Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Vai trò của hormone sinh dục nữ trong cơ thể

Hormone sinh dục nữ, hoặc steroid giới tính, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển giới tính, sinh sản và sức khỏe nói chung. Nồng độ hormone giới tính thay đổi theo thời gian. Một số thay đổi quan trọng nhất xảy ra ở tuổi dậy thì, mang thai và mãn kinh.

Hormone giới tính là gì?

Hormone giới tính được các tuyến nội tiết sản xuất và giải phóng vào máu. Hormone giúp điều chỉnh nhiều quá trình của cơ thể, chẳng hạn như thèm ăn, ngủ và quá trình tăng trưởng.

Hormone sinh dục là những hormone đóng vai trò thiết yếu trong quá trình phát triển và sinh sản giới tính. Các tuyến chính sản xuất hormone sinh dục là tuyến thượng thận và tuyến sinh dục, bao gồm buồng trứng ở nữ và tinh hoàn ở nam.

Hormone sinh dục cũng rất quan trọng đối với một loạt các chức năng cơ thể và sức khỏe chung. Ở cả nam và nữ, hormone sinh dục đều tham gia vào:

  • quá trình dậy thì và phát triển giới tính
  • sinh sản
  • ham muốn tình dục
  • điều chỉnh sự phát triển của xương và cơ
  • phản ứng viêm
  • điều chỉnh mức cholesterol
  • thúc đẩy tăng trưởng tóc
  • phân phối chất béo trong cơ thể

Nồng độ hormone sinh dục dao động trong suốt cuộc đời của một người. Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức độ hormone sinh dục nữ bao gồm:

  • tuổi tác
  • chu kỳ kinh nguyệt
  • thai kỳ
  • mãn kinh
  • căng thẳng
  • thuốc men
  • môi trường

Mất cân bằng hormone sinh dục có thể dẫn đến thay đổi ham muốn tình dục và các vấn đề sức khỏe như rụng tóc, loãng xương và vô sinh.

Các loại hormone sinh dục nữ

Ở nữ giới, buồng trứng và tuyến thượng thận là cơ quan sản xuất hormone sinh dục chính. Hormone sinh dục nữ bao gồm estrogen, progesterone và một lượng nhỏ testosterone.

Estrogen

Estrogen có lẽ là hormone sinh dục nổi tiếng nhất. Mặc dù phần lớn quá trình sản xuất estrogen xảy ra ở buồng trứng, nhưng tuyến thượng thận và các tế bào mỡ cũng sản xuất một lượng nhỏ estrogen. Estrogen đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển sinh sản và tình dục, bắt đầu khi một người đến tuổi dậy thì.

Progesteron

Buồng trứng, tuyến thượng thận và nhau thai sản xuất hormone progesterone. Nồng độ progesterone tăng trong thời kỳ rụng trứng và tăng đột biến trong thời kỳ mang thai.

Progesterone giúp ổn định chu kỳ kinh nguyệt và chuẩn bị cho cơ thể mang thai. Nồng độ progesterone thấp có thể dẫn đến kinh nguyệt không đều, khó thụ thai và nguy cơ biến chứng khi mang thai cao hơn.

Testosterone

Mặc dù testosterone là hormone sinh dục chính ở nam giới nhưng nó cũng có mặt với lượng thấp hơn ở nữ giới.

Ở nữ giới, testosterone ảnh hưởng đến:

  • khả năng sinh sản
  • ham muốn tình dục
  • chu kỳ kinh nguyệt
  • khối lượng mô và xương
  • sản xuất hồng cầu

Vai trò của hormone sinh dục ở tuổi dậy thì

Trẻ gái thường bước vào tuổi dậy thì trong độ tuổi từ 8 đến 13 tuổi và tuổi dậy thì thường kết thúc khi chúng khoảng 14 tuổi.

