Thời tiết nắng nóng ảnh hưởng thế nào tới sức khỏe con người?

Để hiểu tại sao nhiệt độ cực cao lại nguy hiểm – đặc biệt là nếu bạn đang mắc bệnh mạn tính – việc hiểu cách cơ thể phản ứng với nhiệt trong điều kiện bình thường sẽ rất hữu ích. Cơ thể chúng ta luôn duy trì nhiệt độ lõi ở mức khoảng 37°C. Khi nhiệt độ bên ngoài tăng lên, cơ thể bạn sẽ hoạt động để thải lượng nhiệt dư thừa. Tim đập nhanh hơn và các mạch máu giãn nở để đưa nhiều máu (và nhiệt) hơn đến da. Bạn bắt đầu đổ mồ hôi, và khi mồ hôi bay hơi, nó sẽ làm mát da. Những cơ chế làm mát tự nhiên này có thể giữ cho bạn an toàn đến một mức độ nhất định. Nhưng nhiệt độ quá cao, đặc biệt là khi độ ẩm cao, có thể làm hệ thống này quá tải. Khi mồ hôi không thể bay hơi (ví dụ vào những ngày oi bức), cơ thể không thể hạ nhiệt hiệu quả. Nhiệt độ lõi có thể tăng dần, dẫn đến kiệt sức vì nhiệt và nếu không được xử lý, sẽ dẫn đến sốc nhiệt – một tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng khi nhiệt độ cơ thể tăng lên trên 40°C.

Ngay cả trước khi đạt đến những mức cực đoan đó, nhiệt độ cao vẫn gây thêm áp lực lên hầu hết mọi hệ thống cơ quan. Mất nước là một yếu tố chính – bạn bị mất chất lỏng và các chất điện giải do đổ mồ hôi nhiều. Điều này có thể khiến thể tích máu giảm, buộc tim phải làm việc vất vả hơn để lưu thông máu. Nó cũng có thể làm máu đậm đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông có thể gây ra đau tim hoặc đột quỵ. Điều kiện nắng nóng cũng khiến việc hít thở trở nên khó khăn hơn do làm tăng nồng độ ozone ở tầng mặt đất và các chất gây ô nhiễm không khí khác, gây kích ứng phổi. Trong khi đó, nhiều loại thuốc phổ biến trong điều trị bệnh mạn tính (như thuốc lợi tiểu cho huyết áp hoặc một số thuốc an thần) làm suy giảm phản ứng nhiệt của cơ thể – chẳng hạn như ngăn cản việc đổ mồ hôi hoàn toàn, thay đổi cảm giác khát hoặc thay đổi cách cơ thể xử lý chất lỏng và điện giải. Kết quả là những người có vấn đề về sức khỏe có thể ít có khả năng chống chọi với sức nóng hơn và dễ bị biến chứng hơn khi nhiệt độ tăng cao.

Bệnh tim mạch

Bệnh tim – bao gồm các tình trạng như bệnh động mạch vành, suy tim, cao huyết áp và đột quỵ – là một mối lo ngại lớn trong các đợt nắng nóng. Thời tiết nóng tạo ra một "cơn bão" áp lực lên hệ tim mạch. Như đã đề cập, nhiệt độ cao gây mất nước và khiến tim đập nhanh hơn để cố gắng làm mát cơ thể. Điều này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim (khi tim khó bơm máu hiệu quả) và thúc đẩy các cơn đau thắt ngực hoặc thậm chí là đau tim và đột quỵ. Tình trạng mất nước do nhiệt cũng làm máu đặc hơn và có thể dẫn đến mất cân bằng điện giải, gây ra loạn nhịp tim (nhịp tim không đều). Nói tóm lại, nhiệt độ cao làm tăng thêm gánh nặng cho tim, đồng thời khiến môi trường máu và các chất hóa học trong cơ thể trở nên kém ổn định đối với những người có bệnh lý tim mạch.

