Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Hormone có thể ảnh hưởng đến cân nặng

Dinh dưỡng tốt và một lối sống lành mạnh có thể giúp bạn khôi phục sự cân bằng hormone

Cơ thể bạn dựa vào hệ thống tuyến nội tiết phức tạp, hormone và những phản hồi nội sinh lặp đi lặp lại để giữ cho cân nặng chúng ta ở mức nhất định. Hệ thống quản lý cân nặng luôn làm việc theo cách tự động hàng ngày. Nhưng nếu bạn bị thừa cân và đang có ý định giảm cân mà cân nặng nhúc nhích một cách chậm chạp, bạn sẽ tự hỏi liệu hormone của mình có bị mất cân bằng không? Những loại hormone gây đói và thèm ăn, hormone sinh dục, hormone căng thẳng, hormone kiểm soát đường huyết- chúng có hoạt động trơn tru không?

Hormone dao động

Sự dao động hormone trong khoảng bình thường có thể ảnh hưởng rất nhỏ đến cân nặng. Ví dụ, bạn có thể tăng thêm vài cân khi mãn kinh nhưng không có nghĩa là hormone cần phải cố định theo một cách nào đó.

Có rất nhiều loại hormone tham gia vào sự điều chỉnh cân nặng, nhưng để lập luận chúng gây ra sự tăng giảm cân của con người thì nghĩa là phải chỉ được đích danh một loại hormone gây ra tình trạng của bạn. Nhưng điều đó không đúng với hormone. Tuy nhiên trong một số bệnh nhất định có sự tham gia của hormone có thể dẫn đến sự thay đổi cân nặng cơ thể. Ví dụ Cushing và cường giáp là những bệnh rối loạn hormone gây ra sự thay đổi cân nặng. Điều này có thể dễ dàng quan sát thấy. Bạn có nồng độ tuyến giáp quá thấp hoặc quá nhiều cortisol bạn sẽ tăng cân. Nhưng đây là trong trường hợp bị bệnh không phải là nguyên nhân thường gặp gây ra béo phì.

Hormone và các chức năng của chúng

Hormone đói và vị giác

Bạn cảm thấy đói cồn cào hay đã no? Leptin và ghrelin đóng vai trò lớn trong cảm giác đói và thèm ăn. Leptin là hormone điều chỉnh trọng lượng cơ thể được tạo ra bởi các mô mỡ. Leptin luôn được coi là phanh hãm tăng cân- giúp bạn gầy đi. Vì vậy khi bạn tăng cân mức leptin của bạn sẽ tăng lên để chống lại điều đó, để giữ cho bạn có cân nặng bình thường.

Nhưng đừng cho rằng nồng độ leptin thấp góp phần gây ra béo phì. Những người béo phì thực sự không thiếu leptin. Họ có thể có nồng độ leptin cao nhưng kháng leptin không xảy ra ở những người béo phì. Thực tế thì chúng ta không thể hiểu trực tiếp hệ thống leptin như vậy. Nếu bạn tập thể dục và ăn ít và giảm được cân thì nồng độ leptin sẽ giảm xuống. Nhưng đó không phải là lý do khiến bạn giảm cân.

Ghrelin được giải phóng bởi dạ dày để kích thích sự thèm ăn của bạn, tăng lượng ăn và thúc đẩy quá trình dự trữ chất béo. Ghrelin là hormone đói của chúng ta, kích thích tuyến yên tiết ra hormone tăng trưởng, hormone này phân hủy chất béo trong có thể và thúc đẩy quá trình thành cơ bắp.

Kiểm soát đường huyết

Insulin và cortisol điều hòa đường máu.

Insulin

Insulin được sản xuất bởi tuyến tụy. Insulin giúp vận chuyển glucose vào cơ thể để làm nguyên liệu-hoặc giúp dự trữ mỡ cơ thể. Độ nhạy cảm với insulin là phương pháp đánh giá cơ thể đáp ứng như thế nào. Vì bạn tăng quá nhiều cân theo thời gian, sự nhạy cảm insulin suy giảm và chuyển đến giai đoạn kháng insulin – đó là khi tế bào mất khi sự đáp ứng của chúng với insulin. Kháng insulin chính là nguyên nhân gây ra tiểu đường typ 2.

Cortisol

Cortisol một hormone tuyến thượng thận, tuần hoàn toàn cơ thể. Thường được gọi là hormone stress bởi vai trò của chúng trong đáp ứng “chống trả hay chạy trốn” trong các trường hợp stress. Cortisol ảnh hưởng đến nồng độ đường máu. Chúng giải phóng thông qua ba hệ thống, dưới đồi-tuyến yên và tuyến thượng thận. Khiến có thể giải phóng nhiều cortisol hơn. Liệu khi bạn bị stress, chấn thương hoặc gặp nguy hiểm, cortisol giúp chúng ta huy động các nguồn nhiên liệu trong cơ thể để tạo ra năng lượng. Và chúng ta cần cortisol trong thời gian stress, nhiễm trùng và bệnh tật nhưng cortisol quá cao trong thời gian dài sẽ phản tác dụng thay vì chống viêm thì chúng là tác nhân gây viêm. Những người bị stress sẽ làm tăng lượng cortisol và do đó có thể dẫn đến tăng cân. Nhưng không nhiều bằng chứng chỉ ra đây là cơ chế chính gây ra tăng cân. Vậy là ý tưởng ngăn chặn tăng cortisol cũng không khả thi.

