Bạn có thể nghiện Dopamine hay không?

https://www.verywellmind.com/can-you-get-addicted-to-dopamine-5207433

Niềm vui là điều mà tất cả chúng ta đều cần trong cuộc sống, khi chúng ta có cảm giác vui sướng đó là do não bộ giải phóng ra chất Dopamine. Tuy nhiên, đôi khi bạn có thể quá mong muốn, thậm chí mất kiểm soát vào một hoặc những hoạt động nào đó mà bạn thích thú (ví dụ chơi game), bạn có thể nghiện nó hoặc còn gọi nghiện Dopamine, bạn có thể bị nghiện làm những việc khiến bạn cảm thấy sự hưng phấn tột độ đó.

Dopamine là gì?

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh – một chất hóa học gửi tín hiệu bên trong não bộ của chúng ta. Các chất dẫn truyền thần kinh có rất nhiều chức năng, và chức năng của dopamine tập trung vào các vùng khoái cảm và khen thưởng trong não bộ của chúng ta.

Vì lý do đó, dopamine được biết đến như một trong những "chất hóa học tạo cảm giác dễ chịu". Các chất hóa học tạo cảm giác dễ chịu khác bao gồm serotonin, oxytocin và endorphin.

Khi bạn làm điều gì đó mà bạn thích cảm giác đó, não bộ sẽ gửi tín hiệu dễ chịu đến não của bạn. Sau đó, bạn liên kết hoạt động đó với cảm giác dễ chịu và bạn có thể khó phân biệt giữa sự kiện vật lý và cảm giác dễ chịu mà nó mang lại.

Tuy nhiên, dopamine không chỉ tạo ra sự dễ chịu. Dopamine còn là một phần thiết yếu trong các hoạt động hàng ngày của chúng ta. Nó đóng vai trò trong mọi thứ, từ động lực đến tâm trạng, trí nhớ.

Não bộ sản sinh ra dopamine ở mức khỏe mạnh là cần thiết, và nếu cơ thể bạn không sản xuất đủ dopamine, bạn có thể gặp các vấn đề như trầm cảm và mất ngủ.

Đọc thêm tại bài viết: Dopamine là gì?

Nghiện dopamine là gì?

Trên thực tế, bạn không thể nghiện dopamine do chất này xuất hiện tự nhiên trong cơ thể bạn và bạn không thể trực tiếp hấp thụ nó qua thực phẩm hoặc thuốc. Tuy nhiên, bạn có thể nghiện bất kỳ hoạt động nào làm tăng mức sản sinh dopamine trong não bộ.

Mặc dù dopamine đóng vai trò quan trọng trong hệ thống khen thưởng của cơ thể, nhưng dopamine không phải là nguyên nhân duy nhất gây nghiện, việc tham gia vào các hoạt động thường xuyên làm tăng dopamine có thể làm thay đổi cấu trúc não bộ của bạn đến mức bạn không còn thích thú với những điều giản dị trong cuộc sống nữa.

Chứng nghiện hành vi là có thật, và một số chứng nghiện (chẳng hạn như nghiện cờ bạc, nghiện tình dục, nghiện chất kích thích,…) có nhiều khả năng gây nghiện hơn những chứng khác. Điều quan trọng là phải nhận thức được hành vi của bạn và cách nó ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn, sau đó tìm kiếm sự giúp đỡ nếu bạn nghĩ rằng hành vi của mình có vấn đề.

Nghiện là một vấn đề phức tạp, theo Hiệp hội Y học Nghiện Hoa Kỳ (ASAM), chứng nghiện bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Thường thì sự tương tác của các yếu tố sinh học, môi trường và cá nhân là nguyên nhân khiến một người có nguy cơ mắc chứng nghiện, các yếu tố này có thể bao gồm:

• Gen và tiền sử gia đình
• Ảnh hưởng xã hội
• Ảnh hưởng của cha mẹ và gia đình
• Sự căng thẳng
• Đặc điểm tính cách cá nhân như tính bốc đồng và thích tìm kiếm điều mới lạ

Tuy nhiên, không phải ai có những yếu tố nguy cơ này cũng mắc chứng nghiện, và không phải ai mắc chứng nghiện cũng thể hiện những yếu tố nguy cơ này. Hiểu rõ nguy cơ của bản thân là điều quan trọng, nhưng bạn cũng nên biết rằng bất cứ ai trong chúng ta cũng có thể mắc chứng nghiện dù không có yếu tố nguy cơ nào kể trên.

