Tìm hiểu về bệnh bạch hầu

Tổng quan

Bạch hầu là một bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng do vi khuẩn thường ảnh hưởng đến niêm mạc mũi và họng. Bạch hầu cực kỳ hiếm gặp ở các nước phát triển nhờ tiêm vắc-xin phòng ngừa. Tuy nhiên, nhiều quốc gia có các lựa chọn chăm sóc sức khỏe khác hoặc tiêm vắc-xin hạn chế vẫn có tỷ lệ bạch hầu cao.

Bệnh bạch hầu có thể được điều trị bằng thuốc. Nhưng ở giai đoạn tiến triển, bệnh bạch hầu có thể gây tổn thương tim, thận và hệ thần kinh. Ngay cả khi được điều trị, bệnh bạch hầu vẫn có thể gây tử vong, đặc biệt là ở trẻ em.

Triệu chứng

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh bạch hầu thường bắt đầu từ 2 đến 5 ngày sau khi một người bị nhiễm bệnh. Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm:

• Một màng dày, xám bao phủ cổ họng và amidan
• Đau họng và khản giọng
• Sưng hạch (hạch bạch huyết to) ở cổ
• Khó thở hoặc thở nhanh
• Chảy nước mũi
• Sốt và ớn lạnh
• Mệt mỏi

Ở một số người, nhiễm trùng do vi khuẩn gây bệnh bạch hầu chỉ gây ra bệnh nhẹ - hoặc không có dấu hiệu và triệu chứng rõ ràng nào cả. Những người bị nhiễm bệnh mà không biết mình bị bệnh được gọi là người mang mầm bệnh bạch hầu. Họ được gọi là người mang mầm bệnh vì họ có thể lây truyền bệnh mà không bị bệnh.

Bạch hầu da

Một loại bệnh bạch hầu thứ hai có thể ảnh hưởng đến da, gây đau, đỏ và sưng tương tự như các bệnh nhiễm trùng da do vi khuẩn khác. Các vết loét được bao phủ bởi màng xám cũng có thể là dấu hiệu của bệnh bạch hầu da. Bệnh có thể xảy ra đặc biệt ở những người có vệ sinh kém và sống trong điều kiện đông đúc.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hãy gọi ngay cho bác sĩ nếu bản thân hoặc người thân đã tiếp xúc với người bị bệnh bạch hầu. Nếu không chắc chắn liệu người thân đã được tiêm vắc-xin phòng bệnh bạch hầu hay chưa, hãy lên lịch hẹn. Hãy đảm bảo rằng bản thân đã tiêm vắc-xin phòng bệnh bạch hầu đầy đủ.

Nguyên nhân

Bạch hầu do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra. Vi khuẩn thường sinh sôi trên hoặc gần bề mặt cổ họng hoặc da. C. diphtheriae lây lan qua:

• Các giọt bắn trong không khí. Khi người bị nhiễm bệnh hắt hơi hoặc ho, giải phóng các giọt bắn bị nhiễm bệnh, những người ở gần có thể hít phải C. diphtheriae. Bệnh bạch hầu lây lan dễ dàng theo cách này, đặc biệt là trong điều kiện đông đúc.
• Đồ dùng cá nhân hoặc gia dụng bị nhiễm khuẩn. Đôi khi, mọi người mắc bệnh bạch hầu do tiếp xúc với đồ dùng của người bị nhiễm bệnh, chẳng hạn như khăn giấy hoặc khăn tay đã qua sử dụng, có thể bị nhiễm vi khuẩn.
• Chạm vào vết thương bị nhiễm trùng cũng có thể lây truyền vi khuẩn gây bệnh bạch hầu.

Những người đã bị nhiễm vi khuẩn bạch hầu và chưa được điều trị có thể lây nhiễm cho những người chưa tiêm vắc-xin bạch hầu, ngay cả khi họ không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào

Các yếu tố nguy cơ

Những người có nguy cơ mắc bệnh bạch hầu cao hơn bao gồm:

• Trẻ em và người lớn chưa tiêm vắc-xin đầy đủ
• Những người sống trong điều kiện đông đúc hoặc mất vệ sinh
• Bất kỳ ai đi đến một khu vực mà bệnh nhiễm trùng bạch hầu phổ biến hơn

Bệnh bạch hầu hiếm khi xảy ra ở nơi trẻ em đã được tiêm vắc-xin phòng ngừa bệnh này trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, bệnh bạch hầu vẫn phổ biến ở các nước đang phát triển, nơi tỷ lệ tiêm chủng thấp.

Ở những khu vực bắt buộc tiêm vắc-xin phòng bệnh bạch hầu, căn bệnh này chủ yếu đe dọa những người chưa tiêm vắc-xin hoặc tiêm vắc-xin chưa đầy đủ khi đi du lịch quốc tế hoặc tiếp xúc với những người từ các nước kém phát triển.

