Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Những người chống chỉ định tiêm vaccin

Được coi là một trong những phát minh vĩ đại của nhân loại, vaccin ngày càng được sử dụng rộng rãi vì đó là một biện pháp hiệu quả để phòng chống chủ động nhiều bệnh dịch nguy hiểm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cũng có một số trường hợp không nên tiêm phòng.

Những đối tượng chống chỉ định tiêm vaccin

Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ CDC đã khuyến cáo về một số đối tượng không nên tiêm một số loại vaccin nhất định.

Nguyên nhân là do các loại vaccin khác nhau chứa các thành phần khác nhau. Những người bị tổn thương hệ miễn dịch thường được khuyên nên đợi cho tới khi lành bệnh. Những người đã từng gặp những phản ứng dị ứng với một loại vaccin nào đó hoặc một thành phần của 1 loại vaccin cũng được khuyên nên tránh sử dụng những loại vaccin đó về sau.

Vaccin cúm

Những người sau đây không nên tiêm vaccin phòng cúm:

  • Bị dị ứng với trứng gà
  • Đã từng bị dị ứng với vaccin cúm hoặc bất cứ thành phần nào trong vaccin cúm
  • Trẻ em dưới 6 tháng tuổi
  • Những người đang bị ốm từ vừa đến nặng

Những người có tiền sử mắc hội chứng Guillain-Barre (GBS) (là một chứng rối loạn do hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công một phần hệ thần kinh ngoại biên) nên thảo luận với bác sỹ về những nguy cơ có thể gặp phải nếu tiêm vaccin cúm.

Những đối tượng không nên sử dụng vaccin cúm sống (LAIV) (vaccin dùng đường mũi) bao gồm:

  • Người trên 50 tuổi
  • Trẻ em dưới 23 tháng tuổi
  • Trẻ em có tiền sử bị hen phế quản
  • Phụ nữ mang thai
  • Những người mắc bệnh mãn tính như bệnh tim, bệnh gan hay hen phế quản
  • Những người mắc một số bệnh về cơ hay thần kinh mà gây khó thở
  • Những người bị tổn thương miễn dịch hoặc đang có tình trạng suy giảm miễn dịch
  • Trẻ em hay trẻ vị thành niên đang điều trị aspirin kéo dài

Vaccin phòng viêm gan A

Hepatitis A (HepA) là một loại virus có thể gây viêm gan. Virus này chủ yếu phát tán qua thức ăn hoặc nước uống bị ô nhiễm bởi chất thải của con người, tuy nhiên virus cũng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp. CDC khuyến cáo người trưởng thành nên tiêm vaccin phòng HepA nếu họ vẫn chưa được tiêm khi còn nhỏ.

Ngoài ra, những người đi du lịch tới các khu vực có tỷ lệ người mắc viêm gan A cao cũng nên được tiêm vaccin. Những khu vực này bao gồm:

  • Mexico
  • Trung và Nam Mỹ
  •  Châu Phi
  • Một phần châu Á
  • Đông Âu

Tuy nhiên một số đối tượng sau đây được khuyến cáo không nên tiêm loại vaccin này:

  • Đã từng có tiền sử dị ứng với vaccin HepA
  • Bị dị ứng nghiêm trọng với một số thành phần nào đó trong vaccin HepA

Những người đang bị ốm được khuyên nên đợi tới khi hồi phục mới nên tiêm vaccin.

Phụ nữ mang thai cũng được khuyên nên nên chờ sau khi sinh con. Tuy nhiên, nguy cơ đối với thai nhi khi sử dụng vaccin tương đối thấp. Nếu phụ nữ mang thai là đối tượng có nguy cơ cao bị nhiễm HepA, họ vẫn sẽ được khuyên nên tiêm vaccin.

Vaccin phòng viêm gan B

Hepatitis B (HepB) là một virus có khả năng gây viêm gan. Virus này lây từ người bệnh sang người lành thông qua việc tiếp xúc với máu hay dịch thể của người bệnh, qua quan hệ tình dục không an toàn, qua truyền máu hoặc truyền từ mẹ sang con trong quá trình mang thai.

Những người bị viêm gan B mãn tính là đối tượng có nguy cơ tiến triển thành các bệnh gan nghiêm trọng hơn như xơ gan và ung thư gan.

Việc tiêm vaccin phòng viêm gan B được khuyến cáo cho hầu hết mọi người, đặc biệt là các vùng có tỷ lệ người mang virus viêm gan B cao.

Tại Việt Nam, Tổ chức Y tế thế giới, WHO ước tính khoảng gần 8,8 % phụ nữ và 12,3% nam giới nhiễm virus viêm gan B mạn tính. Vì vậy việc tiêm tiêm vaccin phòng viêm gan B được khuyến cáo cho mọi người.

Trong Chương trình tiêm chủng mở rộng Việt Nam, vaccin phòng bệnh Viêm gan B được phối hợp trong Quinvaxem- vắc xin phòng các bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, viêm phổi/viêm màng não do vi khuẩn Hib.

