Những điều bạn cần biết về Prostaglandin – Thủ phạm gây đau bụng kinh

1. Prostaglandin

1.1. Prostaglandin là gì?

Prostaglandin là các hợp chất trong cơ thể được tạo thành từ chất béo có tác dụng giống hormone. Hợp chất này có thể có các tác dụng khác nhau tùy thuộc vào các thụ thể mà chúng gắn vào. Trong đó một số tác dụng đã biết bao gồm co thắt tử cung và tăng độ nhạy cảm với đau.

Các nhà nghiên cứu thậm chí đã tạo ra prostaglandin nhân tạo để sử dụng trong thuốc kích thích chuyển dạ. 

1.2. Prostaglandin gây ảnh hưởng tới cơ thể như thế nào?

Prostaglandin là những hợp chất độc đáo vì chúng có tác dụng giống hormone. Do vậy, chúng ảnh hưởng đến các phản ứng trong cơ thể khi chúng có mặt trong một số mô nhất định.

Tuy nhiên, không giống như hormone, chúng không được giải phóng từ một tuyến cụ thể. Thay vào đó, cơ thể có một số mô có thể sản xuất prostaglandin. Các loại prostaglandin khác nhau sẽ có tác dụng khác nhau. Nhiều khi, những tác dụng này hoàn toàn trái ngược nhau. Chẳng hạn:

• Co thắt hoặc giãn nở mạch máu
• Tạo thành cụm tiểu cầu hoặc phân tán tiểu cầu
• Mở hoặc đóng đường thở
• Co thắt hoặc giãn cơ trơn trong đường tiêu hóa
• Gây co thắt tử cung trong thai kỳ và khi không mang thai

Có thể thấy rằng prostaglandin đóng nhiều vai trò khác nhau, và trên thực tế hiện nay các nhà nghiên cứu vẫn đang tìm hiểu tất cả các cách mà prostaglandin có thể ảnh hưởng đến cơ thể.

2. Một số ảnh hưởng chính của prostaglandin

Prostaglandin ảnh hưởng đáng kể đến các cơ quan và chức năng trong cơ thể bạn, nhưng chúng cũng có những hạn chế. Prostaglandin thường có thời gian bán hủy ngắn, vì vậy chúng không tồn tại lâu trong cơ thể. Vì lý do này, chúng chỉ có thể ảnh hưởng đến các tế bào ở gần đó, đây cũng là lý do tại sao prostaglandin có mặt khắp cơ thể để tạo ra các tác động.

2.1. Chu kỳ kinh nguyệt

Các thụ thể prostaglandin có mặt trong tử cung cho dù bạn đang có thai hay không. Tại đây, prostaglandin gây ra các cơn co thắt tử cung và khiến bạn đau đớn trong chu kỳ kinh nguyệt.

Để giảm các cơn đau bụng kinh, bạn có thể uống thuốc chống viêm không steroid (NSAID) chẳng hạn như ibuprofen.

Đọc thêm tại bài viết: 6 lý do khiến phụ nữ bị đau bụng kinh

2.2. Mang thai

Vào giai đoạn cuối thai kỳ, phụ nữ bắt đầu có lượng lớn một số loại prostaglandin nhất định trong mô tử cung bao gồm PGE2 và PGE2a – chịu trách nhiệm tạo ra các cơn co tử cung.

Các cơn co tử cung là một phần giúp đẩy em bé xuống đường sinh để chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ. Bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc prostaglandin gắn vào các thụ thể prostaglandin trong tử cung để kích thích gây chuyển dạ.

2.3. Đình chỉ thai

Do prostaglandin có thể dùng để kích thích các cơn co tử cung nên nó cũng được các bác sĩ kê đơn khi cần đình chỉ thai (phá thai, chấm dứt thai kỳ). Trong 3 tháng đầu mang thai, bác sĩ có thể kê đơn thuốc misoprostol (prostaglandin) để phá thai, đôi khi thuốc được kết hợp cùng với các loại thuốc khác.

Misoprostol cũng có thể được kê đơn trong trường hợp sảy thai, giúp tử cung đẩy các phần thai còn sót lại trong tử cung ra ngoài, từ đó làm giảm các biến chứng sau sảy thai và tăng cơ hội thụ thai lại.

Đọc thêm tại bài viết: Những nguyên nhân hàng đầu gây đau bụng dưới ở phụ nữ

2.4. Phục hồi

Prostaglandin có thể có tác dụng phục hồi, đặc biệt là ở dạ dày. Prostaglandin làm giảm sản xuất axit dạ dày đồng thời kích thích giải phóng chất nhầy bảo vệ trong đường tiêu hóa.

