Mất ngủ tiên phát được định nghĩa là mất ngủ trên 1 tháng, không kèm theo triệu chứng gì khác, không phải là hậu quả của một bệnh cơ thể, một chất hoặc một bệnh tâm thần khác.
1. Khái niệm về giấc ngủ
- Ngủ là một phần rất quan trọng của con người. Chúng ta dành tới 1/3 cuộc đời để ngủ.
- Khi ngủ, các cơ quan được nghỉ ngơi, não có thời gian thải trừ các chất độc và chuyển trí nhớ gần thành trí nhớ xa.
- Một người khỏe mạnh cần ngủ 7-8 tiếng mỗi ngày. Thời gian ngủ giảm dần theo lứa tuổi.
2. Phân loại mất ngủ
- Căn cứ vào thời điểm mất ngủ, chia làm 4 loại:
Mất ngủ đầu giấc: là khó vào giấc ngủ. Bệnh nhân đã lên giường nằm nhưng phải sau vài tiếng họ mới ngủ được. Loại mất ngủ này hay gặp ở người trẻ.
Mất ngủ giữa giấc: là họ thức dậy lúc nửa đêm và phải vài giờ sau họ mới ngủ lại được. Loại này hay gặp ở người trung niên.
Mất ngủ cuối giấc: là họ dậy rất sớm (tầm 2-3 giờ sáng) và không sao ngủ lại được. Loại này hay gặp ở người cao tuổi.
Mất ngủ toàn bộ: là họ không ngủ được tí nào trong 24 giờ vừa qua.
- Theo nguyên nhân: Mất ngủ được chia làm mất ngủ tiên phát và mất ngủ thứ phát do một bệnh cơ thể, một chất hoặc do rối loạn tâm thần.

Khó vào giấc ngủ và hay thức giấc là dấu hiệu của mất ngủ tiên phát.
3. Đặc điểm lâm sàng của mất ngủ tiên phát
- Mất ngủ tiên phát được đặc trưng bởi hai dấu hiệu: Khó vào giấc ngủ và hay thức giấc, thường gặp ở tuổi trung niên, nhưng cũng có thể gặp ở tuổi thanh niên hoặc tuổi già. Bệnh nhân có thể mất ngủ đầu giấc, đi nằm ngủ như bình thường, nhưng nằm mãi mà không ngủ được.
- Bệnh nhân cũng có thể mất ngủ giữa giấc, ngủ được đến 2-3 giờ sáng thì thức giấc. Sau đó, phải mất đến 1-2 giờ họ mới ngủ tiếp được; Mất ngủ cuối giấc biểu hiện bằng giấc ngủ kéo dài đến khoảng 1-2 giờ sáng thì họ thức giấc và không sao ngủ lại được. Mất ngủ hoàn toàn (bệnh nhân không hề ngủ được trong 24 giờ) hiếm gặp trong mất ngủ tiên phát. Chúng có thể là hậu quả của mất ngủ đầu giấc, giữa giấc hay cuối giấc.
Họ thèm được ngủ, khó chịu vì người khác ngủ được mà mình thì không. Mọi tiếng động nhẹ đều được họ cảm nhận rất rõ ràng. Bệnh nhân luôn tìm cách để ngủ được như tắm nước nóng, tập thư giãn, thay đổi chỗ ngủ... Đều không kết quả. Mất ngủ tiên phát có nguyên nhân thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh serotonin trong não. Tuy nhiên, sự thiếu hụt này không quá trầm trọng như trong bệnh trầm cảm, nên bệnh nhân chỉ có triệu chứng mất ngủ mà không có thêm bất kỳ triệu chứng nào khác.
- Hầu hết các trường hợp mất ngủ tiên phát xuất hiện đột ngột sau khi có yếu tố tâm lý, xã hội hoặc stress. Mất ngủ tiên phát thường bền vững sau khi các nguyên nhân gây mất ngủ đã được giải quyết. Mất ngủ tiên phát thường kéo dài vài tháng nhưng cũng có khi kéo dài hàng năm. Nếu không được điều trị, bệnh có thể kéo dài suốt đời.

Để điều trị mất ngủ tiên phát cần phải dùng thuốc chống trầm cảm 3 vòng kết hợp với một số loại thuốc an thần mới.
4. Điều trị
Có nhiều loại thuốc được khuyên dùng như bình thần benzodiazepin (diazepam) hoặc non-benzodiazepin (stilox), thuốc ngủ (phenobacbital), thuốc kháng histamin (promethazin). Nhưng tất cả đều không có kết quả với mất ngủ tiên phát và chỉ sau 1-2 tuần điều trị thì các thuốc trên sẽ mất hiệu quả.
Để điều trị mất ngủ tiên phát cần phải dùng thuốc chống trầm cảm 3 vòng kết hợp với một số loại thuốc an thần mới
Thời gian điều trị mất ngủ tiên phát tối thiểu là 18 tháng liên tục. Tuy nhiên, đa số bệnh nhân cần điều trị suốt đời.
Nên khám và điều trị đúng bác sĩ chuyên khoa tâm thần, không nên tự ý mua thuốc điều trị tránh nghiện thuốc hoặc các tác dụng không mong muốn khác.
Tham khảo thêm thông tin bài viết: 8 điều thú vị được biết về giấc ngủ.
Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.
Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?
Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.
Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.
Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!
Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.
Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.