Biến chứng

Nếu không được điều trị, bệnh bạch hầu có thể dẫn đến:

• Các vấn đề về hô hấp. Vi khuẩn gây bệnh bạch hầu có thể sản sinh ra độc tố. Độc tố này làm tổn thương mô ở vùng nhiễm trùng ngay lập tức — thường là mũi và họng. Tại vị trí đó, nhiễm trùng sản sinh ra một lớp màng cứng, màu xám được tạo thành từ các tế bào chết, vi khuẩn và các chất khác. Lớp màng này có thể cản trở quá trình hô hấp.
• Tổn thương tim. Độc tố bạch hầu có thể lan truyền qua máu và gây tổn thương các mô khác trong cơ thể. Ví dụ, nó có thể gây tổn thương cơ tim, gây ra các biến chứng như viêm cơ tim. Tổn thương tim do viêm cơ tim có thể nhẹ hoặc nghiêm trọng. Trong trường hợp xấu nhất, viêm cơ tim có thể dẫn đến suy tim và tử vong đột ngột.
• Tổn thương thần kinh. Độc tố cũng có thể gây tổn thương thần kinh. Các dây thần kinh dễ bị tổn thương là dây thần kinh ở cổ họng, nơi dẫn truyền thần kinh kém có thể gây khó nuốt. Dây thần kinh ở tay và chân cũng có thể bị viêm, gây yếu cơ. Nếu độc tố bạch hầu làm tổn thương các dây thần kinh giúp kiểm soát các cơ được sử dụng để thở, các cơ này có thể bị tê liệt. Vào thời điểm đó, người mắc có thể cần hỗ trợ cơ học để thở.

Với điều trị, hầu hết những người mắc bệnh bạch hầu đều sống sót sau những biến chứng này, nhưng quá trình phục hồi thường chậm. Bệnh bạch hầu gây tử vong khoảng 5% đến 10%. Tỷ lệ tử vong cao hơn ở trẻ em dưới 5 tuổi hoặc người lớn trên 40 tuổi.

Phòng ngừa

Trước khi có thuốc kháng sinh, bệnh bạch hầu là một căn bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ. Ngày nay, căn bệnh này không chỉ có thể điều trị được mà còn có thể phòng ngừa bằng vắc-xin.

Vắc-xin bạch hầu thường được kết hợp với vắc-xin uốn ván và ho gà. Vắc-xin ba trong một được gọi là vắc-xin bạch hầu, uốn ván và ho gà. Phiên bản mới nhất của vắc-xin này được gọi là vắc-xin DTaP cho trẻ em và vắc-xin Tdap cho thanh thiếu niên và người lớn.

Tìm hiểu Ứng phó với bạch hầu có nguy cơ bùng phát

Vắc-xin bạch hầu, uốn ván và ho gà là một trong những loại vắc-xin dành cho trẻ em mà các bác sĩ khuyến cáo nên tiêm trong thời kỳ sơ sinh. Vắc-xin bao gồm một loạt năm mũi tiêm, thường được tiêm ở cánh tay hoặc đùi, được tiêm cho trẻ em ở các độ tuổi sau:

• 2 tháng
• 4 tháng
• 6 tháng
• 15 đến 18 tháng
• 4 đến 6 tuổi

Vắc-xin bạch hầu có hiệu quả trong việc phòng ngừa bệnh bạch hầu. Nhưng có thể có một số tác dụng phụ. Một số trẻ có thể bị sốt nhẹ, khó chịu, buồn ngủ hoặc đau ở vị trí tiêm sau khi tiêm vắc-xin bạch hầu, uốn ván và ho gà (DTaP). Hãy hỏi bác sĩ xem có thể làm gì cho con mình để giảm thiểu hoặc làm giảm những tác dụng phụ này.

Biến chứng rất hiếm: Trong một số ít trường hợp, vắc-xin DTaP gây ra các biến chứng nghiêm trọng nhưng có thể điều trị được ở trẻ em, chẳng hạn như phản ứng dị ứng (phát ban hoặc nổi mề đay trong vòng vài phút sau khi tiêm).

Một số trẻ em — chẳng hạn như những trẻ mắc bệnh động kinh hoặc bệnh lý khác về hệ thần kinh — có thể không được tiêm vắc-xin DTaP .

Tiêm nhắc lại

Sau mũi vắc-xin đầu tiên khi còn nhỏ, cần tiêm nhắc lại vắc-xin bạch hầu để giúp duy trì khả năng miễn dịch. Đó là vì khả năng miễn dịch với bệnh bạch hầu sẽ mất dần theo thời gian.