Ngoài ra, prostaglandin còn ảnh hưởng đến quá trình đông máu để ngăn ngừa chảy máu. Chúng giúp làm tan cục máu đông khi cơ thể đang trong quá trình hồi phục.

2.5. Áp lực mắt

Prostaglandin có thể đóng vai trò trong việc làm giảm áp lực nội nhãn. Vì lý do này, bác sĩ có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt chứa prostaglandin giúp giảm áp lực mắt trong điều trị các bệnh như tăng nhãn áp.

2.6. Viêm và đau

Prostaglandin cũng có thể gây đau. Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) chẳng hạn như naproxen có thể ngăn chặn sự hình thành prostaglandin trong trường hợp gây đau này.

Các bác sĩ đã phát hiện ra rằng có nồng độ prostaglandin cao ở những vùng bị viêm. Prostaglandin có thể có nhiều tác dụng gây viêm khác nhau bao gồm gây giãn mạch, gây sốt và thu hút các tế bào tham gia vào phản ứng dị ứng. Trong đó loại prostaglandin PGE2 được xác định là nguyên nhân gây đỏ, sưng và đau trong phản ứng viêm.

Mặc dù phản ứng viêm không phải lúc nào cũng dễ chịu, nhưng nó cũng không phải lúc nào cũng xấu. Viêm là một trong những bước đầu tiên của quá trình tự chữa lành của cơ thể, tuy nhiên nếu tình trạng viêm kéo dài thì có thể trở thành vấn đề do đây là dấu hiệu của bệnh mạn tính,…

2.7. Biến chứng

Nồng độ prostaglandin quá nhiều hay quá ít trong cơ thể đều có thể gây ra các biến chứng về sức khỏe. Các vấn đề thường gặp do quá nhiều prostaglandin bao gồm viêm khớp và đau bụng kinh. Các bệnh thường gặp do quá ít prostaglandin gây ra bao gồm bệnh tăng nhãn áp và loét dạ dày.

Ngoài ra, prostaglandin cũng được sử dụng để điều trị các bệnh tim bẩm sinh, chẳng hạn như còn ống động mạch.

2.8. Tá dược của thuốc

Các công ty dược phẩm sản xuất một số loại thuốc có thành phần là prostaglandin, chúng rất đa dạng tùy thuộc vào tác dụng của prostaglandin, bao gồm:

• Bimatoprost: Đây là thuốc dùng để điều trị bệnh tăng nhãn áp cũng như thúc đẩy sự phát triển của lông mi.
• Carboprost: Thuốc này gây co thắt tử cung, có thể giúp giảm chảy máu sau sinh.
• Dinoprostone: Thuốc này được sử dụng để thúc đẩy quá trình chuyển dạ bằng cách làm giãn cổ tử cung của phụ nữ.
• Misoprostol: Thuốc này có nhiều công dụng, bao gồm ngăn ngừa loét dạ dày, gây chuyển dạ và cả gây phá thai. Bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc này để giảm chảy máu sau sinh.
• Latanoprost: Đây là thuốc nhỏ mắt được kê đơn để điều trị bệnh tăng nhãn áp.

3. Khi nào bạn cần gặp bác sĩ?

Đau bụng kinh (đau khi đến kỳ kinh nguyệt) là một trong những rối loạn liên quan đến prostaglandin phổ biến nhất có thể khiến bạn cần đi khám bác sĩ. Thông thường, đau bụng kinh liên quan đến prostaglandin sẽ nặng hơn khi kỳ kinh nguyệt mới bắt đầu và tình trạng này cũng sẽ giảm dần theo tuổi tác.

Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn bị đau bụng kinh dữ dội mà không thuyên giảm ngay cả khi dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Đôi khi, đau bụng kinh không chỉ liên quan đến prostaglandin mà còn do một bệnh lý tiềm ẩn nào đó chẳng hạn như lạc nội mạc tử cung hoặc u xơ tử cung.

Tóm lại, prostaglandin là những hợp chất quan trọng và có nhiều ảnh hưởng tới các bộ phận và chức năng trong cơ thể. Các bác sĩ đã tìm ra cách sử dụng chúng để hỗ trợ quá trình sinh nở và giảm nguy cơ chảy máu sau sinh. Đối với chứng đau bụng kinh gây ra do prostaglandin, thuốc chống viêm không steroid có thể giúp giảm đau, tuy nhiên nếu dùng thuốc không có tác dụng, bạn cần đến gặp bác sĩ để tìm ra nguyên nhân gây đau vì đây có thể là dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn khác.

Liên hệ với Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM để biết bạn nên và không nên ăn gì trong những ngày đau bụng kinh nhé!

https://www.healthline.com/health/prostaglandins