, Diclofenac, Ibuprofen...

Thủng dạ dày cũng là một tai biến khó xác định mối liên quan về nhân quả giữa ảnh hưởng của thuốc chống viêm không steroid đối với biến cố này. Một số công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên những người bệnh thủng dạ dày ghi nhận tỉ lệ thủng dạ dày có thể chiếm đến 60% các trường hợp đối tượng bệnh nhân có sử dụng thuốc chống viêm không steroid trước đó vài ngày hoặc vài tuần; tuy vậy nhận xét này chưa mang tính thuyết phục và không được nhiều người chấp nhận. Ngoài ra, tai biến thủng dạ dày và chảy máu dạ dày cũng có thể là biến chứng của một ổ loét sẵn có hoặc không được biết đến trước khi dùng thuốc chống viêm không steroid. Trên thực tế, chỉ có phương pháp nội soi dạ dày mới xác định được căn nguyên của bệnh lý dạ dày và cần tiến hành thủ thuật này càng sớm càng tốt để xử trí phù hợp vì bệnh lý sẽ được hồi phục nhanh. Các nhà khoa học nhận thấy có khoảng 20% bệnh nhân dùng thuốc chống viêm không steroid có những biểu hiện của viêm dạ dày do thuốc dưới dạng thương tổn ban đỏ, phù nề, sung huyết; có chấm chảy máu là nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hóa; có vết trợt hoặc vết loét làm chảy máu nhiều và có thể gây thủng dạ dày. Các vết trợt thường cạn, bờ có nhiều vòng và trên nền của một loại viêm dạ dày lan tỏa. Các vết loét cấp tính thường nhỏ, đơn độc hoặc có nhiều ổ và thường ở vùng hang vị, tiền môn vị hoặc trên bờ cong lớn của dạ dày. Đối với một ổ loét cũ, hình ảnh thường thấy có bờ rõ, phù nề, quy tụ các nếp nhăn niêm mạc; dấu hiệu phù nề và sung huyết biểu hiện sự trỗi dậy của một ổ loét cũ do dùng thuốc chống viêm không steroid. Nhiều nhà khoa học đã tổng kết qua công tác nghiên cứu về mối liên quan nhân quả giữa bệnh loét dạ dày và việc dùng thuốc chống viêm không steriod nhận thấy bệnh loét dạ dày và dạ dày-tá tràng chiếm tỉ lệ khoảng 15 - 20% số trường hợp bệnh nhân dùng thuốc; tai biến chảy máu và thủng dạ dày xảy ra cho 1,5% người có sử dụng thuốc; có khoảng 34% bệnh nhân vào bệnh viện để chữa bệnh loét dạ dày sau thời gian đã dùng thuốc này đều đặn, kéo dài; có đến 78% bệnh nhân tử vong do biến chứng của bệnh loét dạ dày là những người đã thường dùng thuốc chống viêm không steroid. Ngoài ra, những người cao tuổi dùng liên tục thuốc thường có nguy cơ tử vong do biến chứng của bệnh loét dạ dày tăng gấp 4 lần so với người thường. Ở Anh Quốc đã thống kê số bệnh nhân tử vong do biến chứng của bệnh loét dạ dày có liên quan đến việc dùng thuốc chống viêm không steroid cũng gần bằng số bệnh nhân tử vong do bệnh hen phế quản. Ở Hoa Kỳ cũng đã ghi nhận số bệnh nhân bị biến chứng tiêu hóa do dùng thuốc chống viêm không steroid bằng 1/2  số bệnh nhân AIDS... Chính vì vậy việc dùng thuốc chống viêm không steroid cần đặc biệt thận trọng, quan tâm để chủ động ngăn ngừa những tai biến hay biến cố có thể xảy ra, trong đó có một số trường hợp đe dọa đến tính mạng của bệnh nhân.

Ngoài các phản ứng có hại trầm trọng như chảy máu tiêu hóa, thủng dạ dày như đã nêu ở trên; thuốc chống viêm không steroid còn có thể gây nên các phản ứng không mong muốn ở các nơi khác của bộ máy tiêu hóa. Tại miệng, họng thường gặp trường hợp viêm lợi, sưng tuyến nước bọt mang tai. Tại thực quản có thể gây viêm thực quản, có khi làm loét thực quản; vấn đề này thường có liên quan đến cách uống thuốc. Tại ruột non thường hiếm gặp hơn, thuốc chống viêm không steroid có thể gây loét hỗng tràng đưa đến hẹp; một số nhà khoa học ghi nhận khoảng 70% các trường hợp dễ có trạng thái viêm ruột non ở những người bệnh dùng lâu dài thuốc chống viêm không steroid. Tại ruột già, một số trường hợp thuốc có thể gây rối loạn cơ năng dưới dạng đau bụng, đi tiêu chảy phải cần ngừng thuốc ngay; các bệnh lý có sẵn như bệnh Crohn, viêm loét ruột già chảy máu có thể có đợt làm cho bệnh tiến triển thêm do dùng thuốc chống viêm không steroid. Tại trực tràng, nếu dùng thuốc chống viêm không steroid loại thuốc đạn hay tọa dược đặt hậu môn có thể gây nên sự nóng rát, có cơn mót rặn trực tràng ở một số bệnh nhân.

