Mất điều hòa vận động

Chứng mất điều hòa vận động là gì?

Chứng mất điều hòa vận động là một thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng thiếu phối hợp của các cơ.

Đối với hầu hết mọi người, các chuyển động cơ thể diễn ra mượt mà, phối hợp và liền mạch. Các chuyển động nhẹ nhàng như đi bộ, ném bóng và nhặt đồ vật,… không đòi hỏi nhiều suy nghĩ hay nỗ lực dùng sức.

Tuy nhiên mỗi chuyển động đều là sự kết hợp của một số nhóm cơ, các nhóm cơ này được kiểm soát sự cân bằng và phối hợp các chuyển động bới tiểu não - một cấu trúc quan trọng trong não.

Chứng mất điều hòa vận động xảy ra khi có sự gián đoạn trong việc giao tiếp giữa các vùng não kiểm soát sự cân bằng và phối hợp với các vùng não kiểm soát chuyển động, gây ra các chuyển động giật cục và không ổn định. Tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động hàng ngày của người mắc bệnh.

Đọc thêm tại bài viết: Một số tật về phát triển vận động thường gặp ở trẻ, cha mẹ nên biết để phát hiện sớm

Các triệu chứng của mất điều hòa vận động là gì?

Tình trạng mất điều hòa vận động có thể xuất hiện dần dần, tiến triển hoặc đột ngột. Bệnh có thể ảnh hưởng đến các chuyển động khác nhau và có thể từ nhẹ đến nặng.

Triệu chứng phổ biến nhất của chứng mất điều hòa vận động là mất thăng bằng và mất phối hợp giữa các cơ. Nếu tình trạng này tiến triển, bạn có thể gặp khó khăn hơn khi đi lại và cử động tay chân.

Các kỹ năng vận động tinh có thể mất dần và ảnh hưởng đến các hoạt động như viết chữ hoặc cài cúc áo,…

Các triệu chứng phổ biến khác của chứng mất điều hòa vận động có thể bao gồm:

• Chóng mặt
• Gặp khó khăn về thị giác
• Khó nói hoặc thay đổi giọng nói
• Khó nuốt
• Run rẩy

Những triệu chứng này có thể rất đáng lo ngại vì chúng thường giống với đột quỵ. Hãy gọi cấp cứu hoặc tới cơ sở y tế khẩn cấp nếu các triệu chứng này đột ngột xuất hiện.

Đọc thêm tại bài viết: 8 dấu hiệu tổn thương dây thần kinh cần lưu ý

Nguyên nhân gây ra mất điều hòa vận động là gì?

Có một số nguyên nhân đã biết gây ra chứng mất điều hòa vận động bao gồm từ các bệnh mãn tính đến các bệnh khởi phát đột ngột. Tuy nhiên, hầu hết các nguyên nhân đều bắt nguồn từ tổn thương hoặc thoái hóa tiểu não.

Nguyên nhân liên quan đến bệnh lý và chấn thương

Sự phối hợp các cử động của cơ thể liên quan đến tiểu não, các dây thần kinh ngoại biên và tủy sống. Các bệnh lý và chấn thương mắc phải làm tổn thương hoặc phá hủy bất kỳ cấu trúc nào trong 3 thành phần trên có thể dẫn đến chứng mất điều hòa vận động. Những nguyên nhân này bao gồm:

• Chấn thương đầu
• Rối loạn sử dụng rượu
• Nhiễm trùng
• Bệnh đa xơ cứng
• Đột quỵ
• Bại não
• U não
• Hội chứng cận u
• Bệnh lý thần kinh hoặc chấn thương thần kinh (bệnh thần kinh ngoại biên)
• Chấn thương cột sống
• Bệnh Huntington
• Teo đa hệ thống

Ví dụ về một số bệnh lý di truyền liên quan đến chứng mất điều hòa vận động là chứng Friedreich (một bệnh lý di truyền gây ra các vấn đề về sản xuất năng lượng trong hệ thần kinh và tim) và bệnh Wilson (một rối loạn di truyền hiếm gặp, trong đó lượng đồng dư thừa gây tổn thương gan và hệ thần kinh).

Nguyên nhân do độc tố

Một số chất độc hại có thể dẫn đến chứng mất điều hòa vận động. Bao gồm:

• Rượu
• Thuốc chống co giật
• Thuốc hóa trị
• Lithium
• Cocaine và heroin
• Thuốc an thần
• Thủy ngân, chì và các kim loại nặng
• Toluene và các loại dung môi khác

Ngoài ra, đối với chứng mất điều hòa vận động  không liên quan đến rối loạn di truyền hoặc không do một nguyên nhân cụ thể đã biết được gọi là chứng mất điều hòa vận động  vô căn.