Ở tuổi dậy thì, tuyến yên bắt đầu sản xuất một lượng lớn hormone tạo hoàng thể (LH) và hormone kích thích nang trứng (FSH), kích thích sản xuất estrogen và progesterone. Nồng độ estrogen và progesterone tăng bắt đầu phát triển các đặc điểm sinh dục thứ cấp, bao gồm:

  • phát triển vú
  • mọc lông ở nách, chân và vùng mu
  • tăng chiều cao
  • tăng lưu trữ chất béo ở hông, mông và đùi
  • mở rộng xương chậu và hông
  • tăng sản xuất dầu trong da

Vai trò của hormone trong kinh nguyệt

Kinh nguyệt lần đầu tiên ở nữ giới thường xảy ra ở độ tuổi từ 12 đến 13 tuổi. Tuy nhiên, kinh nguyệt có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong khoảng từ 8 đến 15 tuổi.

Sau khi bắt đầu có kinh nguyệt, nhiều người có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn cho đến khi mãn kinh. Chu kỳ kinh nguyệt thường kéo dài khoảng 28 ngày nhưng có thể thay đổi trong khoảng từ 24 đến 38 ngày.

Chu kỳ kinh nguyệt xảy ra theo ba giai đoạn trùng với sự thay đổi nội tiết tố:

  • Giai đoạn nang trứng

Ngày đầu tiên của kỳ kinh nguyệt đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ kinh nguyệt mới. Trong một khoảng thời gian, máu và mô từ tử cung thoát ra khỏi cơ thể qua âm đạo. Nồng độ estrogen và progesterone rất thấp vào thời điểm này và điều này có thể gây ra tình trạng cáu kỉnh và thay đổi tâm trạng.

Tuyến yên cũng giải phóng FSH và LH, làm tăng nồng độ estrogen và báo hiệu sự phát triển của nang trứng trong buồng trứng. Mỗi nang chứa một quả trứng. Sau một vài ngày, một nang trội sẽ xuất hiện ở mỗi buồng trứng. Buồng trứng sẽ hấp thụ các nang trứng còn lại.

Khi nang trội tiếp tục phát triển, nó sẽ tạo ra nhiều estrogen hơn. Sự gia tăng estrogen này kích thích giải phóng endorphin làm tăng mức năng lượng và cải thiện tâm trạng. Estrogen cũng làm dày lớp nội mạc tử cung để chuẩn bị cho  thai kỳ.

  • Giai đoạn rụng trứng

Trong giai đoạn rụng trứng, nồng độ estrogen và LH trong cơ thể đạt đến đỉnh điểm, khiến một nang trứng vỡ ra và giải phóng trứng ra khỏi buồng trứng.

Một quả trứng có thể tồn tại trong khoảng 12–24 giờ sau khi rời khỏi buồng trứng. Sự thụ tinh của trứng chỉ có thể xảy ra trong khung thời gian này.

  • Giai đoạn hoàng thể

Trong giai đoạn hoàng thể, trứng di chuyển từ buồng trứng đến tử cung thông qua ống dẫn trứng. Nang trứng bị vỡ giải phóng progesterone, làm dày niêm mạc tử cung, chuẩn bị đón trứng đã thụ tinh. Khi trứng đến cuối ống dẫn trứng, nó sẽ bám vào thành tử cung.

Trứng không được thụ tinh sẽ khiến nồng độ estrogen và progesterone suy giảm. Điều này đánh dấu sự khởi đầu của tuần tiền kinh nguyệt.

Cuối cùng, trứng không được thụ tinh và niêm mạc tử cung sẽ rời khỏi cơ thể, đánh dấu sự kết thúc của chu kỳ kinh nguyệt hiện tại và bắt đầu chu kỳ tiếp theo.

Vai trò của hormone trong thai kỳ

Quá trình mang thai bắt đầu từ thời điểm trứng đã thụ tinh làm tổ trong thành tử cung của. Sau khi làm tổ, nhau thai bắt đầu phát triển và bắt đầu sản xuất một số hormone, bao gồm progesterone, relaxin và gonadotropin màng đệm ở người (hCG).

Nồng độ progesterone tăng đều đặn trong vài tuần đầu tiên của thai kỳ, khiến cổ tử cung dày lên và hình thành nút nhầy tử cung.

Việc sản xuất relaxin ngăn chặn các cơn co thắt trong tử cung cho đến khi kết thúc thai kỳ, tại thời điểm đó, nó giúp thư giãn dây chằng và gân trong khung chậu.