Cách tốt nhất vẫn là kiểm soát được stress, nghĩa là tinh thần bạn phải hoàn toàn thoải mái thì việc giảm cân mới đạt được kết quả.

Hormone giới tính

Estrogen và testosterone là những hormone chính của nữ và nam giới. Hai hormone này có mối liên quan phức tạp với cân nặng. Người ta thấy những người có testosterone thấp thường tăng cân và tăng lượng testosterone giúp tăng các thông số trao đổi chất. Các tác động này quá nhỏ vì vậy không thể xê dịch được lượng lớn cân nặng.

Estrogen

Estrogen đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và sức khỏe nói chung. Estrogen rõ ràng là có nhiều chức năng hơn là việc chỉ là hormone giới tính. Hormone này giúp bảo tồn sức khỏe xương, trí nhớ và nhận thức, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Đóng vai trò quan trọng trong nhạy cảm insulin. Nam giới cũng như nữ giới đều bị ảnh hưởng bởi estrogen. Cơ thể nam giới có thể chuyển testosterone thành estradiol- một tiền chất của estrogen. Quá nhiều hoặc quá ít estrogen ở nam giới đều có thể dẫn đến một loạt các dấu hiệu như tăng mỡ bụng, sưng vú hoặc nữ hóa tuyến vú.

Testosterone

Testosterone hoạt động theo nhiều cách, phần lớn là giúp đốt mỡ, tăng cơ và tăng năng lượng và kích thích năng lượng và khoái cảm ở cả nam và nữ giới. Nam giới có các dấu hiệu tăng căn có thể do mất cân bằng hormone giới tính cần thay đổi chế độ ăn đầu tiên. Chỉ cần ăn uống lành mạnh, ăn carbohydrate giàu chất xơ và protein tốt cùng với giảm thiểu stress là điều cực kỳ quan trọng.

Tuyến giáp

Tuyến giáp nơi sản xuất ra hormone tuyến giáp giúp kiểm soát tỷ lệ chuyển hóa -nghĩa là đốt calo nhanh hay chậm, Hormone tuyến giáp được giải phóng ra để điều hòa các hormone sản xuất từ vùng dưới đồi và tuyến yên. Cường giáp hoặc thiểu giáp đều có thể được điều trị bằng thuốc để giúp tái lập lại lượng hormone bình thường.

Điều trị

Thuốc

Bổ sung hormone không thể cải thiện cũng như có độ an toàn cao đối với người không thực sự cần. Người ta không thể kê đơn bổ sung hormone chỉ với mục đích để giảm cân vì tiềm ẩn quá nhiều nguy hại đến sức khỏe.

GLP-1

Glucagon giống peptide -1 là một hormone có lẽ phù hợp nhất với điều trị giảm cân. GLP-1 là một loại hormone được sản xuất ở đường ruột và giải phóng để đáp ứng với bữa ăn. GLP-1 được cho là có vai trò giúp cơ thể xử lý đồ ăn và duy trì lượng đường máu bằng cách giải phóng insulin và tăng sự nhạy cảm với insulin.

Phương pháp tự nhiên

Một số phương pháp lành mạnh:

  • Tập trung vào thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, ngũ cốc nguyên cám, hoa quả
  • Tránh tinh bột tinh và đường tinh luyệnnoi
  • Cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn và cồn
  • Tiêu thụ đủ protein theo nhu cầu

Tập luyện

Tập luyện đã chứng minh được tác dụng trong giảm cân và điều hòa sản xuất hormone. Những bài tập sử dụng sức nặng có thể (body weight) là những bài tập tốt nhất làm tăng sự nhạy cảm với insulin. Không cần tập quá nhiều nhưng cũng đừng tập quá ít, tập làm sao mà bạn cảm thấy tốt nhất là ổn.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: 5 dấu hiệu rối loạn hormon khiến mỡ bụng khó giảm và cách khắc phục

 

Bình luận
Tin mới
  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

  • 18/11/2026

    Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế

    Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.

  • 18/11/2026

    Bữa sáng ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ và khả năng tập trung của trẻ?

    Sau một đêm ngủ, cơ thể trẻ đã trải qua nhiều giờ không được cung cấp năng lượng. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn sáng có liên quan đến kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và sự chú ý, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng dinh dưỡng kém.

  • 17/11/2026

    Stress ảnh hưởng đến ham muốn tình dục như thế nào?

    Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.

  • 17/11/2026

    Những dấu hiệu cảnh báo phụ nữ cần đi khám phụ khoa sớm

    Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?

  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

Xem thêm