Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Hạ đường huyết là gì?

Khi quản lý bệnh tiểu đường, điều quan trọng là giữ lượng đường trong máu ổn định ở mức mong muốn. Đôi khi, lượng đường trong máu có thể tăng quá cao, hoặc có lúc ha xuống quá thấp, được gọi là hạ đường huyết, cũng rất nguy hiểm.

Hạ đường huyết xảy ra khi glucose máu giảm xuống dưới 70mg/dL. Cả những người mắc bệnh tiểu đường type 1 và bệnh tiểu đường type 2 đều có nguy cơ biến động lượng đường trong máu cao hơn so với những người không mắc bệnh vì cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không thể sử dụng nó đúng cách. Insulin là một loại hormone vận chuyển glucose đến tế bào và cơ để sinh năng lượng. Nói chung, những người mắc bệnh tiểu đường type 1 không tạo ra đủ insulin, trong khi những người mắc bệnh tiểu đường type 2 vẫn tạo ra insulin nhưng tế bào của họ không thể sử dụng được hormone này do một loại hoạt chất kháng insulin. Khi thiếu hụt insulin tương đối, điều này sẽ gây ra tình trạng tăng đường huyết hoặc lượng đường trong máu cao.

Nếu không mắc bệnh tiểu đường, cơ thể thường có thể điều chỉnh tốt lượng đường trong máu. Nhưng nếu mắc bệnh, bạn sẽ cần gặp bác sĩ để điều chỉnh phạm vi mục tiêu của mình bởi mục tiêu điều trị của mỗi người là khác nhau. Bài viết dưới đây là tất cả những gì bạn cần biết về hạ đường huyết.

Các dấu hiệu và triệu chứng của hạ đường huyết

Bạn có thể sử dụng que thử hoặc máy theo dõi đường huyết liên tục để đo lượng đường trong máu. Một số người có thể cảm nhận được các triệu chứng của lượng đường trong máu thấp ngay cả khi chúng đang ở mức bình thường, được gọi là giả hạ đường huyết. Mặt khác, một số trường hợp lượng đường trong máu thấp có thể không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Đây là lúc xét nghiệm thường xuyên tại nhà trở nên quan trọng nếu bạn mắc bệnh tiểu đường, đặc biệt nếu bạn mắc bệnh tiểu đường type 1.

Một trong những triệu chứng thực thể đầu tiên của hạ đường huyết là đói. Lúc đầu, bạn có thể coi đây là cảm giác "nôn nao" nếu có các triệu chứng khác như khó chịu vì không ăn trong một thời gian. Nhưng ngoài cảm giác đói và khó chịu, các dấu hiệu hạ đường huyết ban đầu khác có thể bao gồm:

  • Run rẩy, đặc biệt đáng chú ý ở bàn tay.
  • Lo lắng, hồi hộp
  • Nhìn mờ.
  • Nhức đầu.
  • Chóng mặt.
  • Da nhợt nhạt.
  • Buồn ngủ.
  • Khó tập trung.
  • Tăng nhịp tim.

Các trường hợp hạ đường huyết nghiêm trọng hơn có thể phát sinh khi lượng đường trong máu xuống quá thấp. Những người mắc bệnh tiểu đường chủ yếu có nguy cơ bị hạ đường huyết do các loại thuốc được kê đơn để giúp kiểm soát lượng đường trong máu cao. Ngoài ra còn có một tình trạng tương đối hiếm gặp gây ra tình trạng hạ đường huyết được gọi là u tế bào tiết insulin, là một dạng u tụy nội tiết tuyến tụy, dẫn đến tiết insulin quá mức. Trong trường hợp hạ đường huyết nặng hơn hoặc kéo dài, cũng có thể mất ý thức và co giật.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ hạ đường huyết

Đối với hầu hết những người mắc bệnh tiểu đường, hạ đường huyết phức tạp hơn việc không nhận đủ glucose. Ví dụ, thuốc của bạn có thể khiến cho lượng đường trong máu thấp. Nếu mắc bệnh tiểu đường type 1 hoặc nếu type 2 và dùng insulin để điều chỉnh lượng đường trong máu, bạn có thể gặp tình trạng hạ đường huyết nếu không dùng đúng liều  insulin. Các loại thuốc điều trị tiểu đường khác có thể cản trở việc sản xuất insulin và làm giảm lượng đường trong máu.