Nồng độ hCG tăng trong cơ thể sau đó kích thích sản xuất thêm estrogen và progesterone. Sự gia tăng nhanh chóng lượng hormone này dẫn đến các triệu chứng mang thai sớm, chẳng hạn như buồn nôn, nôn và cần đi tiểu thường xuyên hơn.

Nồng độ estrogen và progesterone tiếp tục tăng trong 3 tháng giữa của thai kỳ. Lúc này, các tế bào trong nhau thai sẽ bắt đầu sản xuất một loại hormone có tên là Human placental lactogen (HPL). HPL điều chỉnh quá trình trao đổi chất của phụ nữ và giúp nuôi dưỡng thai nhi đang phát triển.

Nồng độ hormone giảm khi quá trình mang thai kết thúc và dần trở lại mức trước khi mang thai. Khi người mẹ cho con bú, điều này có thể làm giảm nồng độ estrogen trong cơ thể, ngăn cản sự rụng trứng xảy ra.

Vai trò của hormone trong thời kỳ mãn kinh

Mãn kinh xảy ra khi phụ nữ ngừng kinh nguyệt và không còn khả năng mang thai. Độ tuổi trung bình mà phụ nữ mãn kinh là 52 tuổi.

Tiền mãn kinh đề cập đến giai đoạn chuyển tiếp dẫn đến thời kỳ mãn kinh. Trong quá trình chuyển đổi này, sự dao động lớn về nồng độ hormone có thể khiến phụ nữ gặp phải một loạt các triệu chứng.

Các triệu chứng của tiền mãn kinh có thể bao gồm:

  • kinh nguyệt không đều
  • bốc hỏa
  • khó ngủ
  • thay đổi tâm trạng
  • khô âm đạo

Tiền mãn kinh thường kéo dài khoảng 4 năm nhưng cũng có thể kéo dài từ 2 đến 8 năm. Sau khi mãn kinh, buồng trứng sẽ chỉ sản xuất một lượng rất nhỏ estrogen và progesterone. Nồng độ estrogen thấp hơn có thể làm giảm ham muốn tình dục và gây giảm mật độ xương, có thể dẫn đến chứng loãng xương. Những thay đổi nội tiết tố này cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ.

Vai trò của hormone trong ham muốn tình dục và hưng phấn

Estrogen, progesterone và testosterone đều ảnh hưởng đến ham muốn và hưng phấn tình dục. Mức độ cao hơn của estrogen trong cơ thể thúc đẩy bôi trơn âm đạo và tăng ham muốn tình dục. Tăng progesterone có thể làm giảm ham muốn tình dục.

Nồng độ testosterone thấp có thể dẫn đến giảm ham muốn tình dục ở một số phụ nữ. Tuy nhiên, liệu pháp testosterone dường như không hiệu quả trong việc điều trị ham muốn tình dục thấp ở phụ nữ.

Mất cân bằng hormone

Cân bằng hormone rất quan trọng đối với sức khỏe nói chung. Mặc dù mức độ hormone dao động thường xuyên, sự mất cân bằng lâu dài có thể dẫn đến một số vấn đề sức khỏe. Các dấu hiệu và triệu chứng của sự mất cân bằng hormone có thể bao gồm:

  • kinh nguyệt không đều
  • lông/tóc mọc nhiều
  • mụn
  • khô âm đạo
  • ham muốn tình dục thấp
  • đau ngực
  • các vấn đề về dạ dày - ruột
  • bốc hỏa
  • đổ mồ hôi đêm
  • tăng cân nhanh
  • mệt mỏi
  • cáu kỉnh và thay đổi tâm trạng bất thường
  • trầm cảm
  • khó ngủ

Mất cân bằng nội tiết tố có thể là dấu hiệu của tình trạng sức khỏe tiềm ẩn. Chúng cũng có thể là tác dụng phụ của một số loại thuốc. Vì lý do này, những người gặp phải các triệu chứng mất cân bằng nội tiết tố nghiêm trọng hoặc tái phát nên nói chuyện với bác sĩ.