Các hoạt động giải phóng Dopamine

Mặc dù dopamine không gây nghiện, nhưng việc hiểu rõ các loại hoạt động có thể kích hoạt sự giải phóng dopamine là rất hữu ích. Về cơ bản, bất cứ điều gì bạn làm mà cảm thấy dễ chịu đều có thể giải phóng dopamine trong não. Những hoạt động này là cách tốt để đảm bảo bạn có đủ lượng dopamine một cách tự nhiên, nhưng một số thì không.

Một số ví dụ phổ biến về những thứ kích thích giải phóng dopamine bao gồm:

• Quan hệ tình dục
• Ăn thức ăn ngon
• Tập thể dục
• Nghe nhạc
• Caffeine
• Thuốc kích thích và rượu
• Thiền

Về cơ bản, bất cứ điều gì khiến bạn cảm thấy dễ chịu đều có thể làm tăng mức dopamine. Đôi khi những điều ấy chỉ đơn giản là nói chuyện với bạn bè, những bất ngờ nhỏ bé, chơi trò chơi điện tử, xem phim, hoàn thành mục tiêu,…

Đọc thêm tại bài viết: Mẹo tăng hormone Dopamine không cần dùng thuốc

Những hành vi nguy hiểm liên quan đến Dopamine

Bạn có thể đã nghe câu nói rằng cái gì nhiều quá cũng không tốt. Đối với việc não bộ giải phóng dopamine cũng vậy. Quá nhiều dopamine có thể gây ra vấn đề đối với một số người.

Nghiện hành vi là một ví dụ về việc theo đuổi cảm giác hưng phấn và khoái cảm do dopamine mang lại. Các chứng nghiện hành vi phổ biến bao gồm nghiện công việc, trò chơi điện tử, tập thể dục, cờ bạc hoặc sử dụng internet.

Khi bạn mắc chứng nghiện hành vi, bạn dành quá nhiều thời gian theo đuổi những hành vi này, từ đó bạn bỏ bê các hoạt động quan trọng thường ngày khác và cảm thấy mình phải tham gia vào hành vi đó để cảm thấy dễ chịu hơn. Chính việc không thể dừng lại bất chấp những hậu quả tiêu cực đã biến những hành vi này thành chứng nghiện.

Trở nên phụ thuộc vào cảm giác hưng phấn do dopamine mang lại có thể rất nguy hiểm khi nó liên quan đến các hành vi hoặc chất gây nguy hiểm cho sức khỏe thể chất và tinh thần của bạn.

Nghiện tình dục

Ví dụ về chứng nghiện chẳng hạn như việc phụ thuộc vào tình dục có thể dẫn đến chứng nghiện tình dục. Vì nó khiến bạn cảm thấy dễ chịu, bạn có thể tìm kiếm nó theo những cách không an toàn bao gồm quan hệ tình dục không an toàn, quan hệ tình dục với người lạ,… và bạn có thể bỏ bê, không hoàn thành các hoạt động quan trọng trong cuộc sống vì mải mê theo đuổi tình dục.

Nghiện thực phẩm

Một ví dụ khác về nghiện hành vi làm giải phóng dopamine có thể gây nguy hiểm là ăn uống. Việc bạn muốn ăn những món ăn ngon là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, việc ăn uống có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và trở thành chứng nghiện thực phẩm, bạn trở nên thiên về việc ăn để cảm thấy dễ chịu hơn là ăn để duy trì sự sống.

Rối loạn sử dụng rượu và chất gây nghiện

Một ví dụ thứ ba về chứng nghiện hành vi giải phóng dopamine gây ra các vấn đề nguy hiểm là rượu và ma túy giải trí. Những chất này (chẳng hạn cocaine) giải phóng dopamine theo cách trực tiếp nhất và làm ngập não bộ của bạn.