Đôi khi tình trạng hạ đường huyết thậm chí có thể xảy ra trong giấc ngủ, gây ra ác mộng và đổ mồ hôi. Nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng những người mắc bệnh tiểu đường type 1 có thể tăng nguy cơ ngừng tim liên quan đến hạ đường huyết khi ngủ.

Đối với những người mắc bệnh tiểu đường type 2, có thể bị hạ đường huyết sau khi ăn một bữa ăn lớn, nhiều carbohydrate do lượng insulin lưu thông trong cơ thể cao hơn.

Nguy cơ hạ đường huyết phụ thuộc vào sức khỏe và mức độ quản lý lượng đường trong máu. Ngoài bất kỳ tác dụng phụ nào có thể xảy ra của thuốc trị tiểu đường, lượng đường trong máu của bạn có thể giảm do:

  • Các tình trạng bệnh.
  • Uống rượu (đặc biệt nếu bạn uống quá nhiều mà không ăn).
  • Không ăn đủ carbohydrate.
  • Tập luyện nhiều hơn bình thường.
  • Bỏ bữa chính ( sáng, trưa, tối).

Hạ đường huyết được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ chẩn đoán hạ đường huyết dựa trên khám thực thể, tiền sử bệnh, triệu chứng và xét nghiệm đường huyết. Bước đầu tiên trong chẩn đoán có thể là ghi lại giá trị đường huyết dưới 70 mg/dL tại nhà khi các triệu chứng xảy ra. Điều này có thể được xác nhận bằng việc lấy máu. Thời điểm hạ đường huyết có thể quan trọng trong chẩn đoán. Một số nguyên nhân gây hạ đường huyết có nhiều khả năng dẫn đến lượng đường trong máu thấp khi nhịn ăn, trong khi các nguyên nhân khác có thể gây hạ đường huyết sau bữa ăn.

Tiên lượng hạ đường huyết

Bởi vì hạ đường huyết phần lớn là triệu chứng của một tình trạng tiềm ẩn khác nên tiên lượng chung sẽ khác nhau. Nếu tình trạng kháng insulin hoặc bệnh tiểu đường là một yếu tố nguy cơ thì lối sống và/hoặc các loại thuốc bạn đang dùng có thể góp phần gây ra tình trạng lượng đường trong máu thấp sẽ cần phải được điều chỉnh.

Điều quan trọng là phải phát hiện tình trạng hạ đường huyết ở giai đoạn đầu để ngăn ngừa các biến chứng có thể đe dọa tính mạng.

Thời gian hạ đường huyết

Khi được phát hiện sớm, tình trạng hạ đường huyết có thể được cải thiện trong vòng 15 phút sau khi uống viên đường hoặc ăn thực phẩm nhiều đường. Tuy nhiên, bạn có thể cần phải lặp lại quá trình này, từ đó tăng thời gian kéo dài tình trạng hạ đường huyết của bạn. Nếu tình trạng hạ đường huyết của bạn có liên quan đến bệnh tiểu đường, bạn sẽ cần theo dõi lượng đường trong máu thường xuyên trong suốt quãng đời còn lại.

Các lựa chọn điều trị và dùng thuốc cho tình trạng hạ đường huyết

Hạ đường huyết phần lớn được kiểm soát bằng các biện pháp phòng ngừa, chẳng hạn như chế độ ăn kiêng và tập thể dục. Nếu lượng đường trong máu vẫn giảm, bạn có thể đưa nó trở lại bằng carbohydrate tác dụng nhanh. Tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản gây hạ đường huyết, bạn cũng có thể cần dùng thuốc.