 Tuy nhiên, nếu gặp phải một trong những yếu tố nguy cơ sau đây, bạn không nên tiêm vaccin phòng HepB:

  • Bị dị ứng nặng với nấm men hay bất cứ thành phần nào của vaccin
  • Đã từng gặp phản ứng dị ứng với vaccin HepB
  • Đang bị ốm từ mức độ trung bình đến nặng

Những người đã được tiêm vaccin HepB nên đợi ít nhất là 28 ngày mới nên đi hiến máu vì loại vaccin này có thể gây ra phản ứng dương tính giả đối với các xét nghiệm máu.

Vaccin phòng HPV (Human Papillomavirus)

Vaccin phòng HPV có thể giúp phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh ung thư cổ tử cung ở những phụ nữ nếu được tiêm trước khi có quan hệ tình dục lần đầu. Vaccin cũng đồng thời giúp phòng tránh một số căn bệnh khác có liên quan đến HPV như:

  • Ung thư âm hộ
  • Ung thư âm đạo
  • Ung thư hậu môn
  • Ung thư họng
  • Mụn cóc sinh dục

Tuy nhiên, CDC khuyên những đối tượng sau đây nên tránh tiêm vaccin HPV:

  • Những người bị phản ứng dị ứng nặng với liều vaccin HPV trước đây hoặc với bất cứ thành phần nào có trong vaccin
  • Phụ nữ mang thai
  • Những người đang bị ốm mức độ từ trung bình đến nặng

Vaccin Tdap

Tdap là một loại vaccin giúp phòng các bệnh uốn ván, bạch hầu và ho gà. Vaccin Td giúp phòng các bệnh uốn ván và bạch hầu. Sự phổ biến rộng rãi của các loại vaccin ngày nay đã làm giảm thiểu đáng kể các biến chứng nghiêm trọng của những căn bệnh nguy hiểm này.

Việc tiêm vaccin thường quy được khuyến cáo cho hầu hết trẻ em. Tuy nhiên, những đối tượng không nên tiêm vaccin bao gồm:

  • Những người bị dị ứng nặng với các vaccin DTP, DtaP, DT hay Td
  • Những người bị dị ứng nghiêm trọng với các thành phần trong vaccin
  • Những người bị hôn mê hoặc co giật trong vòng 7 ngày sau khi tiêm vaccin DTP hay DtaP trước đó
  • Những người đang bị ốm mức độ từ trung bình đến nặng

Những người sau nên hỏi ý kiến bác sỹ trước khi quyết định tiêm vaccin Tdap:

  • Đang bị động kinh
  • Đã từng bị sưng đau nghiêm trọng sau khi tiêm các vaccin DTP, DtaP, DT, Td hay Tdap trước đó
  • Đã từng mắc hội chứng Guillain Barré

Những vaccin khác nhau lại chống chỉ định với những đối tượng khác nhau. Do vậy, bạn có thể không được tiêm loại vaccin này những vẫn được phép tiêm loại khác.

Tại Việt Nam, Vắc xin phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, viêm phổi/viêm màng não do vi khuẩn Hib sử dụng trong Tiêm chủng mở rộng là Quinvaxem, phối hợp phòng 5 bệnh kể trên trong một mũi tiêm. Vắc xin chứa các thành phần kháng nguyên như giải độc tố bạch hầu, giải độc tố uốn ván, vi khuẩn ho gà bất hoạt, kháng nguyên bề mặt viêm gan B và kháng nguyên Hib dạng dung dịch (DTwP-HepB-Hib). Thành phần ho gà trong vắc xin Quinvaxem là vắc xin toàn tế bào.Vắc xin được đóng lọ 1 liều 0,5ml, vắc xin có gắn chỉ thị nhiệt độ (VVM) ở nhãn lọ vắc xin giúp cho việc đánh giá nhiệt độ bảo quản vắc xin trong quá trình bảo quản và vận chuyển. Vắc xin được sản xuất bởi công ty Berna Biotech, Hàn Quốc.

Vắc xin đã được Tổ chức Y tế thế giới xác nhận đạt tiêu chuẩn tiền thẩm định từ năm 2006.

Vaccin phòng zona

Zona là căn bệnh gây ra do sự hoạt động trở lại của virus thủy đậu (virus varicella zoster). Virus này là một chủng thuộc cùng họ virus herpes nhưng khác với những virus gây mụn rộp hay mụn cóc sinh dục. Bệnh zona chủ yếu gặp ở những người trên 50 tuổi hay những người có hệ miễn dịch yếu.