Chẩn đoán chứng mất điều hòa vận động như thế nào?

Nếu bạn xuất hiện các triệu chứng kể trên, bạn cần tới gặp bác sĩ để được chẩn đoán bệnh. Bác sĩ sẽ hỏi bạn về các triệu chứng và tiền sử bệnh lý của bạn. Ví dụ:

• Các triệu chứng của bạn bắt đầu khi nào?
• Có ai trong gia đình bạn có các triệu chứng tương tự không?
• Các triệu chứng hay gặp nhất của bạn là gì?
• Bạn đang dùng những loại thuốc nào?
• Bạn có uống rượu, hút thuốc lá hoặc sử dụng các chất kích thích không?
• Bạn có các triệu chứng khác như mất thị lực, khó nói hoặc lú lẫn không?

Bác sĩ sẽ khám sức khỏe và kiểm tra khả năng giữ thăng bằng, đi lại và khả năng cử động tay, chân của bạn. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn thực hiện bài kiểm tra Romberg để xem bạn có thể giữ thăng bằng khi nhắm mắt và khép hai chân lại với nhau hay không.

Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu bạn các xét nghiệm sau:

• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm nước tiểu
• Chụp cắt lớp vi tính (CT)
• Chụp cộng hưởng từ (MRI)
• Chọc tủy sống
• Xét nghiệm di truyền

Bác sĩ sẽ xem xét tổng thể các triệu chứng và kết quả xét nghiệm của bạn để đưa ra chẩn đoán xem liệu bạn có mắc chứng mất điều hòa vận động hay bệnh lý nào khác.

Tham khảo thêm bài viết: 8 dấu hiệu cho thấy bạn cần vận động nhiều hơn

Điều trị chứng mất điều hòa vận động như thế nào?

Tùy theo nguyên nhân, chứng mất điều hòa vận động  không có thể chữa khỏi hay không. Nếu nguyên nhân gây bệnh do chấn thương hoặc tình trạng cấp tính thì bệnh có thể tự khỏi sau khi điều trị nguyên nhân gốc rễ.

Chứng mất điều hòa vận động do bệnh mãn tính cũng có thể thuyên giảm bằng cách dùng thuốc hoặc các biện pháp để kiểm soát bệnh lâu dài.

Bác sĩ cũng có thể đưa ra cho bạn các thiết bị hỗ trợ chẳng hạn các thiết bị hỗ trợ vận động và giao tiếp để giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bạn.

Việc thực hiện một số thay đổi nhất định trong không gian sống cũng có thể giúp bạn di chuyển dễ dàng hơn khi mắc bệnh. Ví dụ sử dụng thảm để sàn nhà đỡ trơn, giữ cho lối đi lại trong nhà gọn gàng, sử dụng  ghế hoặc ghế đẩu trong phòng tắm, lắp đặt tay vịn tại một số khu vực trong nhà,…

Các liệu pháp khác được thiết kế để hỗ trợ bệnh bao gồm:

• Vật lý trị liệu: Các bài tập vật lý trị liệu có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ thể và tăng khả năng vận động.
• Liệu pháp nghề nghiệp: Liệu pháp này nhằm mục đích cải thiện các kỹ năng của bạn trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ăn uống và các vận động tinh khác.
• Liệu pháp ngôn ngữ: Liệu pháp này có thể hỗ trợ giao tiếp, nuốt và ăn uống tốt hơn.

Một số dạng của chứng mất điều hòa vận động  có thể được cải thiện nhờ sử dụng một số chất bổ sung hoặc thay đổi chế độ ăn uống:

• Chứng mất điều hòa vận động do thiếu vitamin E có thể cải thiện nhờ bổ sung vitamin E
• Chứng mất điều hòa vận động do gluten có thể cải thiện nhờ chế độ ăn không chứa gluten
• Chứng mất điều hòa vận động Friedreich có thể cải thiện khi bổ sung vitamin B3 hoặc nicotinamide

Vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để chứng minh tính hiệu quả của việc sử dụng chất bổ sung hoặc thay đổi chế độ ăn uống đối với hiệu quả làm chậm hoặc khỏi chứng mất điều hòa vận động. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để biết phương pháp điều trị nào là tốt nhất dành cho bạn!