Dopamine là gì?

Dopamine tham gia vào việc điều khiển chuyển động. Sự sản xuất không đủ dopamine trong một phần của não có thể dẫn đến bệnh Parkinson, một bệnh rối loạn hệ thống thần kinh không thể chữa trị ảnh hưởng đến chuyển động và gây ra những cơn run không kiểm soát.

Cách dopamine hoạt động

Trong hệ thống phần thưởng của não, Dopamine đóng vai trò trong hệ thống phần thưởng của não, giúp củng cố những hành vi nhất định dẫn đến phần thưởng. Một lượng dopamine tăng đột ngột, ví dụ, là điều khích lệ một con chuột thí nghiệm nhấn một cái đòn bẩy lặp đi lặp lại để nhận thức ăn, hoặc một người ăn một lát pizza thứ hai.

Gần đây, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng dopamine có thể giúp hủy bỏ các mối liên kết gây hại. Trong một nghiên cứu năm 2018, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra vai trò của dopamine trong việc giảm các phản ứng sợ hãi theo thời gian, một yếu tố quan trọng của việc điều trị cho những người mắc rối loạn lo âu, chẳng hạn như các loại nỗi sợ hoặc rối loạn stress sau sang chấn (PTSD).

Đọc thêm: Những điều cần biết về chất chủ vận Dopamine

Não và dopamine

Dopamine giúp thúc đẩy luồng thông tin đến các khu vực não chịu trách nhiệm về suy nghĩ và cảm xúc. Theo Cleveland Clinic, lượng dopamine quá nhiều hoặc quá ít — hoặc vấn đề trong cách não sử dụng dopamine — có thể đóng vai trò trong các rối loạn như tự kỷ hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Dopamine và phản ứng stress của cơ thể

Ở các phần khác của cơ thể, dopamine hoạt động như một loại hormone gọi là catecholamine. Catecholamine được tạo ra trong tuyến thượng thận — các nhà máy sản xuất hormone nhỏ nằm trên đỉnh của thận.

Có ba loại chính của catecholamine: dopamine, epinephrine (adrenaline), và norepinephrine.

Những hormone này được giải phóng vào hệ tuần hoàn máu khi cơ thể gặp căng thẳng về mặt thể chất hoặc tinh thần. Chúng gây ra những thay đổi sinh hóa kích hoạt phản ứng chiến đấu hoặc chạy trốn được gọi là cơ chế tự nhiên của cơ thể đối với căng thẳng. 

Dopamine có nhiều chức năng ngoài não. Nó hoạt động như một chất giãn mạch, giúp mở rộng các mạch máu. Nó giúp tăng lượng tiểu tiện ra ở thận, và ở tuyến tụy, nó giảm sự sản xuất insulin, một hormone tham gia vào việc điều chỉnh đường huyết. 

Dopamine và tiêu hóa

Dopamine cũng đóng vai trò trong hệ tiêu hóa, giúp đảm bảo thức ăn trong ruột không bị tiêu hóa quá nhanh. Trong hệ thống miễn dịch, dopamine làm giảm viêm nhiễm, thường giúp ngăn chặn loại phản ứng miễn dịch không kiểm soát như trong các bệnh tự miễn nhiễm. 

Đọc thêm: Dopamine detox và những điều có thể bạn chưa biết

Thụ thể dopamine là gì?

Thụ thể dopamine là các protein được tìm thấy trong não và dây thần kinh khắp cơ thể.  Các phân tử, như các hormone bao gồm dopamine, kết dính vào thụ thể và khởi động các phản ứng hóa học cuối cùng dẫn đến một mục tiêu.

Khi tín hiệu dopamine tiếp cận một neuron gần đó, nó gắn vào thụ thể của neuron đó. Thụ thể và chất dẫn truyền thần kinh hoạt động theo cơ chế chìa khóa và ổ khóa. Dopamine gắn vào thụ thể và truyền tải thông điệp hóa học của nó bằng cách gây ra các thay đổi trong tế bào thần kinh nhận được.

Tại sao thụ thể dopamine là chìa khóa cho các chức năng thần kinh và thể chất?

Thụ thể dopamine đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình thần kinh, bao gồm sự điều hòa chuyển động và kiểm soát chuyển động tinh tế, sự hài lòng, suy nghĩ, trí nhớ và học hỏi.

Các thụ thể dopamine hoạt động không bình thường có thể là nguyên nhân trong một số bệnh thần kinh và tâm thần. Do đó, các thụ thể dopamine là mục tiêu tự nhiên của nhiều phương pháp điều trị thuốc.