Trẻ em đã tiêm đủ các loại vắc-xin theo khuyến cáo trước 7 tuổi nên tiêm mũi tăng cường đầu tiên vào khoảng 11 hoặc 12 tuổi. Mũi tiêm tăng cường tiếp theo được khuyến cáo tiêm sau 10 năm, sau đó tiêm nhắc lại sau mỗi 10 năm. Tiêm mũi tăng cường đặc biệt quan trọng nếu đi đến khu vực có bệnh bạch hầu phổ biến.

Vắc-xin tăng cường được tiêm dưới dạng vắc-xin uốn ván, bạch hầu và ho gà (Tdap) hoặc dưới dạng vắc-xin tăng cường bạch hầu kết hợp với vắc-xin tăng cường uốn ván — vắc-xin uốn ván-bạch hầu (Td). Vắc-xin kết hợp này được tiêm, thường là vào cánh tay hoặc đùi.

Vắc-xin Tdap là vắc-xin thay thế cho thanh thiếu niên từ 11 đến 18 tuổi và người lớn chưa từng tiêm nhắc lại. Vắc-xin này cũng được khuyến cáo tiêm một lần trong thời kỳ mang thai, bất kể đã tiêm vắc-xin trước đó hay chưa.

Hãy trao đổi với bác sĩ về vắc-xin và mũi tiêm nhắc lại nếu không chắc chắn về tình trạng tiêm chủng của mình. Vắc-xin Tdap cũng có thể được khuyến nghị như một phần của loạt vắc-xin uốn ván-bạch hầu (Td) cho trẻ em từ 7 đến 10 tuổi chưa cập nhật lịch tiêm vắc-xin.

Cách điều trị

Bạch hầu là một căn bệnh nghiêm trọng. Các bác sĩ điều trị ngay lập tức và tích cực. Trước tiên, các bác sĩ đảm bảo rằng đường thở không bị tắc nghẽn hoặc thu hẹp. Trong một số trường hợp, họ có thể cần đặt ống thở vào cổ họng để giữ cho đường thở mở cho đến khi đường thở bớt viêm. Các phương pháp điều trị bao gồm:

• Thuốc kháng sinh. Thuốc kháng sinh, chẳng hạn như penicillin hoặc erythromycin, giúp tiêu diệt vi khuẩn trong cơ thể, loại bỏ nhiễm trùng. Thuốc kháng sinh làm giảm thời gian lây nhiễm của người mắc bệnh bạch hầu.

• Thuốc giải độc. Nếu bác sĩ nghi ngờ bệnh bạch hầu, bác sĩ sẽ yêu cầu một loại thuốc chống lại độc tố bạch hầu trong cơ thể. Loại thuốc này được tiêm vào tĩnh mạch hoặc cơ.

Trước khi tiêm thuốc kháng độc tố, bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm dị ứng da. Các xét nghiệm này được thực hiện để đảm bảo rằng người bị nhiễm không bị dị ứng với thuốc kháng độc tố. Nếu ai đó bị dị ứng, bác sĩ có thể sẽ khuyến cáo người đó không nên tiêm thuốc kháng độc tố.

Tìm hiểu Khi nào cần sử dụng kháng sinh?

Trẻ em và người lớn mắc bệnh bạch hầu thường phải nhập viện để điều trị. Họ có thể được cách ly trong phòng chăm sóc đặc biệt vì bệnh bạch hầu có thể lây lan dễ dàng cho bất kỳ ai chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh.

Điều trị phòng ngừa

Nếu đã tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh bạch hầu, hãy đến gặp bác sĩ để xét nghiệm và điều trị. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng sinh để giúp ngăn ngừa bệnh phát triển.

Những người được phát hiện là người mang mầm bệnh bạch hầu sẽ được điều trị bằng thuốc kháng sinh để loại bỏ vi khuẩn ra khỏi cơ thể.

Tự chăm sóc

Phục hồi sau bệnh bạch hầu đòi hỏi phải nghỉ ngơi nhiều trên giường. Tránh mọi hoạt động thể chất đặc biệt quan trọng nếu tim bị ảnh hưởng. Cần cung cấp dinh dưỡng thông qua chất lỏng và thức ăn mềm trong một thời gian vì đau và khó nuốt.

Việc cách ly nghiêm ngặt khi đang bị lây nhiễm giúp ngăn ngừa sự lây lan của bệnh. Việc rửa tay cẩn thận của mọi người trong nhà là rất quan trọng để hạn chế sự lây lan của bệnh.

Sau khi khỏi bệnh bạch hầu, sẽ cần tiêm vắc-xin bạch hầu đầy đủ để ngăn ngừa tái phát. Không giống như một số bệnh nhiễm trùng khác, việc mắc bệnh bạch hầu không đảm bảo khả năng miễn dịch suốt đời. Một người có thể mắc bệnh bạch hầu nhiều lần nếu không được tiêm vắc-xin đầy đủ.