Lời khuyên của thầy thuốc
Cần lưu ý rằng cách điều trị và phòng ngừa các phản ứng có hại của thuốc chống viêm không steroid, đặc biệt ảnh hưởng đối với đường tiêu hóa là không nên phối hợp các thuốc chống viêm không steroid với nhau hoặc phối hợp với thuốc aspirin, thuốc corticoid. Thực tế ghi nhận sự phối hợp các loại thuốc chống viêm không steroid với nhau sẽ không có tác dụng kết hợp có lợi mà ngược lại chỉ làm tăng nguy cơ xảy ra biến cố và tai biến do việc dùng thuốc. Cộng đồng người dân, các cơ sở y tế cần thận trọng vấn đề này khi trên thực tế các loại thuốc chống viêm không steroid ngày càng được sử dụng nhiều để điều trị triệu chứng chống viêm, giảm đau do những bệnh lý có liên quan đến xương khớp khá phổ biến hiện nay, đặc biệt là ở người cao tuổi nhằm chủ động phòng ngừa tai biến có thể xảy ra.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Sự thật về thuốc chống viêm không chứa steroid điều trị viêm khớp dạng thấp

TTƯT.BS. NGUYỄN VÕ HINH - Theo Sức khỏe & Đời sống
Bình luận
Tin mới
  • 06/10/2022

    Cô đơn làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường?

    Những tác hại tiềm ẩn của sự cô đơn và cô lập với xã hội lên sức khỏe đã được biết từ rất lâu. Thế nhưng, liệu cô đơn có liên quan gì đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường không?

  • 06/10/2022

    Thói quen tắm sau ăn tối ảnh hưởng thế nào đến hệ tiêu hóa của bạn?

    Tắm sau khi ăn tối đã trở thành lối sinh hoạt quen thuộc của không ít người, đặc biệt là giới trẻ. Tắm sau khi ăn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe của bạn? Đây là lý do để bạn cần cải thiện điều đó.

  • 06/10/2022

    Giao mùa, cần nhớ 4 cách chăm sóc trẻ để phòng bệnh

    Thời tiết thay đổi thất thường, từ nóng chuyển sang lạnh, nắng chuyển sang mưa sẽ làm ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt ở trẻ em khi sức đề kháng của các con còn non yếu.

  • 06/10/2022

    Cách nhận biết hắt hơi, sổ mũi do cảm lạnh hay viêm mũi xoang

    Hắt hơi, chảy nước mũi, ho… là triệu chứng bệnh thông thường nhiều người hay gặp phải. Vậy đây là dấu hiệu của cảm lạnh thông thường hay viêm mũi xoang? Khi nào chúng ta cần đi khám?

  • 06/10/2022

    Bộ Y tế: Không xét nghiệm tràn lan Adenovirus ở trẻ em

    Adenovirus là bệnh truyền nhiễm đã lưu hành từ những năm 50 và là bệnh truyền nhiễm nhóm B. Các chuyên gia cho rằng việc xét nghiệm phải có chỉ định của bác sĩ, không xét nghiệm tràn lan.

  • 06/10/2022

    Ăn rau sống: Lợi và hại

    Nhiều người cho rằng các vitamin trong rau sống thường được bảo toàn nguyên vẹn, ít bị hao hụt so với khi nấu chín. Tuy nhiên, ăn chín uống sôi sẽ giúp giảm nguy cơ nhiễm giun sán hay ngộ độc.

  • 06/10/2022

    Rau, quả tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, rửa thế nào cho đúng?

    Với rau, củ quả, cách duy nhất để làm sạch là rửa. Cách truyền thống, đơn giản nhưng bảo đảm an toàn vệ sinh nhất vẫn là rửa rau xanh có lá to, quả chín dưới vòi nước sạch, chảy mạnh.

  • 06/10/2022

    Teo não

    Teo não là tình trạng mất các tế bào thần kinh. Teo não là nguyên nhân của nhiều bệnh khác nhau làm tổn thương não, bao gồm đột quỵ và bệnh Alzheimer. Khi bạn già đi, bạn sẽ dần mất một số tế bào não, nhưng quá trình sẽ xảy ra từ từ. Teo não liên quan đến bệnh tật hoặc chấn thương xảy ra nhanh hơn và gây tổn hại nhiều hơn.

Xem thêm