Một số loại chất cấm bao gồm heroin, cocaine và methamphetamine có thể tác động vào các thụ thể dopamine trong não. Chúng có thể làm cho các tế bào thần kinh giải phóng quá nhiều dopamine hoặc ngăn hệ thống thần kinh tái chế dopamine sau khi hoàn thành nhiệm vụ của nó, gây ảnh hưởng đến "hệ thống phần thưởng" của não. 

Tác động hưng phấn, sự hài lòng, và dopamine

Dopamine tạo ra cảm giác vui sướng, hài lòng. Một số chất chẳng hạn như cocaine, có thể tạo ra lượng lớn dopamine tràn vào hệ thống, tạo ra cảm giác phấn khích hoặc nghiện để lại cho người sử dụng muốn thêm. 

Khi những loại thuốc này bị lạm dụng theo thời gian, các hiệu ứng hài lòng của dopamine trên não giảm đi. Để khôi phục lại các khoái cảm này, người sử dụng phải tăng lượng thuốc sử dụng. Hiện tượng này được gọi là "dung nạp thuốc".

Thuốc dopamine

Có một số nhóm thuốc hoạt động trên các con đường dopamine của não để điều trị bệnh. Chúng bao gồm:

- Levodopa (L-dopa) là một loại thuốc được sử dụng để điều trị bệnh Parkinson. Các triệu chứng của bệnh Parkinson bắt đầu xuất hiện khi các tế bào sản xuất dopamine trong não chết. Levodopa, một tiền chất của dopamine, giúp tăng lượng dopamine trong não. Khi levodopa đến não, nó chuyển hóa thành dopamine. 

- Thuốc chủ vận dopamine là một nhóm thuốc kết hợp và kích hoạt các thụ thể dopamine trong não. Chúng mô phỏng hành động của dopamine tự nhiên trong não, gây ra các tế bào thần kinh phản ứng như chúng sẽ với dopamine. 

Các chủ vận dopamine lừa não thành nghĩ rằng nó đang nhận được dopamine cần thiết.

Chủ vận dopamine được sử dụng để điều trị các tình trạng dopamine thấp, bao gồm bệnh Parkinson và hội chứng chân không yên. Hội chứng chân không yên là một rối loạn giấc ngủ gây ra cảm giác kích thích hoặc co giật không dễ chịu ở chân khi nằm hoặc ngồi, chủ yếu vào ban đêm, dẫn đến một cảm giác không thể cưỡng lại để di chuyển chân, và mất ngủ. Giống như bệnh Parkinson, nó cũng dường như được gây ra do thiếu hụt dopamine trong não. 

Chất chủ vận dopamine cũng đôi khi được sử dụng để điều trị trầm cảm và bệnh đau cơ xơ hóa (fibromyalgia).

Một số tác dụng phụ nghiêm trọng có liên quan đến các chủ vận dopamine bao gồm huyết áp thấp, chóng mặt khi đứng dậy, ảo giác và các rối loạn kiểm soát xung khắc, chẳng hạn như nghiện cờ bạc, chứng cuồng ăn, và chứng cuồng dâm.

- Thuốc đối kháng dopamine: Là một nhóm thuốc kết hợp và chặn các thụ thể dopamine. Thuốc đối kháng dopaminergic hay chất đối kháng thụ thể dopamine làm giảm hoạt động dopamine, có thể hữu ích cho việc điều trị các bệnh tâm thần như tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực do hệ thống dopamine hoạt động quá mức.

Các chất đối kháng dopamine tác động vào các thụ thể dopamine trong đường ruột cũng có thể được sử dụng để điều trị buồn nôn hoặc như chất chống nôn.

Dopamine và thực phẩm chức năng

Dopamine được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm, nhưng dopamine không thể tự đi vào não qua mạch máu, vì vậy việc ăn thực phẩm chứa dopamine sẽ không tăng lượng dopamine trong não. Nhưng phân tử tiền chất của dopamine, tyrosine, có thể vượt qua rào cản máu não. 

Tyrosine là một axit amin được tìm thấy tự nhiên trong thực phẩm giàu protein, chẳng hạn như phô mai, các loại hạt, và thịt. Trong một số tình huống nhất định, các chất bổ sung tyrosine có thể giúp tăng lượng dopamine trong não, khiến một số người tin rằng bổ sung tyrosine có thể hỗ trợ trong các bệnh về thần kinh và tâm thần liên quan đến suy giảm dopamine. Trong thực tế, thuốc Parkinson Levodopa được tổng hợp ban đầu từ một dạng của tyrosine. Nhưng các nghiên cứu khoa học đã cho thấy các chất bổ sung tyrosine không có vẻ có tác dụng nhiều đối với sinh lý, tư duy hoặc hành vi.

Tham khảo thông tin tại bài viết: Mẹo tăng hormone dopamine không cần dùng thuốc