Nắng nóng và sức khỏe

Đáng lo ngại, sự gia tăng về cường độ và tần suất của các đợt nắng nóng không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Nhiều nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu đang làm các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và khắc nghiệt hơn.

Nhiệt độ cao là một trong những nguy cơ lớn ảnh hưởng đến sức khỏe môi trường và sức khỏe nghề nghiệp. Stress nhiệt là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết, đồng thời có thể làm trầm trọng thêm nhiều bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn và các rối loạn sức khỏe tâm thần. Nhiệt độ cao cũng làm tăng nguy cơ tai nạn và thúc đẩy sự lây lan của một số bệnh truyền nhiễm. Trong đó, say nắng là một cấp cứu y khoa có tỷ lệ tử vong cao nếu không được xử trí kịp thời.

Sóng nhiệt là giai đoạn nhiệt độ tăng cao bất thường kéo dài liên tục trong nhiều ngày đêm. Do tác động của biến đổi khí hậu, các đợt sóng nhiệt đang gia tăng về tần suất, thời gian kéo dài, cường độ và phạm vi ảnh hưởng. Ngay cả những đợt nắng nóng mức độ nhẹ đến trung bình cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và cuộc sống của các nhóm dễ tổn thương.

Quá trình già hóa dân số cùng với sự gia tăng các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, hô hấp, tiểu đường, sa sút trí tuệ, bệnh thận và bệnh cơ xương khớp khiến ngày càng nhiều người dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao. Ngoài ra, quá trình đô thị hóa làm giảm diện tích cây xanh và việc sử dụng các vật liệu xây dựng hấp thụ nhiệt như mái kim loại cũng góp phần làm tăng mức độ phơi nhiễm với nắng nóng.

Nhiệt độ cao ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Lượng nhiệt tích tụ trong cơ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả năng tản nhiệt bị hạn chế do điều kiện môi trường như nhiệt độ cao, độ ẩm cao, ít gió và bức xạ nhiệt mạnh; quần áo cản trở quá trình thoát nhiệt và sự hấp thụ nhiệt từ môi trường xung quanh.

Trong những điều kiện này, khả năng điều hòa thân nhiệt và thải nhiệt dư thừa của cơ thể bị suy giảm, làm tăng nguy cơ kiệt sức do nóng và say nắng. Việc cơ thể phải liên tục hoạt động để tự làm mát cũng tạo thêm gánh nặng cho tim và thận. Vì vậy, nhiệt độ quá cao có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, hô hấp, tiểu đường, rối loạn tâm thần và làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp.

Số ca nhập viện và tử vong liên quan đến nắng nóng thường tăng rất nhanh trong những đợt nắng nóng. Điều này cho thấy các biện pháp ứng phó cần được triển khai kịp thời ngay khi có cảnh báo nắng nóng.

Nắng nóng cũng có thể làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu, đặc biệt là y tế, do mất điện hoặc ảnh hưởng đến giao thông. Đồng thời, nhiệt độ cao làm giảm năng suất lao động, tăng nguy cơ tai nạn và gây khó khăn cho việc học tập, làm việc. Trong nhiều trường hợp, các đợt nắng nóng kéo dài có thể buộc trường học hoặc các cơ sở công cộng phải tạm ngừng hoạt động. Ngoài ra, nắng nóng còn có thể làm gia tăng các đợt ô nhiễm không khí nguy hiểm.

Mức độ ảnh hưởng của nắng nóng đến sức khỏe phụ thuộc vào thời điểm xảy ra, cường độ và thời gian kéo dài của đợt nắng nóng, cũng như khả năng thích nghi của người dân, cơ sở hạ tầng và hệ thống xã hội tại địa phương.

Đọc thêm tại bài viết: Cháy nắng - "Kẻ thù thầm lặng" của làn da: Nguy cơ ung thư da và cách phòng tránh hiệu quả

Biện pháp tránh nắng nóng

• Hạn chế ra ngoài và tránh các hoạt động gắng sức vào thời điểm nóng nhất trong ngày.
• Ưu tiên ở nơi có bóng râm. Nhiệt độ cảm nhận dưới ánh nắng trực tiếp có thể cao hơn nhiệt độ không khí từ 10–15°C.
• Dành ít nhất 2–3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
• Luôn cảnh giác với nguy cơ đuối nước khi tham gia các hoạt động dưới nước và không bơi một mình.
• Theo dõi thường xuyên các cảnh báo nắng nóng từ cơ quan chức năng.

• Hãy tận dụng không khí mát về đêm bằng cách mở cửa sổ sau khi mặt trời lặn, khi nhiệt độ ngoài trời thấp hơn trong nhà.
• Ban ngày, khi nhiệt độ bên ngoài cao hơn bên trong, nên đóng cửa sổ và sử dụng rèm hoặc cửa chớp để hạn chế ánh nắng trực tiếp. Đồng thời, tắt các thiết bị điện không cần thiết để giảm lượng nhiệt phát sinh.
• Chỉ nên sử dụng quạt điện khi nhiệt độ dưới 40°C. Khi nhiệt độ vượt quá ngưỡng này, quạt có thể làm cơ thể hấp thụ nhiệt nhiều hơn.
• Nếu sử dụng điều hòa, nên cài đặt ở mức khoảng 27°C và kết hợp với quạt điện. Cách này có thể giúp không gian tạo cảm giác mát hơn khoảng 4°C, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí điện năng.

Cũng cần lưu ý rằng các khu vực ngoài trời có bóng râm thường mát hơn đáng kể so với nơi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.

Giữ cơ thể mát mẻ và đủ nước

• Mặc quần áo nhẹ, rộng rãi và thoáng khí.
• Tắm hoặc lau người bằng nước mát.
• Làm mát cơ thể bằng khăn ẩm, bình xịt nước hoặc quần áo mỏng thấm nước.
• Uống nước đều đặn, khoảng 1 cốc mỗi giờ và tối thiểu 2–3 lít mỗi ngày, tùy nhu cầu cơ thể và mức độ hoạt động.
• Thường xuyên quan tâm, hỗ trợ những người dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng như người trên 65 tuổi, người mắc bệnh tim, phổi hoặc thận, người khuyết tật và người sống một mình.

Đọc thêm tại bài viết: Bỏng nắng và các phản ứng khác của da với ánh nắng mặt trời

Bảo vệ trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trước thời tiết nắng nóng

• Tuyệt đối không để trẻ em hoặc vật nuôi trong xe đang đỗ, dù chỉ trong thời gian ngắn, vì nhiệt độ bên trong xe có thể tăng lên mức nguy hiểm rất nhanh.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong thời gian nắng gắt. Nên cho trẻ ở trong nhà hoặc tại nơi có bóng râm, vì bóng râm có thể giúp giảm cảm giác nóng tới khoảng 10°C.
• Không phủ kín xe đẩy bằng vải khô vì điều này có thể làm nhiệt độ bên trong tăng cao hơn. Thay vào đó, nên sử dụng một lớp vải mỏng, ẩm và làm ẩm lại khi cần. Có thể kết hợp với quạt cầm tay để tăng hiệu quả làm mát.
• Cho trẻ mặc quần áo nhẹ, rộng rãi, che phủ da phù hợp và sử dụng mũ rộng vành, kính râm cùng kem chống nắng để hạn chế tác hại của tia cực tím.
• Thực hiện các biện pháp giữ cho ngôi nhà mát mẻ cũng là cách quan trọng để duy trì môi trường sống an toàn cho trẻ trong những ngày nắng nóng.