Ô nhiễm không khí và nguy cơ với sức khỏe, những giải pháp bảo vệ sức khỏe cho trẻ em.

Theo báo cáo State of Global Air (SoGA) lần thứ năm do Viện Nghiên cứu Tác động Sức khỏe (HEI) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) công bố, ô nhiễm không khí là nguyên nhân đứng thứ hai gây tử vong sớm trên toàn cầu, với hơn 8,1 triệu ca tử vong trong năm 2021. Tại các đô thị lớn, tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng đang rút ngắn tuổi thọ trung bình của người dân, trong đó có khoảng 1,8 triệu trẻ em đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng suốt đời.

Tác động của ô nhiễm không khí không chỉ biểu hiện ở các vấn đề hô hấp ngắn hạn như viêm phế quản hay cảm cúm, mà còn góp phần hình thành các bệnh lý mãn tính về phổi, hen suyễn, rối loạn miễn dịch, sinh non và nhẹ cân khi sinh. Đặc biệt, tổn thương có thể bắt đầu từ trong bụng mẹ và kéo dài đến giai đoạn trưởng thành. Do đó, việc chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ khỏi môi trường ô nhiễm là nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh chất lượng không khí toàn cầu đang suy giảm.

1. Duy trì môi trường sống trong lành

Trẻ em dành phần lớn thời gian sinh hoạt trong nhà. Chất lượng không khí trong nhà nếu không được kiểm soát cũng có thể là nguồn gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe hô hấp. Các yếu tố như bụi, nấm mốc, lông thú nuôi, hóa chất tẩy rửa hay khí thải từ phòng bếp đều có thể tích tụ và ảnh hưởng tiêu cực đến đường thở của trẻ. Vì vậy, việc vệ sinh nhà cửa thường xuyên, hút bụi, khử khuẩn, kiểm tra hệ thống thông gió và đảm bảo nhà ở không bị ẩm mốc là giải pháp đầu tiên cần được chú trọng.

2. Sử dụng máy lọc không khí trong nhà và trên phương tiện di chuyển

Tại các khu vực đô thị nơi mật độ dân cư và phương tiện giao thông cao, việc lắp đặt máy lọc không khí là giải pháp hiệu quả giúp loại bỏ bụi mịn (PM2.5, PM10), các chất hữu cơ bay hơi (VOCs) và các tác nhân gây dị ứng. Máy lọc không khí hoạt động bằng cách hút không khí trong phòng qua các lớp màng lọc HEPA và than hoạt tính, sau đó đưa không khí sạch trở lại môi trường sống. Việc sử dụng thiết bị này đặc biệt cần thiết vào ban đêm, khi hệ hô hấp của trẻ dễ bị kích ứng do không khí tù đọng. Ngoài ra, máy lọc không khí trong ô tô cũng là công cụ hữu ích trong trường hợp trẻ thường xuyên di chuyển trong môi trường ngoài trời bị ô nhiễm.

Một không gian sống kín không thông thoáng sẽ làm tăng nồng độ ô nhiễm trong nhà. Cần thiết lập hệ thống thông gió hợp lý để duy trì luồng khí lưu thông. Trong điều kiện chất lượng không khí bên ngoài cho phép, việc mở cửa sổ vào sáng sớm hoặc chiều tối giúp đón luồng không khí mới, giảm tích tụ khí thải và vi khuẩn. Đối với những ngày có chỉ số chất lượng không khí (AQI) cao, nên kết hợp hệ thống quạt thông gió hoặc máy hút khí để đảm bảo không khí ô nhiễm không bị giữ lại quá lâu trong không gian kín.

4. Theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) hàng ngày

Chỉ số chất lượng không khí (AQI) là công cụ đo lường mức độ ô nhiễm tại thời điểm cụ thể, phản ánh sự hiện diện của các tác nhân nguy hiểm như bụi mịn, khí NO₂, SO₂, CO và ozone mặt đất. Việc theo dõi AQI hàng ngày thông qua các ứng dụng hoặc thiết bị đo cá nhân sẽ giúp đưa ra các quyết định phù hợp, chẳng hạn như hạn chế hoạt động ngoài trời, sử dụng khẩu trang lọc bụi mịn hay điều chỉnh thời gian thông gió trong nhà. Trẻ nhỏ, với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị ảnh hưởng ngay cả khi chỉ số ô nhiễm ở mức trung bình.

5. Trang bị khẩu trang bảo vệ cho trẻ khi ra ngoài

Trong những ngày có mức AQI cao hoặc khi cần di chuyển ở khu vực giao thông đông đúc, việc đeo khẩu trang chuyên dụng là biện pháp bảo vệ cần thiết. Các loại khẩu trang đạt tiêu chuẩn có khả năng lọc bụi mịn và vi khuẩn hiệu quả, giúp ngăn ngừa các hạt độc hại xâm nhập vào đường hô hấp. Cần lựa chọn khẩu trang vừa vặn, có thiết kế phù hợp với khuôn mặt trẻ em để đảm bảo hiệu quả sử dụng.

Ô nhiễm không khí thường đạt đỉnh vào giờ cao điểm giao thông, buổi trưa nắng gắt hoặc khi thời tiết hanh khô, nhiều bụi. Trong những khoảng thời gian này, nên ưu tiên cho trẻ ở trong nhà, tránh tiếp xúc trực tiếp với khí thải, bụi mịn hoặc ánh nắng gay gắt. Khi cần ra ngoài, cần trang bị đầy đủ khẩu trang, mũ rộng vành và kem chống nắng có chỉ số SPF tối thiểu 15 để hạn chế tác động kết hợp giữa ô nhiễm và tia cực tím.

7. Tăng cường tiếp xúc với thiên nhiên trong lành

Đưa trẻ đến các khu vực có nhiều cây xanh như công viên sinh thái, rừng đô thị hoặc khuôn viên học đường được phủ xanh là một giải pháp hỗ trợ quá trình phục hồi đường hô hấp bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm. Cây xanh giúp thanh lọc không khí, hấp thụ khí CO₂ và thải ra oxy trong lành, đồng thời giảm căng thẳng và tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho trẻ. Ngoài ra, việc phát triển thói quen sống xanh như trồng cây tại nhà, chăm sóc ban công hoặc sân thượng xanh cũng góp phần xây dựng môi trường trong lành hơn về lâu dài.

8. Hướng dẫn trẻ luyện tập các bài thở để tăng cường chức năng phổi

Các bài tập yoga hay bài tập hít thở có thể được hướng dẫn nhẹ nhàng để trẻ làm quen với việc kiểm soát nhịp thở và cải thiện khả năng làm sạch phổi tự nhiên. Những bài tập này góp phần thúc đẩy quá trình trao đổi khí, đào thải độc tố và tăng khả năng chống chịu của hệ hô hấp trước các yếu tố môi trường bất lợi.

Kết luận

Ô nhiễm không khí không chỉ là một thách thức môi trường mà còn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ nhỏ. Việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa từ trong nhà đến ngoài trời có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của không khí ô nhiễm đến quá trình phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Một môi trường sống trong lành, kết hợp với lối sống lành mạnh và ý thức bảo vệ sức khỏe hô hấp, chính là chìa khóa để đảm bảo tương lai khỏe mạnh cho thế hệ tiếp theo.