Thời tiết lạnh và nguy cơ gia tăng bệnh tim mạch

Thời tiết lạnh, nhiệt độ xuống thấp khiến các bệnh về tim mạch gia tăng rõ rệt. Đặc biệt, với người cao tuổi hay người có sẵn bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu…, khi thời tiết chuyển lạnh càng dễ có nguy cơ gặp biến chứng tim mạch nguy hiểm. Điều cần thiết là mọi người nên chủ động phòng ngừa bệnh, giữ ấm cơ thể và duy trì lối sống khoa học trong suốt mùa đông.

Vì sao bệnh tim mạch tăng cao vào mùa lạnh?

Có nhiều nguyên nhân khiến bệnh tim mạch có xu hướng tăng cao hơn vào mùa lạnh. Một trong những lý do chính là sự thay đổi của hệ mạch máu và huyết áp khi nhiệt độ môi trường giảm. Khi trời lạnh, các mạch máu ngoại biên co lại để giữ nhiệt, làm tăng sức cản của hệ mạch và khiến huyết áp thường tăng khoảng 5mmHg so với mùa hè. Việc duy trì liên tục mức huyết áp cao này có thể làm tăng đến 21% nguy cơ biến chứng tim mạch như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não hay suy tim cấp.

Bên cạnh đó, thời tiết lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh hơn, làm tăng tiết các hormone Catecholamin (như adrenaline và noradrenaline). Những chất này gây co mạch ngoại biên, tăng nhịp tim và huyết áp, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Với người có thành mạch yếu hoặc đã có mảng xơ vữa, sự thay đổi đột ngột này rất dễ gây vỡ mảng xơ vữa, hình thành cục máu đông – yếu tố chính dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não.

Theo thống kê, chỉ có khoảng 1/3 bệnh nhân tăng huyết áp được điều trị đúng cách, và trong số này, chỉ 1/3 kiểm soát được huyết áp ở mức an toàn. Với người cao tuổi, mức huyết áp lý tưởng nên dưới 140/90 mmHg, song vào mùa lạnh, huyết áp có thể tăng vọt, đặc biệt khi ra ngoài trời lạnh đột ngột hoặc tắm bằng nước không đủ ấm. Khi huyết áp tối đa vượt 180 mmHg, nguy cơ tai biến mạch máu não, vỡ mạch máu não hoặc tử vong đột ngột là rất cao.

Đối với bệnh nhân mắc bệnh mạch vành, khi trời lạnh, nhu cầu oxy của cơ tim tăng cao do tim phải co bóp mạnh hơn để duy trì tuần hoàn. Điều này dễ dẫn đến thiếu máu cơ tim, gây đau ngực, tức ngực hoặc thậm chí nhồi máu cơ tim cấp. Ngoài ra, thời tiết lạnh còn làm tăng số lượng tiểu cầu, hồng cầu và độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông chậm hơn, dễ hình thành cục máu đông – yếu tố nguy hiểm hàng đầu cho người bị bệnh động mạch vành, tai biến mạch máu não và bệnh mạch máu ngoại biên.

Với người bị suy tim, thời tiết lạnh cũng gây ảnh hưởng tiêu cực. Khi nhiệt độ giảm, cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng để giữ ấm, khiến tim phải bơm máu nhanh hơn, làm tăng gánh nặng cho tim. Nếu không được theo dõi chặt chẽ, bệnh nhân có thể bị phù phổi cấp, khó thở, mệt mỏi hoặc thậm chí ngừng tim.

Không chỉ yếu tố thời tiết, thói quen sinh hoạt trong mùa lạnh cũng góp phần làm bệnh tim mạch tăng cao. Nhiều người thường ngại vận động, giảm hoặc ngừng hẳn việc tập thể dục, khiến cơ thể giảm khả năng tuần hoàn và trao đổi chất. Nghiên cứu cho thấy, người duy trì tập thể dục đều đặn có nguy cơ gặp biến chứng tim mạch nặng giảm thấp đi 50 lần so với người ít vận động. Thực tế, 90% biến cố tim mạch xảy ra trong lúc nghỉ ngơi, chứ không phải khi đang hoạt động thể lực.

