Hậu COVID-19 và Hội chứng MIS-C ở trẻ nhỏ

Hội chứng MIS-C

Hội chứng viêm đa hệ thống ở trẻ em (MIS-C) là một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, và dường như có liên quan đến COVID-19. Ở trẻ em, COVID-19 thường xảy ra ở mức độ nhẹ và nhanh chóng hồi phục. Tuy nhiên, một số trẻ có thể xuất hiện và phát triển hội chứng MIS-C – khiến một số cơ quan và mô chẳng hạn như tim, phổi, mạch máu, thận, hệ tiêu hóa, não, da hoặc mắt bị viêm nghiêm trọng. Các dấu hiệu và triệu chứng phụ thuộc vào vùng trên cơ thể bị ảnh hưởng. Hiện tại, nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của tình trạng này vẫn chưa được hiểu rõ.

Hiếm khi người trưởng thành xuất hiện và phát triển các dấu hiệu hay triệu chứng tương tự như hội chứng MIS-C. Đối với người trưởng thành, hội chứng viêm đa hệ thống ở người lớn (MIS-A) xảy ra ở những người trước đó đã mắc COVID-19 và nhiều người thậm chí không biết rằng mình đã từng mắc. MIS-A dường như xảy ra vài tuần sau khi nhiễm COVID-19, và đôi khi xuất hiện cả trên những người đang mắc bệnh.

Hội chứng MIS-C rất hiếm gặp, và hầu hết trẻ em mắc bệnh được điều trị kịp thời sẽ hồi phục tốt mà không để lại các vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, một số trẻ có thể tiến triển tình trạng này rất nhanh và diễn biến xấu, có thể đến mức nguy hiểm tính mạng.

Theo các nghiên cứu, tỉ lệ mắc MIS-C ở trẻ nhỏ khá thấp (cỡ 1/3000-4000 trẻ tại Hoa Kỳ). Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu cụ thể về tỉ lệ mắc, nhưng đánh giá chung có thể thấp hơn nữa. Gần đây, một số nghiên cứu đã báo cáo khả năng gây bệnh do virus SARS-COV-2, tuy nhiên vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để chứng minh mức độ liên quan và khả năng ảnh hưởng của COVID-19 tới tình trạng này.

Các triệu của hội chứng MIS-C

Hội chứng MIS-C xảy ra sau mắc COVID-19 khoảng 2-6 tuần. Bệnh gây tổn thương tại nhiều cơ quan của cơ thể bao gồm tim, phổi, thận, não, da, cơ quan tiêu hóa… Không phải tất cả các trẻ gặp phải tình trạng này đều có các triệu chứng giống nhau, tuy nhiên điển hình của hội chứng này bao gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: đau bụng, nôn, tiêu chảy
• Xung huyết giác mạc
• Nổi ban đỏ trên da/phát ban
• Phù nề niêm mạc
• Ý thức choáng váng (giống hạ đường huyết)
• Cảm thấy mệt mỏi bất thường
• Các dấu hiệu khác như tổn thương thận…

Đối với trẻ nhỏ trong thời gian hậu COVID, các dấu hiệu điển hình mà các bậc phụ huynh cần lưu ý bao gồm:

• Sốt cao liên tục kéo dài 24 giờ hoặc lâu hơn
• Rối loạn tiêu hóa
• Phát ban ngoài da, môi lưỡi đỏ, sưng…

Bệnh có khả năng tiến triển nhanh, do vậy cần theo dõi sát các triệu chứng để có phản ứng kịp thời. Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp mà cha mẹ cần lưu ý để có biện pháp xử trí kịp thời bao gồm:

• Đau bụng dữ dội
• Khó thở
• Da, môi và niêm mạc nhợt, tái xanh
• Không tỉnh táo, mất nhận thức

Nguyên nhân nào gây ra hội chứng MIS-C?

Nguyên nhân chính xác dẫn đến hội chứng MIS-C cho đến nay vẫn chưa được biết đến, nhưng nó dường như là một phản ứng miễn dịch quá mức và có liên quan đến COVID-19. Tại thời điểm hiện tại, ngày càng có nhiều hơn các trẻ gặp phải hội chứng MIS-C có xét nghiệm dương tính với virus SARS-COV-2, có nghĩa là có khả năng trẻ mắc COVID-19 trước và tiến triển tình trạng này sau đó.

Yếu tố nào làm tăng nguy cơ gặp phải hội chứng MIS-C?

Các nghiên cứu cho thấy trẻ trong lứa tuổi học đường là nhóm đối tượng dễ gặp phải hội chứng MIS-C nhất. Hầu hết các trẻ mắc phải thường có độ tuổi từ 3 đến 13 tuổi, trung bình trong độ tuổi từ 8-9 tuổi. Tuy vậy, tình trạng này có thể gặp phải ở cả trẻ sơ sinh và trẻ lớn hơn.

Nhiều chuyên gia coi MIS-C là một biến chứng của COVID-19. Hiện tại, chưa có nghiên cứu xác định chính xác khả năng gặp phải hội chứng MIS-C sau khi mắc COVID-19 là bao nhiêu. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã cho thấy khả năng mắc cao hơn đối với trẻ chưa tiêm vaccine phòng COVID-19 so với trẻ đã tiêm vaccine phòng COVID-19. MIS-C có thể gây hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe và thậm chí là tử vong – tất nhiên là trong các trường hợp rất hiếm.