Ở phụ nữ, nguyên nhân tiềm ẩn của sự mất cân bằng nội tiết tố bao gồm:

  • Hội chứng buồng trứng đa nang
  • Suy buồng trứng nguyên phát
  • Sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết tố
  • Liệu pháp thay thế hormone
  • Thừa cân
  • Bệnh ung thư buồng trứng
  • Căng thẳng

Tóm lại, hormone là sứ giả hóa học giúp điều chỉnh các chức năng cơ thể và duy trì sức khỏe nói chung. Hormone sinh dục đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển và sinh sản tình dục. Ở nữ giới, hormone sinh dục chính là estrogen và progesterone. Việc sản xuất các hormone này chủ yếu xảy ra ở buồng trứng, tuyến thượng thận và trong khi mang thai, nhau thai.

Hormone sinh dục nữ cũng ảnh hưởng đến trọng lượng cơ thể, sự phát triển của tóc, xương và cơ bắp. Mặc dù nồng độ những hormone này dao động tự nhiên trong suốt cuộc đời của một người, nhưng sự mất cân bằng lâu dài có thể gây ra một loạt các triệu chứng và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những hormon quan trọng của phụ nữ

 

Hoàng Hà Linh - Viện Y học ứng dụng Việt Nam -
Bình luận
Tin mới
  • 23/02/2024

    21 loại thực phẩm giàu protein và ít chất béo

    Lựa chọn những thực phẩm giàu protein, ít chất béo là cách cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết mà không làm bạn tăng cân.

  • 23/02/2024

    Bệnh viêm gan C: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa

    Viêm gan C là một bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan C gây ra. Bệnh lây lan chủ yếu qua đường máu, chẳng hạn như qua việc sử dụng chung kim tiêm. Hầu hết mọi người bị nhiễm virus viêm gan C sẽ phát triển thành bệnh mạn tính, có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan và các biến chứng khác. May mắn thay, ngày nay đã có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả và bệnh có thể được hoàn toàn chữa khỏi.

  • 22/02/2024

    Bổ sung vitamin D bằng Vitamin D2 hay D3 tốt hơn?

    Thiếu vitamin D có thể dẫn đến các bệnh về xương, cơ xương khớp, hệ miễn dịch, thậm chí là nguy cơ ung thư. Có 2 loại vitamin D chính là vitamin D2 và vitamin D3 nhưng nên chọn loại nào để đạt được lợi ích tối ưu?

  • 22/02/2024

    5 thói quen buổi sáng giúp ổn định cortisol và giảm căng thẳng

    Cortisol là một loại hormone được sản sinh bởi tuyến thượng thận, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cơ thể đối phó với tình trạng căng thẳng. Tuy nhiên, hàm lượng cortisol quá cao trong thời gian dài lại có nguy cơ gây tổn thương cho cơ thể.

  • 22/02/2024

    Bệnh Kawasaki ở trẻ: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị

    Bệnh Kawasaki là bệnh viêm mạch máu và chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em dưới 5 tuổi. Nếu không được điều trị sớm có thể để lại những biến chứng nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn đọc các triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị bệnh Kawasaki.

  • 22/02/2024

    Nghiên cứu cho thấy tập thể dục 1 lần/tuần vẫn có thể giảm cân

    Một nghiên cứu mới đây cho thấy những người chỉ tập thể dục 1-2 lần/tuần vẫn có thể giảm cân nếu đáp ứng đủ khuyến nghị thời gian tập luyện của Tổ chức Y tế Thế giới.

  • 22/02/2024

    Ngăn ngừa biến chứng thận khi mắc bệnh tiểu đường

    Biến chứng thận rất hay gặp ở người bệnh tiểu đường. Nếu không chăm sóc tốt cho thận, bạn sẽ dễ gặp phải hàng loạt các vấn đề về sức khỏe, thậm chí khiến thận ngừng hoạt động hoàn toàn.

  • 21/02/2024

    Làm gì khi làn da "biểu tình" sau Tết?

    Thói quen sinh hoạt bị xáo trộn sau kỳ nghỉ Tết có thể khiến làn da “biểu tình” với nhiều vấn đề như mụn, kích ứng. Một vài gợi ý sau giúp bạn chăm sóc và phục hồi làn da sáng khỏe.

Xem thêm