Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Ung thư tiền liệt tuyến ở nam giới

Ung thư tiền liệt tuyến là một trong những bệnh lý thường gặp ở nam giới cao tuổi trên toàn cầu. Mặc dù tỉ lệ giống sót sau 5 năm vẫn tương đối cao, nhưng ung thư tiền liệt tuyến vẫn là nguyên nhân gây tử vong thứ hai tại các nước Tây. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về cơ chế bệnh, các yếu tố nguy cơ và môi trường phát triển bệnh, những tiến bộ của y học trong chẩn đoán và điều trị bệnh, cũng như vấn đề giám sát chủ động.

I. Tiền liệt tuyến là gì và nằm ở đâu?

Tiền liệt tuyến là một tuyến nhỏ chỉ có ở nam giới.

  • Vị trí: Nó nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh niệu đạo (ống dẫn nước tiểu ra ngoài).

  • Chức năng: Nhiệm vụ chính là sản xuất chất lỏng để nuôi dưỡng và vận chuyển tinh trùng.

Ung thư tiền liệt tuyến xảy ra khi các tế bào tại tuyến này phát triển bất thường và mất kiểm soát. Đa phần loại ung thư này phát triển rất chậm, có thể không gây triệu chứng gì trong nhiều năm. Tuy nhiên, nếu ở dạng nguy hiểm, nó có thể lan sang xương hoặc các hạch bạch huyết.

II. Các yếu tố nguy cơ

Dù chưa rõ nguyên nhân chính xác, nhưng các yếu tố sau đây làm tăng khả năng mắc bệnh:

  • Tuổi tác: Đây là yếu tố lớn nhất. Bệnh hiếm gặp ở người dưới 40 tuổi, nhưng tỷ lệ tăng vọt sau tuổi 50. Khoảng 60% trường hợp rơi vào nhóm nam giới lớn tuổi.

  • Di truyền: Nếu cha hoặc anh em trai ruột mắc bệnh, nguy cơ của bạn sẽ cao gấp đôi người bình thường. Điều này liên quan đến các lỗi trong gen di truyền từ thế hệ trước.

  • Chế độ ăn uống: Ăn nhiều thịt đỏ, mỡ động vật, ít rau xanh và bị béo phì là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

III. Sự hình thành của bệnh

Hầu hết ung thư bắt nguồn từ các tế bào tiết dịch của tuyến. Một điểm quan trọng cần nhớ là sự phát triển của khối u này "ăn theo" nội tiết tố nam (cụ thể là testosterone). Nội tiết tố nam đóng vai trò như nhiên liệu giúp tế bào ung thư sinh sôi nảy nở. Đây chính là điểm mấu chốt để các bác sĩ đưa ra phương án điều trị sau này.

IV. Sàng lọc và chẩn đoán

Phát hiện sớm là chìa khóa vàng để chữa khỏi bệnh.

  • Xét nghiệm máu (Chỉ số PSA): Đây là bước đầu tiên. Bác sĩ sẽ đo nồng độ một chất đặc biệt trong máu do tiền liệt tuyến tiết ra. Nếu chỉ số này cao, có thể là dấu hiệu cảnh báo, nhưng cũng có thể do viêm hoặc phì đại lành tính (không phải ung thư).
  • Thăm khám trực tiếp: Bác sĩ dùng ngón tay kiểm tra qua đường hậu môn để cảm nhận xem tiền liệt tuyến có bị cứng hay có khối u bất thường không.
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI): Sử dụng máy quét hiện đại để nhìn rõ hình ảnh bên trong, giúp xác định vùng nghi ngờ là ung thư.
  • Sinh thiết (Lấy mẫu tế bào): Đây là cách duy nhất để khẳng định chắc chắn. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ từ tiền liệt tuyến để soi dưới kính hiển vi.

Đánh giá mức độ nguy hiểm (Độ ác tính): Sau khi sinh thiết, bệnh sẽ được chia nhóm để dễ điều trị:

  • Nhóm nguy cơ thấp: Ung thư phát triển rất chậm, giống tế bào bình thường.
  • Nhóm nguy cơ trung bình: Tốc độ phát triển vừa phải.
  • Nhóm nguy cơ cao: Tế bào ung thư biến đổi mạnh, dễ lan rộng.

Đọc thêm tại: Các dấu hiệu cảnh báo của bệnh phì đại tuyến tuyền liệt

V. Các phương pháp điều trị

Tùy vào sức khỏe, tuổi tác và độ dữ của khối u, bác sĩ sẽ chọn cách phù hợp:

  • Giám sát chủ động (Theo dõi chặt chẽ): Dành cho khối u nhỏ, phát triển chậm ở người lớn tuổi. Thay vì mổ xẻ gây tác dụng phụ (như yếu sinh lý, tiểu không tự chủ), bác sĩ sẽ hẹn khám định kỳ. Chỉ can thiệp khi bệnh có dấu hiệu trở nặng.
  • Phẫu thuật (Mổ cắt bỏ): Cắt bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt. Hiện nay thường dùng phương pháp mổ nội soi có robot hỗ trợ. Cánh tay robot khéo léo giúp bác sĩ mổ chính xác hơn, giữ lại được các dây thần kinh quan trọng, giúp người bệnh hồi phục khả năng tiểu tiện và sinh lý nhanh hơn mổ mở ngày xưa.
  • Xạ trị (Chiếu tia): Sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Có thể chiếu từ bên ngoài hoặc cấy các hạt phóng xạ nhỏ trực tiếp vào trong khối u.
  • Liệu pháp nội tiết (Cắt nguồn dinh dưỡng của u): Vì tế bào ung thư "ăn" nội tiết tố nam để lớn, phương pháp này dùng thuốc (hoặc phẫu thuật) để giảm nội tiết tố nam xuống mức thấp nhất. Khối u bị "bỏ đói" sẽ teo nhỏ lại hoặc ngừng phát triển.
  • Điều trị khi bệnh đã tiến triển: Nếu ung thư đã lan rộng hoặc kháng lại các thuốc nội tiết, bác sĩ sẽ dùng các loại thuốc thế hệ mới, hóa chất (truyền hóa chất), liệu pháp miễn dịch (kích thích hệ miễn dịch tự đánh ung thư) hoặc các loại thuốc nhắm trúng đích vào gen bị lỗi.
Theo National Library of Medicine
Bình luận
Tin mới
Xem thêm