Nghiện ma túy và nghiện rượu có thể đe dọa đến tính mạng và có thể gây ra những tác động khủng khiếp đến cuộc sống của cả người nghiện và những người thân thiết với họ.

Ngoài những ví dụ kể trên, còn có vô số hoạt động khác giải phóng dopamine có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng và hành vi nguy hiểm chẳng hạn như mất hết tiền tiết kiệm do cờ bạc, bị thương do tập thể dục quá nhiều,...

Cách tránh nghiện Dopamine

Mặc dù việc thực hiện các hoạt động giải phóng dopamine rất quan trọng để duy trì trạng thái dễ chịu của cơ thể, nhưng điều quan trọng là bạn không được phụ thuộc vào các hoạt động này.

Từ việc chỉ đơn giản là thỉnh thoảng tận hưởng một hành động thú vị đến việc nghiện nó theo cách có hại cho cuộc sống của bạn (hoặc cuộc sống của người khác) có thể diễn ra nhanh hơn bạn nghĩ.

Dưới đây là một số cách giúp bạn duy trì mức lành mạnh với dopamine và tránh phụ thuộc vào các hoạt động giải phóng dopamine:

Đặt ra giới hạn

Để tránh lạm dụng các hoạt động giải phóng dopamine có thể gây nguy hiểm, việc đặt ra giới hạn là rất hữu ích. Ví dụ, nếu bạn thích tập thể dục nhưng lại bị thương vì tập quá sức, hãy lên kế hoạch tập luyện trước một tuần và xác nhận với huấn luyện viên chuyên nghiệp (personal training – PT) để biết liệu đó có phải là một kế hoạch tập luyện vừa phải, không quá sức đến mức gây nguy hiểm cho sức khỏe của bạn hay không.

Các phương pháp làm dịu thần kinh

Đảm bảo bạn thư giãn đủ trong ngày có thể giúp chống lại cảm giác cần thực hiện các hoạt động tăng cường dopamine thường xuyên hơn mức cho phép.

Bất kỳ phương pháp tự chăm sóc nào cũng có thể làm dịu thần kinh của bạn, có khi chỉ là các hoạt động rất đơn giản như hít thở sâu. Các phương pháp làm dịu thần kinh hiệu quả khác có thể giúp ích bao gồm liệu pháp hình ảnh dẫn dắt, thư giãn cơ bắp dần dần, liệu pháp hương thơm và yoga,…

Thực hiện các hoạt động một cách có ý thức

Một cách tuyệt vời khác để theo dõi bản thân và tránh quá phụ thuộc vào việc giải phóng dopamine một cách không lành mạnh là làm cho bản thân nhận thức rõ hơn về những gì bạn làm.

Chánh niệm là hành động tập trung chú ý vào khoảnh khắc hiện tại, hàng ngày, thay vì hoạt động theo quán tính mọi lúc. Trước khi bắt tay vào làm điều gì đó bạn thích mà bạn cảm thấy có thể đang trở nên phụ thuộc vào nó, hãy tự kiểm tra bản thân.

Đánh giá cảm xúc của bạn, suy nghĩ của bạn và bất kỳ mối lo ngại nào bạn có về hành vi của mình. Sau đó, trong suốt quá trình thực hiện hoạt động, hãy tiếp tục tự kiểm tra để đảm bảo mọi thứ đều diễn ra bình tĩnh và bạn không bị quá "phê" khi làm điều đó.

Phải làm gì nếu mọi việc vượt khỏi tầm kiểm soát

Nghiện ngập là một vấn đề phức tạp, và khoa học vẫn đang tìm hiểu lý do tại sao một số người lại dễ nghiện hơn những người khác. Mặc dù bạn không thể trực tiếp nghiện dopamine, nhưng bạn có thể nghiện bất kỳ hoạt động nào giải phóng chất này, và không may là một số hoạt động này có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe và cuộc sống của bạn.

Nếu bạn đã cố gắng giảm thiểu hành vi của mình mà không thành công, có rất nhiều cách có thể giúp bạn. Bạn có thể bắt đầu bằng cách đến gặp bác sĩ để biết các phương pháp điều trị thích hợp với bạn.