Thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cholesterol có thực sự hiệu quả?

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các sản phẩm này cần được nhìn nhận dựa trên cơ chế tác động cụ thể và bằng chứng khoa học, thay vì chỉ dựa vào thông tin quảng cáo, để người sử dụng có lựa chọn phù hợp và an toàn.

Cơ chế tác động của các hoạt chất phổ biến trong thực phẩm chức năng

Một số hoạt chất thường được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ giảm cholesterol bao gồm sterol và stanol thực vật, có cấu trúc hóa học tương tự cholesterol, hoạt động bằng cách cạnh tranh vị trí hấp thu tại ruột non, từ đó làm giảm lượng cholesterol được hấp thu vào máu. Chất xơ hòa tan như beta-glucan từ yến mạch, psyllium cũng có cơ chế tương tự, đồng thời làm giảm tái hấp thu acid mật, buộc gan phải sử dụng cholesterol để tổng hợp acid mật mới.

Men gạo đỏ (red yeast rice) chứa hoạt chất monacolin K có cấu trúc và cơ chế tác động tương tự nhóm thuốc statin, ức chế enzyme HMG-CoA reductase tham gia vào quá trình tổng hợp cholesterol tại gan. Chính vì cơ chế tương tự thuốc, các sản phẩm chứa men gạo đỏ cũng có thể gây ra tác dụng phụ tương tự statin như đau cơ, ảnh hưởng đến chức năng gan nếu sử dụng không đúng cách.

Một số hoạt chất khác như omega-3 từ dầu cá được ghi nhận có tác dụng chủ yếu trên giảm triglyceride hơn là giảm cholesterol LDL, trong khi các chiết xuất từ tỏi, atiso thường có bằng chứng khoa học về hiệu quả hạn chế hơn so với các nhóm hoạt chất kể trên và cần thêm nghiên cứu để khẳng định mức độ hiệu quả trên lâm sàng.

Bằng chứng khoa học về hiệu quả thực tế

Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy sterol và stanol thực vật, khi sử dụng với liều khoảng 2g mỗi ngày, có thể giúp giảm cholesterol LDL khoảng 8-10%, mức độ giảm này có ý nghĩa nhưng thấp hơn đáng kể so với hiệu quả của thuốc nhóm statin trong điều trị rối loạn lipid máu mức độ trung bình đến nặng. Hiệu quả của chất xơ hòa tan cũng được ghi nhận tương đương, dao động khoảng 5-10% tùy liều lượng sử dụng.

Đối với men gạo đỏ, một số nghiên cứu ghi nhận hiệu quả giảm cholesterol tương đối rõ rệt do cơ chế tương tự statin, tuy nhiên hàm lượng monacolin K trong các sản phẩm thương mại không được kiểm soát đồng nhất giữa các nhà sản xuất, dẫn đến sự khác biệt lớn về hiệu quả cũng như nguy cơ tác dụng phụ giữa các sản phẩm trên thị trường.

Nhìn chung, hiệu quả của các thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cholesterol thường ở mức độ khiêm tốn và phù hợp hơn với nhóm người có rối loạn lipid máu mức độ nhẹ, hoặc được sử dụng như biện pháp hỗ trợ bổ sung bên cạnh thay đổi lối sống, thay vì được xem là giải pháp thay thế hoàn toàn cho thuốc điều trị ở người có rối loạn lipid máu mức độ trung bình đến nặng hoặc có nguy cơ tim mạch cao.

Vai trò của thực phẩm chức năng trong chiến lược kiểm soát cholesterol tổng thể

Thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cholesterol nên được nhìn nhận như một phần bổ sung trong chiến lược kiểm soát lipid máu tổng thể, không thể thay thế cho nền tảng cốt lõi là chế độ ăn uống cân đối, hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, tăng cường vận động thể lực và duy trì cân nặng hợp lý. Ở người có rối loạn lipid máu đã được chẩn đoán và có chỉ định dùng thuốc, việc tự ý thay thế thuốc bằng thực phẩm chức năng có thể khiến bệnh không được kiểm soát hiệu quả.

Người có ý định sử dụng thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cholesterol, đặc biệt là các sản phẩm chứa men gạo đỏ, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt nếu đang dùng đồng thời thuốc nhóm statin, do nguy cơ cộng gộp tác dụng phụ trên gan và cơ. Việc lựa chọn sản phẩm cũng cần dựa trên nguồn gốc rõ ràng, được kiểm định về hàm lượng hoạt chất, tránh các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo hiệu quả vượt quá mức thực tế.

Trong quá trình sử dụng, người bệnh nên được xét nghiệm lipid máu định kỳ để đánh giá hiệu quả thực tế của sản phẩm đang sử dụng, từ đó có cơ sở điều chỉnh phác đồ kết hợp giữa thay đổi lối sống, thực phẩm chức năng và thuốc điều trị nếu cần, thay vì sử dụng kéo dài mà không theo dõi kết quả cụ thể.

Lời khuyên của chuyên gia

Thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cholesterol có cơ sở khoa học nhất định nhưng hiệu quả thường ở mức độ khiêm tốn và không đồng nhất giữa các sản phẩm, do đó không nên được xem là giải pháp thay thế hoàn toàn cho thuốc điều trị ở người có rối loạn lipid máu cần can thiệp y khoa. Người sử dụng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để lựa chọn sản phẩm phù hợp, đồng thời duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và vận động đều đặn làm nền tảng chính. Việc theo dõi định kỳ chỉ số lipid máu sẽ giúp đánh giá chính xác hiệu quả và điều chỉnh phương pháp kiểm soát cholesterol phù hợp với từng cá nhân.

Nguồn tham khảo:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/in-depth/cholesterol-lowering-supplements/art-20050980