Chẩn đoán hội chứng MIS-C

Hội chứng MIS-C được chẩn đoán dựa trên các dấu hiệu lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Tại cơ sở y tế, trẻ có thể được khám và xét nghiệm để đánh giá tình trạng. Các xét nghiệm có thể được sử dụng như:

• Xét nghiệm kháng thể kháng virus SARS-COV-2
• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm nước tiểu
• Chụp X-quang, cắt lớp vi tính
• Siêu âm…

Đôi khi trong trạng thái nghi ngờ, bác sĩ có thể đánh giá để loại trừ các tình trạng viêm khác như bệnh Kawasaki, nhiễm trùng huyết, hội chứng sốc độc… để chẩn đoán chính xác.

Điều trị hội chứng MIS-C

Đối với hội chứng MIS-C, cần phải điều trị tại cơ sở y tế. Điều trị sẽ bao gồm chăm sóc hỗ trợ và các biện pháp điều trị triệu chứng tại bất kỳ cơ quan nào bị ảnh hưởng. Tất nhiên điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ của tình trạng bệnh lý, cũng như sự ảnh hưởng và cân nhắc lợi – hại đối của phương pháp điều trị.

Chăm sóc hỗ trợ bao gồm:

• Bù nước và điện giải
• Hỗ trợ thở oxy
• Kiểm soát huyết áp (khi có bất thường về huyết áp hay sốc)
• Các thuốc giảm nguy cơ gặp phải cục máu đông
• Các phương pháp chăm sóc cụ thể tại các cơ quan jhacs

Trong trường hợp có sưng viêm, điều trị có thể bao gồm:

• Kháng sinh
• Liệu pháp steroid
• Immunoglobulin
• Các phương pháp khác…

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy MIS-C là bệnh có thể lây truyền (bệnh truyền nhiễm). Tuy nhiên, trẻ gặp phải hội chứng MIS-C có thể nhiễm cùng lúc các loại vi khuẩn hay virus khác, vì vậy có thể cần kiểm soát nhiễm trùng.

Dự phòng hội chứng MIS-C như thế nào?

Trong tình hình dịch COVID-19 vẫn diễn biến phức tạp, tỉ lệ trẻ mắc COVID-19 ngày càng tăng cao kéo theo tỉ lệ gặp phải hội chứng MIS-C tăng lên. Việc dự phòng cho trẻ trước tình trạng này chính là dự phòng cho trẻ trước COVID-19. Lời khuyên từ các chuyên gia y tế bao gồm:

• Tiêm vaccine COVID-19 cho trẻ theo khuyến nghị và hướng dẫn của cơ quan y tế. Các nghiên cứu đã cho thấy bằng chứng việc tiêm chủng giúp giảm nguy cơ gặp phải hội chứng MIS-C, và tất nhiên tiêm chủng giúp giảm nguy cơ gặp phải triệu chứng nặng khi nhiễm COVID-19.
• Hạn chế cho trẻ đến những nơi đông đông người. Giữ khoảng cách với người khác khi ra khỏi nhà. Tránh những người bị bệnh hoặc có các dấu hiệu mắc bệnh như đang ho, hắt hơi hoặc có các dấu hiệu khác cho thấy họ có thể bị bệnh và truyền nhiễm.
• Đeo khẩu trang cho trẻ ở những nơi công cộng và xung quanh những người mà trẻ sống cùng
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc nước rửa tay.
• Đeo khẩu trang ở nơi công cộng.
• Tránh chạm vào mũi, mắt và miệng. Khuyến khích trẻ làm theo hướng dẫn của cha mẹ và tránh chạm lên mặt.
• Che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi hắt hơi hoặc ho.
• Làm sạch và khử trùng các bề mặt tiếp xúc nhiều mỗi ngày (các khu vực trong nhà như tay nắm cửa, công tắc đèn, điều khiển từ xa, tay cầm, mặt bàn, vòi nước, bồn rửa và nhà vệ sinh).
• Cha mẹ nên khuyến khích trẻ vận động, chơi thể thao, nghỉ ngơi hợp lý.
• Bổ sung dinh dưỡng hợp lý cho trẻ

Tổng kết

Hội chứng MIS-C là một hội chứng có tỉ lệ mắc khá thấp, xong có xu hướng gia tăng trong thời gian đại dịch COVID-19. Tình trạng này ảnh hưởng tới sức khỏe của trẻ, và có thể để lại các hậu quả nghiêm trọng nếu không được xác định sớm và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, cha mẹ có thể dự phòng cho trẻ cũng như có những biện pháp xử trí sớm nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường, và tình trạng này có thể điều trị khỏi và an toàn. Hãy tuân thủ theo hướng dẫn và lời khuyên từ các chuyên gia y tế để đảm bảo cho trẻ an toàn khi quay trở lại các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.

Tham khảo thêm thông tin tại: Hậu COVID: triệu chứng và phục hồi