Bệnh tiểu đường

Nếu bạn mắc bệnh tiểu đường, bạn có thể nhận thấy mình cảm nhận cái nóng gay gắt hơn những người khác. Đây không phải là do bạn tưởng tượng – bệnh tiểu đường thực sự có thể khiến bạn nhạy cảm hơn với nhiệt độ cao. Có một vài lý do giải thích cho điều này.

• Thứ nhất: Những người mắc bệnh tiểu đường (đặc biệt là người mắc bệnh lâu năm) có thể bị tổn thương mạch máu và dây thần kinh do biến chứng của bệnh. Tổn thương thần kinh có thể bao gồm cả các dây thần kinh điều khiển tuyến mồ hôi. Vì vậy, một số bệnh nhân tiểu đường không đổ mồ hôi hiệu quả, làm suy giảm khả năng hạ nhiệt của cơ thể. Điều này làm tăng nguy cơ kiệt sức vì nhiệt hoặc sốc nhiệt do cơ thể không thể giải tỏa nhiệt đủ nhanh.
• Thứ hai: Bệnh tiểu đường – đặc biệt là nếu lượng đường trong máu không được kiểm soát tốt – có thể dẫn đến mất nước nhanh chóng hơn. Đường huyết cao khiến bạn đi tiểu nhiều hơn. Điều này có thể làm cạn kiệt nguồn chất lỏng trong cơ thể ngay cả trước khi bạn bắt đầu đổ mồ hôi vì nóng.

Các bệnh đường hô hấp (Hen suyễn và COPD)

Đối với những người mắc các bệnh hô hấp mãn tính như hen suyễn hoặc COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính), nhiệt độ cực cao có thể gây ra những vấn đề cho việc hít thở. Bản thân không khí nóng có thể là tác nhân kích ứng trực tiếp đối với đường thở, đồng thời nó có thể góp phần gây mất nước, làm dịch nhầy trong phổi đặc lại, khiến việc thở trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất có lẽ là thời tiết nóng bức thường đi đôi với chất lượng không khí tồi tệ hơn. Ánh nắng gay gắt và nhiệt độ cao thúc đẩy sự hình thành ozone ở tầng mặt đất, một chất gây ô nhiễm có hại, đặc biệt là ở các khu vực đô thị. Nhiệt độ cao cũng có thể xảy ra đồng thời với tình trạng không khí đình trệ, làm tích tụ các chất ô nhiễm và các hạt bụi mịn. Việc hít thở không khí có nồng độ ozone và các hạt bụi cao có thể kích hoạt các cơn hen suyễn và các đợt cấp của COPD.

Thận đóng vai trò trung tâm trong việc cân bằng chất lỏng và điện giải – vì vậy không có gì ngạc nhiên khi nhiệt độ cực cao, vốn có thể gây mất dịch nhanh chóng, lại tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe của thận. Ngay cả những người khỏe mạnh cũng có thể gặp vấn đề về thận trong các đợt nắng nóng kéo dài (ví dụ: tình trạng mất nước do nhiệt dẫn đến sỏi thận hoặc tổn thương thận cấp tính).

Đối với những người đã mắc bệnh thận mạn tính (CKD) hoặc bị suy giảm chức năng thận, áp lực từ việc mất nước thậm chí còn nguy hiểm hơn. Nhiệt độ cao khiến bạn đổ mồ hôi nhiều hơn và có nguy cơ bị giảm thể tích tuần hoàn; khi cơ thể mất nước, lưu lượng máu đến thận có thể sụt giảm và khả năng lọc của thận bị quá tải.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, điều này có thể dẫn đến tổn thương thận cấp tính (AKI) – một sự suy giảm chức năng thận đột ngột. AKI thường có thể được phục hồi thông qua việc bù nước và chăm sóc y tế, nhưng đây là tình trạng cần tránh vì những tổn thương thận lặp đi lặp lại có thể làm trầm trọng thêm bệnh mãn tính theo thời gian