Tùy chọn thuốc

Nếu bạn đang kiểm soát bệnh tiểu đường type 1 hoặc type 2, bạn có thể sử dụng thuốc uống và thuốc tiêm. Tuy nhiên, đối với bệnh tiểu đường, nhiều loại thuốc được sản xuất với mục đích kiểm soát lượng đường trong máu cao. Các triệu chứng nhẹ của lượng đường trong máu thấp có thể được khắc phục bằng carbohydrate tác dụng nhanh.

Mặt khác, đối với các triệu chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như mất ý thức, người thân hoặc chuyên gia y tế sẽ cần tiêm glucagon. Một cách khác để sử dụng glucagon là dùng bột dạng hít qua mũi, được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ phê duyệt vào năm 2019 để điều trị chứng hạ đường huyết nghiêm trọng ở những người từ 4 tuổi trở lên.

Tùy chọn chế độ ăn 

Nếu lượng đường trong máu của bạn xuống quá thấp, bạn có thể ăn một số loại thực phẩm nhất định để đưa nó trở lại mức an toàn.

Bạn cần ăn hoặc uống lượng carbohydrate tương đương 15 gram (g) khi đường huyết giảm xuống 70 mg/dL hoặc thấp hơn. Tương tự 1 thìa canh (thìa canh) mật ong, 2 thìa canh nho khô hoặc ½ cốc soda hoặc nước ép trái cây - chỉ cần đảm bảo rằng đây là những thực phẩm có chứa đường thật, không phải chất làm ngọt nhân tạo, để lượng đường trong máu của bạn phản ứng tương ứng. Mặc dù bạn muốn giảm đồ uống có đường trong chế độ ăn uống của mình nói chung, nhưng chế độ ăn và đồ uống không đường sẽ không giúp tăng lượng đường trong máu trong trường hợp này.

Bạn có thể kiểm tra lại lượng đường trong máu sau 15 phút ăn. Nếu vẫn còn thấp, Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ khuyến nghị nên lặp lại quy trình này. Nếu bạn uống viên glucose, hãy đảm bảo rằng bạn nhận được tổng cộng 16 g (thường là 4 g  x 4 viên).

Để giữ cho lượng đường trong máu của bạn ổn định trong thời gian dài, bạn nên ăn các bữa ăn cân bằng chứa carbs, protein nạc và chất béo lành mạnh trong khoảng thời gian ngắn và đều đặn.

Tập thể dục và hạ đường huyết

Tập thể dục là chìa khóa để điều chỉnh insulin và lượng đường trong máu. Nếu bạn có lượng đường trong máu cao, tập thể dục có thể làm giảm lượng đường trong máu. Đó là bởi vì cơ thể bạn có thể hấp thụ glucose từ insulin một cách tự nhiên, hiệu quả hơn trong và sau khi hoạt động thể chất.

Bí quyết là tập luyện với tần suất và cường độ phù hợp. Tập thể dục ở mức độ khó hơn trước đây có thể khiến lượng đường trong máu giảm nhanh chóng. Hiệu ứng như vậy có thể kéo dài trong 24 giờ.

Tuy nhiên, bạn không nên để nỗi sợ hạ đường huyết cản trở việc tập thể dục. Điều quan trọng là tập trung vào các hoạt động vừa phải, chẳng hạn như đi bộ, đạp xe và bơi lội. Khi bạn đã quen với việc tập luyện, hãy tăng dần thời gian và cường độ tập luyện. Đối với người mới tập thể dục, điều này có thể có nghĩa là bạn phải tăng số lần đi bộ hàng ngày thêm vài phút mỗi tuần. Để đảm bảo an toàn, hãy kiểm tra lượng đường huyết của bạn trước và chuẩn bị sẵn máy đo trong và sau khi tập luyện.

Phòng ngừa hạ đường huyết

Đường huyết thấp là một tình trạng nghiêm trọng cần được điều trị kịp thời. Ngoài việc thay đổi chế độ ăn uống và lối sống lâu dài, bạn có thể ngăn ngừa lượng đường trong máu thấp bằng cách theo dõi sức khỏe tổng thể của mình và dùng bất kỳ loại thuốc nào theo chỉ dẫn.