Ngoài ra, mùa đông thường gắn liền với các dịp lễ hội như Giáng sinh, Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán – khi con người có xu hướng ăn uống nhiều chất béo, rượu bia, thức ăn mặn hoặc ngọt, dẫn đến tăng mỡ máu và tăng huyết áp. Những bữa tiệc kéo dài kèm rượu bia dễ gây rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp đột ngột hoặc tái phát cơn đau thắt ngực.

Không chỉ vậy, mùa lễ hội còn mang đến áp lực tinh thần, căng thẳng, thiếu ngủ, khiến cơ thể tiết nhiều hormone stress (cortisol, adrenaline), gián tiếp làm tăng nguy cơ co thắt mạch vành và nhồi máu cơ tim.

Biện pháp phòng ngừa bệnh tim mạch mùa lạnh

Để bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh, đặc biệt là đối với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền tim mạch, phòng bệnh chủ động là yếu tố quan trọng nhất.

1. Giữ ấm cơ thể đúng cách:

• Mặc đủ ấm, đặc biệt giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân, bàn tay và đầu – những nơi dễ mất nhiệt.
• Tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột, nhất là buổi sáng sớm hoặc đêm khuya.
• Khi ra ngoài, nên đeo khẩu trang, găng tay, khăn choàng cổ để giảm sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

2. Thích nghi dần với nhiệt độ buổi sáng:

• Khi mới ngủ dậy, nên vận động nhẹ nhàng 3–5 phút để cơ thể ấm lên trước khi ra khỏi giường.
• Khi tắm, nên tắm nơi kín gió, dùng nước ấm và không kéo dài quá lâu, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.

3. Duy trì dùng thuốc đều đặn:

• Người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, rối loạn mỡ máu cần uống thuốc đúng chỉ định, không tự ý bỏ thuốc dù thấy khỏe hơn.
• Việc ngừng thuốc đột ngột có thể làm huyết áp hoặc đường huyết tăng vọt, dễ gây biến chứng nguy hiểm.

4. Dinh dưỡng hợp lí:

• Hạn chế ăn mặn để tránh tăng huyết áp và giữ nước trong cơ thể.
• Giảm thực phẩm chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hòa như thịt đỏ, nội tạng, đồ chiên rán.
• Tăng cường rau xanh, trái cây, cá biển giàu omega-3, giúp giảm mỡ máu và cải thiện chức năng tim.
• Uống đủ nước, kể cả trong mùa lạnh, vì mất nước nhẹ cũng làm máu đặc hơn, tăng nguy cơ hình thành huyết khối.

5. Duy trì vận động phù hợp:

• Vận động giúp tăng lưu thông máu, giảm stress và ổn định huyết áp.
• Nên tập luyện nhẹ nhàng trong nhà vào thời điểm ấm nhất trong ngày, tránh tập quá sớm buổi sáng.
• Các bài tập phù hợp gồm đi bộ, yoga, đạp xe chậm, khí công, dưỡng sinh.

6. Theo dõi sức khỏe định kỳ:

• Người có tiền sử bệnh tim mạch nên đo huyết áp và nhịp tim hằng ngày, tái khám định kỳ mỗi 3–6 tháng.
• Khi có dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, chóng mặt, hồi hộp, cần đến cơ sở y tế ngay.
• Duy trì dùng thuốc đều đặn.
• Dinh dưỡng hợp lý.
• Duy trì vận động phù hợp.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ.

Lời khuyên tổng kết

Mùa đông có thể mang lại cảm giác dễ chịu và ấm cúng, nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho tim mạch. Những thay đổi nhỏ trong thói quen – như giữ ấm, ăn uống điều độ, duy trì vận động và kiểm tra sức khỏe định kỳ – sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng tim mạch, đặc biệt với người cao tuổi. Hãy lắng nghe cơ thể mình và hành động sớm, vì phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh.