Những nguyên nhân có thể làm tăng nguy cơ mãn kinh sớm

Cách tốt nhất là hãy dựa vào độ tuổi mãn kinh của mẹ hay chị gái bạn, theo giáo sư-bác sỹ Mary Jane Minkin thuộc khoa Sản phụ khoa tại Đại học y Yale, tiền sử gia đình luôn là yếu tố giúp dự đoán tốt nhất.

Theo Hiệp hội mãn kinh Bắc Mỹ, mặc dù độ tuổi mãn kinh trung bình ở Hoa Kỳ là 51 – thông thường rơi vào khoảng từ 40 – 58 nhưng các nhà khoa học nhận thấy rằng chính những thói quen sinh hoạt và điều kiện sống lại là nguyên nhân khiến độ tuổi mãn kinh hiện nay sớm hơn 2 năm hoặc nhiều hơn nữa. Có rất nhiều yếu tố được coi là độc hại đối với buồng trứng và có thể khiến chúng ngừng hoạt động sớm hơn.

Vậy vấn đề quan trọng ở đây là gì? Bạn cần hiểu rằng mãn kinh sớm được coi như là một marker sinh học cho thấy bạn đang trải qua quá trình lão hóa nhanh hơn và có nguy cơ cao mắc những căn bệnh mãn tính về sau. Theo giáo sư Minkin, những phụ nữ bị mãn kinh sớm có nguy cơ đáng kể mắc phải các bệnh như đột quỵ, tim mạch, loãng xương, trầm cảm và mất trí nếu họ không bổ sung estrogen. Do vậy, nếu thời kỳ mãn kinh xảy đến với bạn sớm hơn bình thường, bạn hãy trao đổi với bác sỹ về việc sử dụng những liệu pháp thay thế estrogen.

Mãn kinh về mặt cơ chế sinh học là sự suy giảm chức năng buồng trứng, dần dần buồng trứng ngưng hoạt động và ngưng tiết các nội tiết tố nữ, dẫn đến việc ngưng hành kinh mỗi tháng, và chấm dứt khả năng sinh sản của phụ nữ. Dưới đây là những nguyên nhân có thể thúc đẩy thời kỳ mãn kinh đến sớm hơn bình thường:

Hút thuốc

Một nghiên cứu vào năm 2015 trên tạp chí BMJ đã chỉ ra rằng cả những người hút thuốc chủ động (những người đang hút hoặc đã từng hút thuốc) và thụ động (những người sống chung với đối tượng hút thuốc trên 10 năm) đều có nguy cơ bước vào giai đoạn mãn kinh sớm hơn 1 – 2 năm so với những người không hút thuốc.

Theo bác sỹ Diana L.Bitner tại Đại học bang Michigan, nếu bạn hút từ 1 bao/ngày trở lên bạn đang hủy hoại dần dần từng bước các tế bào trong cơ thể cũng như các tế bào trứng, điều đó đồng nghĩa với việc các tế bào trứng sẽ cạn kiệt nhanh hơn. Do vậy, nếu bạn muốn bảo vệ sức khỏe của bản thân và mong muốn được sống lâu hơn, một cách nghiêm túc là hãy từ bỏ thói quen hút thuốc lá.

Căng thẳng

Một nghiên cứu không quá gây bất ngờ của Đại học y tế công cộng Boston đã chứng minh rằng những phụ nữ sống với điều kiện kinh tế khó khăn sẽ có 80% nguy cơ bị mãn kinh sớm, và stress chính là nguyên nhân gây nên tình trạng này. Các sỹ Bitner cho biết: “Chúng tôi biết rằng có một mối liên hệ nào đó giữa hệ miễn dịch và stress nhưng chúng tôi không biết chính xác nó là gì." Đối với những phụ nữ phải sống trong điều kiện thiếu thốn, có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng: Những phụ nữ này sẽ có nguy cơ bị thừa cân, tiểu đường, ăn uống vô độ và không ngủ đủ. Tất cả những điều đó sẽ gây ảnh hưởng lên toàn cơ thể, bao gồm cả buồng trứng. Việc ngủ đủ giấc và ăn uống điều độ hợp lý sẽ giúp khắc phục tình trạng này.

Quá gầy

Quá biếng ăn, ăn uống quá độ hay chế độ tập luyện quá khắc nghiệt của vận động viên kiểu mãu có thể khiến buồng trứng ngừng hoạt động sớm. Hiện tượng này không phải là mãn kinh thực sự, tuy nhiên đối với những người phụ nữ quá gầy, đó chính là tình trạng rối loạn hoạt động của vùng dưới đồi. Khi những người phụ nữ với thể trạng quá gầy được tiêm chiết xuất lấy từ vùng dưới đồi hoặc khi họ tăng cân, buồng trứng có thể được kích hoạt trở lại bình thường. Tuy nhiên hiện vẫn chưa có nghiên cứu nào tìm hiểu mối liên quan giữa chứng rối loạn ăn uống với tình trạng mãn kinh khởi phát sớm. Theo CDC, một chỉ số khối cơ thể (BMI) tiêu chuẩn là từ 18.5 – 24.9. Dưới 18.5 được coi là quá nhẹ cân và có thể tiềm ẩn nguy cơ mãn kinh sớm.

Nghiện rượu

Những phụ nữ mắc chứng nghiện rượu có thể nhận thấy chu kỳ kinh nguyệt của mình trở nên không đều đặn thậm chí không thấy xuất hiện kinh. Nguyên nhân một phần là do vấn đề về dinh dưỡng. Bác sỹ Bitner giải thích: “ Những người uống quá nhiều rượu thường bị thiếu hụt các vitamin, chất xơ và protein cần thiết. Do vậy, họ cũng có nguy cơ bước vào giai đoạn mãn kinh sớm.” Một nghiên cứu của Viện y tế quốc gia Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng chứng nghiện rượu mãn tính có thể dẫn đến rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, ngừng kinh và mãn kinh sớm do ảnh hưởng đến sự tiết của các hormon sinh dục và gây ra một số rối loạn khác kiểu như bệnh gan, bệnh tuyến tụy và suy dinh dưỡng. Một nghiên cứu thuộc trường Đại học y Harvard cũng xác nhận rằng hiện tượng này hoàn toàn có thể xảy ra đối với những người chỉ uống rượu với tính chất xã giao vào khoảng 3 ly mỗi ngày.

Bệnh tự miễn

Đối với bệnh tự miễn, hệ miễn dịch do nguyên nhân nào đó quay lại tấn công các mô của cơ thể bao gồm cả buồng trứng và/hoặc các thụ thể estrogen, khiến chúng ngừng hoạt động. Viêm khớp dạng thấp, xơ cứng bì và bệnh của mô liên kết đều có liên quan đến hiện tượng mãn kinh sớm. Một nghiên cứu của Thụy Điển trên 18,000 phụ nữ đã chỉ ra rằng những người bước vào giai đoạn mãn kinh ở độ tuổi 45 hoặc sớm hơn có nguy cơ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp cao gấp hai lần so với những người mãn kinh muộn. Mặc dù Viện y tế quốc gia Hoa Kỳ xếp các rối loạn sớm ở buồng trứng do nguyên nhân bệnh tự miễn thuộc vào nhóm rối loạn hiếm gặp nhưng một nghiên cứu năm 2011 đã chứng minh tới 30% những trường hợp mãn kinh sớm đều có nguy cơ cao mắc các bệnh tự miễn này. Và bất cứ rối loạn tự miễn nào đều có thể có liên quan đến hiện tượng mãn kinh sớm mặc dù không hoàn toàn quá phổ biến.

Động kinh

Những phụ nữ mắc chứng động kinh, co giật – một căn bệnh có nguyên nhân xuất phát từ não bộ sẽ có nguy cơ bị suy giảm chức năng buồng trứng sớm và dẫn tới mãn kinh. Một nghiên cứu tại Đại học Georgetown đã chứng minh rằng trong một nhóm phụ nữ mắc bệnh động kinh, khoảng 14% bị mắc chứng mãn kinh sớm so với tỷ lệ 1% mắc bệnh của dân số nói chung. Mặc dù người ta vẫn chưa biết rõ về cơ chế chính xác của hiện tượng này nhưng có khả năng là do sự suy giảm của nồng độ estrogen dẫn đến làm giảm ngưỡng động kinh. Những phụ nữ mắc chứng động kinh có nguy cơ xuất hiện nhiều cơn co giật ngay trước chu kỳ kinh nguyệt hoặc trong giai đoạn chuyển sang mãn kinh.

Sử dụng liệu pháp hóa trị

Là một phương pháp được sử dụng để tiêu diệt các tế bào ung thư có khả năng phân chia nhanh, do vậy cũng không quá ngạc nhiên rằng các hóa chất sử dụng trong liệu pháp này cũng đồng thời tiêu diệt các tế bào trứng, nhất là đối với những phụ nữ ngoài 40 tuổi. Hóa trị liệu có thể làm giảm số lượng trứng và gây suy giảm chức năng buồng trứng. Hiện tượng mãn kinh này có thể là tạm thời nhưng cũng có thể là vĩnh viễn tùy thuộc vào độ tuổi của bạn. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng tỷ lệ những phụ nữ dưới 40 tuổi bước vào giai đoạn mãn kinh vĩnh viễn dao động từ 0 – 40% trong khi tỷ lệ này ở những phụ nữ trên 40 tuổi là từ 70 - 90%. Ngay cả khi buồng trứng không ngừng hoạt động ngay lập tức thì chúng cũng có nguy cơ “nghỉ hưu” sớm.

Phẫu thuật

Nếu bạn mắc chứng lạc nội mạc tử cung, một dạng u nang có thể gây ung thư, hay một căn bệnh nào khác có liên quan như chứng viêm vùng chậu, bạn có thể sẽ phải phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng. Không có buồng trứng, dĩ nhiên các hoạt động thuộc hệ sinh sản sẽ không thể diễn ra. Do vậy, phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng cũng đồng thời khiến bạn bước vào giai đoạn mãn kinh vĩnh viễn. Tuy nhiên điều đó không đồng nghĩa với phẫu thuật cắt bỏ tử cung, mặc dù phẫu thuật này cũng có thể gây ngừng ra máu trong chu kỳ. Nếu bạn là đối tượng có nguy cơ phải phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng, tốt nhất là bạn nên trao đổi với bác sỹ về việc liệu có thể giữ lại một bên buồng trứng hay không để cơ thể vẫn tiếp tục sản xuất estrogen và trì hoãn giai đoạn mãn kinh.

Rối loạn về gien di truyền

Nếu bạn nhận thấy dường như bản thân mình đang tiến quá nhanh đến giai đoạn mãn kinh, bạn có thể là đối tượng mang gien bệnh trong hội chứng NST X dễ gãy. Đây là căn bệnh di truyền phổ biến nhất trong những rối loạn chậm phát triển tâm thần. Theo Đại học Sản phụ khoa Hoa Kỳ, cứ 250 người thì có 1 người mang gien đột biến và điều đó làm tăng nguy cơ bị suy buồng trứng (khi buồng trứng không sản xuất đủ estrogen hay không thể giải phóng trứng một cách đều đặn) tới 20%.

Các nhà khoa học đang trong giai đoạn tìm hiểu quá trình đột biến gien mà có khả năng làm giảm hoạt động của buồng trứng. Tuy nhiên bạn có thể yên tâm rằng hiện tượng mãn kinh do gien đột biến là vô cùng hiếm gặp.