Việc thu thập dữ liệu về lượng đường trong máu tại nhà cũng rất quan trọng. Bác sĩ có thể khuyên bạn nên sử dụng máy theo dõi đường huyết liên tục kết hợp với ghi nhật ký thực phẩm. Loại máy này có thể giúp cảnh báo bạn khi lượng đường trong máu xuống quá thấp và nhật ký thực phẩm của bạn có thể giúp bạn xác định loại thực phẩm nào hữu ích. 

Những chú chó có thể cảnh báo bệnh tiểu đường

Những chú chó không chỉ có thể đối phó với lượng đường trong máu thấp như con người mà còn được biết đến là có khả năng giúp những người bạn đồng hành của chúng phát hiện tình trạng hạ đường huyết.

Trong một nghiên cứu năm 2016, các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu 8 phụ nữ từ 41 đến 51 tuổi mắc bệnh tiểu đường type 1 có thể phát hiện hóa chất isoprene, một dấu hiệu cho thấy lượng đường trong máu thấp, trong hơi thở của người tham gia. Những kết quả này cho thấy chó có thể cảnh báo chủ nhân của chúng về các cơn hạ đường huyết sắp xảy ra. Chó có thể được huấn luyện để phát hiện những tình tiết như vậy.

Biến chứng của hạ đường huyết

Nếu không được điều trị, hạ đường huyết có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng. Hạ đường huyết nặng phải được điều trị bằng tiêm glucagon khẩn cấp. Hạ đường huyết có thể góp phần gây ra các biến chứng sau:

  • Chóng mặt
  • Mệt mỏi
  • Chứng mất trí nhớ ( ở người lớn tuổi)
  • Tai nạn ô tô
  • Ngã và các chấn thương khác

Nếu bạn mắc bệnh tiểu đường, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng việc điều trị quá mức lượng đường trong máu thấp không gây tăng đường huyết. Đó là bởi vì lượng đường trong máu quá cao liên tục hoặc lượng đường trong máu dao động đột ngột từ thấp đến cao, có thể góp phần gây ra các biến chứng sau: 

  • Chứng ngưng thở khi ngủ
  • Bệnh tim
  • Đột quỵ
  • Bệnh thận
  • Bệnh về mắt
  • Tổn thương thần kinh hoặc bệnh lý thần kinh

Các trường hợp hạ đường huyết lặp đi lặp lại có thể góp phần phát triển một tình trạng nguy hiểm gọi là hạ đường huyết không nhận thức được. Với tình trạng này, não của bạn không còn có thể xác định được các dấu hiệu cảnh báo lượng đường trong máu thấp. Cơ thể bạn cũng có thể không còn tạo ra bất kỳ triệu chứng đáng chú ý nào như một lời cảnh báo.

Hạ đường huyết không nhận thức được

Tình trạng hạ đường huyết không được nhận biết xảy ra khi lượng đường trong máu thấp không được phát hiện và những người thường xuyên có lượng đường trong máu thấp, chẳng hạn như những người mắc bệnh tiểu đường type 1 và những người mắc bệnh tiểu đường type 2 trong vài năm, có nguy cơ cao nhất. Việc không nhận thức được tình trạng hạ đường huyết có thể gây nguy hiểm cho não và dẫn đến các triệu chứng như lú lẫn, suy nhược hoặc ngứa ran ở miệng hoặc ngón tay.

Trong trường hợp hạ đường huyết không nhận thức được, nguy cơ hôn mê, bất tỉnh, co giật do tiểu đường cũng tăng lên. Bác sĩ có thể yêu cầu bạn sử dụng máy hoặc thay đổi mục tiêu đường huyết nếu bạn không nhận biết được tình trạng hạ đường huyết.