Những người trên 60 tuổi được khuyến cáo nên tiêm một mũi vaccin phòng bệnh zona. Tuy nhiên, một số đối tượng sau đây nên tránh tiêm loại vaccin này:

  • Những người bị dị ứng với gelatin, kháng sinh neomycin hay các thành phần khác của vaccin
  • Những người có hệ miễn dịch yếu
  • Phụ nữ mang thai, có thể mang thai hay dự định mang thai trong tháng tới
  • Đang bị ốm mức độ từ trung bình đến nặng

Những đối tượng bị suy giảm miễn dịch sau cũng không nên tiêm vaccin này:

  • Những người đang bị bệnh AIDS
  • Đang sử dụng một số loại thuốc như steroid liều cao
  • Đang được điều trị ung thư
  • Đang bị ung thư xương hay hệ bạch huyết

Vaccin phòng não mô cầu

Não mô cầu là một bệnh do vi khuẩn gây ra có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, căn bệnh này hay gặp nhất ở:

  • Trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi
  • Những người không có tuyến lách hay bị suy giảm miễn dịch do di truyền
  • Những học sinh, sinh viên, công nhân... sống trong ký túc xá

Vaccin phòng não mô cầu được khuyến cáo sử dụng cho trẻ em và những người trẻ tuổi. Tại Mỹ, có hai loại vaccin phòng não mô cầu được sử dụng: MCV4 là vaccin kết hợp phòng não mô cầu; MPSV4 là loại vaccin polysaccharid cũ hơn.

Ở Việt Nam, hiện tại có 02 loại vắc - xin phòng bệnh não mô cầu

Vắc-xin não mô cầu AC:

Tên thương mại là Meningococcal polysaccharide vắc-xin AC. Loại vắc-xin này có thời gian bảo vệ khoảng 3 năm.

Vắc-xin phòng bệnh não mô cầu được sử dụng để tiêm phòng bệnh cho trẻ em ở vùng có dịch bệnh lưu hành hoặc khi đang có dịch bùng phát. Liều lượng tiêm là 0,5ml; có thể tiêm dưới da hoặc tiêm bắp thịt.

Thường tiêm một liều vắc-xin khi trẻ em được 18 tháng tuổi trở lên.

Chú ý thận trọng khi tiêm phòng cho phụ nữ có thai, chỉ tiêm khi thực sự có nguy cơ mắc bệnh trong các vụ dịch. Một vấn đề cũng cần quan tâm là không nên tiêm cho trẻ em dưới 18 tháng tuổi trừ khi đang có dịch bùng phát.

Vắc-xin não mô cầu BC:

Tên thương mại là VA-MENGOC-BC. Vắc-xin này được sử dụng nhằm tạo miễn dịch chủ động để phòng bệnh viêm màng não do não mô cầu nhóm huyết thanh B và C.

Dùng tiêm cho trẻ em từ tháng tuổi thứ ba và các đối tượng sống trong vùng dịch hay phải đi đến vùng dịch bệnh.

Ngoài ra, vắc-xin cũng nên tiêm cho những người sống tập thể như các trung tâm chăm sóc trẻ em nội trú, doanh trại quân đội, nhà tù, các vùng có mật độ dân cư cao hoặc ở cộng đồng phát hiện những trường hợp nhiễm bệnh não mô cầu nhóm huyết thanh B và C vì người dân ở đây có nguy cơ bị phơi nhiễm.

Thận trọng không sử dụng vắc-xin cho phụ nữ mang thai trừ khi thật cần thiết và có nguy cơ dịch tễ học cao. 

 Vắc-xin cơ bản được sử dụng bằng cách tiêm phòng hai liều 0,5ml; khoảng cách giữa hai lần tiêm là từ 6 - 8 tuần.

Tiêm liều thứ hai là điều bắt buộc để đạt được mức bảo vệ tốt. Quy định tiêm phòng được áp dụng đối với trẻ em từ 3 tháng tuổi trở lên. Theo kinh nghiệm sử dụng vắc-xin, không cần thiết phải tiêm nhắc lại. Khi tiến hành tiêm nhắc lại, không loại trừ những người không có bằng chứng cho thấy đã tiêm phòng đủ hai mũi tiêm vắc-xin trước đó.

Những đối tượng không nên tiêm vaccin phòng não mô cầu bao gồm:

  • Những người đang bị ốm từ mức độ trung bình đến nặng
  • Những người có tiền sử bị dị ứng nghiêm trọng với vaccin não mô cầu
  • Những người bị dị ứng với bất cứ thành phần nà vaccin
  • Những người đã từng mắc hội chứng Guillain-Barre

Vaccin não mô cầu có thể sử dụng cho phụ nữ mang thai, tuy nhiên loại MPSV4 được ưu tiên sử dụng hơn do vaccin MCV4 chưa có nhiều dữ liệu về việc sử dụng ở phụ nữ mang thai.

Những trẻ mắc bệnh thiếu máu hồng cầu hình lưỡi liềm cũng như những trẻ bị tổn thương lách không nên tiêm loại vaccin này vào cùng thời điểm với các loại vaccin khác .

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Hiểu biết để hạn chế phản ứng phụ khi tiêm vaccin

ThS.BS. Trần Thu Nguyệt - Tổng hợp từ Healthline/WHO/vncdc
Bình luận
Tin mới
Xem thêm