Các tình trạng liên quan và nguyên nhân gây hạ đường huyết

Hạ đường huyết chủ yếu liên quan đến bệnh tiểu đường. Dùng insulin hoặc các loại thuốc trị tiểu đường khác có thể khiến lượng đường trong máu của bạn giảm xuống mức thấp nguy hiểm. Các điều kiện khác bao gồm:

  • Bệnh thận
  • Bệnh gan, bao gồm xơ gan hoặc viêm gan nặng
  • Insulinoma, một loại khối u tuyến tụy gây giảm sản xuất insulin
  • Khối u tuyến yên
  • Rối loạn tuyến thượng thận
  • Rối loạn rượu, bao gồm cả uống rượu say

Một số loại thuốc cũng có thể gây hạ đường huyết. Chúng bao gồm:

  • Một số loại kháng sinh, chẳng hạn như sulfonamid ("thuốc sulfa")
  • Quinine ( Qualaquin) cho bệnh sốt rét
  • Salicylat chẳng hạn như aspirin ( Vazalore)
  • Pentamidine dùng trong viêm phổi
Hải Yến - Viện Y học Ứng dụng Việt Nam - Theo Everydayhealth
Bình luận
Tin mới
  • 19/06/2024

    Những rủi ro liên quan đến sức khỏe của bếp gas và cách khắc phục

    Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ (CPSC) thông báo rằng họ đang nghiên cứu các quy định đối với bếp gas do chúng được xem là có tác động tiêu cực đến sức khỏe và môi trường.

  • 19/06/2024

    Trẻ em cũng bị trầm cảm!

    Chúng ta thường nghĩ tuổi thơ ấu là quãng thời gian hồn nhiên và vui vẻ, nhưng sự thật là con số thống kê trẻ bị trầm cảm những năm gần đây đang không ngừng gia tăng. Việc nhận biết các vấn đề sức khỏe tinh thần của trẻ rất quan trọng, là cơ sở để cha mẹ đưa ra các phương án hỗ trợ con kịp thời.

  • 19/06/2024

    6 nguyên nhân bất ngờ gây sốc phản vệ

    Sốc phản vệ là một phản ứng cấp tính, nghiêm trọng và toàn thân do cơ thể phản ứng quá mức với một kích thích gây dị ứng. Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa, nếu không được điều trị kịp thời có thể nguy hiểm đến tính mạng.

  • 19/06/2024

    5 thực phẩm cản trở mục tiêu giảm cân nếu ăn quá nhiều

    Theo chuyên gia dinh dưỡng Guna Bilande (Anh), một số loại thực phẩm lành mạnh đang được nhiều người ăn kiêng lựa chọn có thể cản trở quá trình giảm cân nếu họ ăn quá nhiều.

  • 19/06/2024

    Mẹo giảm táo bón khi đi du lịch

    Việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh trong các chuyến du lịch có thể là một cuộc phiêu lưu. Đừng ăn nhiều thực phẩm ít chất xơ tại các chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh, trạm nghỉ hoặc sân bay. Thay vào đó, hãy chuẩn bị sẵn một số đồ ăn nhẹ giàu chất xơ cho chuyến đi để giúp bạn duy trì hoạt động thường xuyên. Những lựa chọn tốt bao gồm bánh quy giòn nguyên hạt, trái cây khô hoặc tươi, rau tươi hoặc ngũ cốc nguyên hạt.

  • 19/06/2024

    Tìm hiểu tác động của nhân xơ tử cung tới sức khỏe phụ nữ

    Nhân xơ tử cung là những khối u lành tính phát triển trong tử cung của phụ nữ. Mặc dù bản chất lành tính, nhưng nhiều người vẫn băn khoăn về những nguy cơ tiềm ẩn khi mắc bệnh lý này.

  • 18/06/2024

    Bệnh u xơ tử cung có di truyền không?

    U xơ tử cung là bệnh lý không hiếm gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Các chuyên gia vẫn chưa tìm ra chính xác nguyên nhân bệnh lý này xuất hiện, nhưng gene di truyền là một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc u xơ.

  • 18/06/2024

    8 thực phẩm và đồ uống ngăn ngừa cháy nắng

    Chúng ta thường chống nắng bằng việc mặc áo, đội mũ, che chắn cẩn thận, sử dụng kem chống nắng mà quên mất rằng chế độ ăn uống cũng vô cùng quan trọng. Hãy cùng tìm hiểu một số loại thực phẩm và đồ uống có khả năng chống nắng cho làn da của bạn.

Xem thêm