Những điều bạn nên biết về chất độc Xyanua

 Xyanua tồn tại trong thực phẩm và xung quanh chúng ta

Xyanua là chất độc gây phản ứng ngộ độc nhanh và có thể gây chết người. Chúng được sử dụng làm vũ khí hóa học lần đầu tiên trong Thế chiến thứ nhất.

Hàm lượng xyanua thấp được tìm thấy trong tự nhiên và trong một số sản phẩm chúng ta thường ăn và sử dụng. Một số vi khuẩn, nấm và tảo có thể sản sinh ra Xyanua trong quá trình sinh trưởng và phát triển. Xyanua cũng được tìm thấy trong khói thuốc lá, khí thải xe cộ và thậm chí trong một số loại thực phẩm quen thuộc như rau bina, măng, hạnh nhân, đậu lima, hạt trái cây và bột sắn.

Tính chất độc hại của xyanua

Có một số dạng hóa học của xyanua.

Hydro xyanua khi ở nhiệt độ phòng sẽ ở dạng chất lỏng có màu xanh nhạt hoặc không màu; khi ở nhiệt độ cao hơn sẽ chuyển thành dạng chất khí không màu; và có mùi hạnh nhân đắng.

Natri xyanua và kali xyanua là bột màu trắng có thể có mùi hạnh nhân đắng.

Các hóa chất gọi là cyanogen có thể tạo ra xyanua. Cyanogen clorua là một loại khí hóa lỏng không màu, nặng hơn không khí và có mùi hăng.

Mặc dù một số hợp chất xyanua có mùi đặc trưng, nhưng mùi không phải là cách tốt để nhận biết có xyanua tồn tại hay không. Một số người không thể ngửi thấy mùi xyanua. Một số người khác ban đầu có thể nhận biết mùi này nhưng sau đó sẽ quen dần và không để ý khi hít vào.

Xyanua được sử dụng với mục đích gì?

Trong lịch sử, hydro xyanua đã được sử dụng làm vũ khí hóa học. Các hợp chất chứa xyanua được sử dụng trong thuốc trừ sâu và thuốc khử trùng, nhựa, mạ điện, phát triển quang học và khai thác mỏ. Các công ty thuốc nhuộm và dược phẩm cũng sử dụng xyanua. Một số quy trình công nghiệp như sản xuất sắt thép, công nghiệp hóa chất và xử lý nước thải có thể tạo ra xyanua. Trong quá trình clo hóa nước, cyanogen clorua có thể được tạo ra ở nồng độ rất thấp.

Con người tiếp xúc với xyanua bằng con đường nào?

Mọi người có thể tiếp xúc với lượng xyanua thấp trong cuộc sống hàng ngày từ việc sử dụng thực phẩm, hút thuốc và các nguồn khác. Ăn hoặc uống thực phẩm có chứa xyanua có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Hít thở khí xyanua, đặc biệt là trong không gian thông gió kém, có khả năng gây hại lớn nhất.

Việc phơi nhiễm hay tiếp xúc gây chết người với xyanua có thể là do tai nạn hoặc hành động cố ý. Do tính chất gây ngộ độc nhanh nên xyanua có thể được sử dụng làm vũ khí sinh học hay thuốc độc.

Xyanua phản ứng với cơ thể ra sao?

Sau khi tiếp xúc, xyanua nhanh chóng đi vào các mạch máu trong cơ thể người. Cơ thể con người có thể xử lý một lượng nhỏ xyanua khác so với khi lượng lớn chất độc này xâm nhập.

Với liều lượng nhỏ xâm nhập, xyanua trong cơ thể có thể được chuyển hóa thành thiocyanate, chất này ít gây hại hơn và được bài tiết qua nước tiểu. Trong cơ thể, xyanua với lượng nhỏ cũng có thể kết hợp với một hóa chất khác để tạo thành vitamin B12, giúp duy trì tế bào thần kinh và hồng cầu khỏe mạnh.

Với liều lượng lớn, khả năng chuyển đổi xyanua thành thiocyanate của cơ thể bị hạn chế. Liều lượng lớn xyanua ngăn tế bào sử dụng oxy và cuối cùng những tế bào này sẽ chết. Tim, hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương dễ bị ngộ độc xyanua nhất nên khi ngộ độc lượng lớn có thể dẫn đến tình trạng tử vong nhanh do ngừng tim và ngừng hô hấp..

Tìm hiểu kỹ hơn: Phenol và xyanua hủy hoại sức khỏe ra sao

Các dấu hiệu và triệu chứng của ngộ độc xyanua là gì?

Ảnh hưởng sức khỏe do tiếp xúc với xyanua ở mức độ cao có thể bắt đầu sau vài giây đến vài phút. Một số dấu hiệu và triệu chứng của nhiễm độc xyanua bao gồm:

• Mệt mỏi và đãng trí
• Đau đầu
• Buồn nôn/cảm giác đau bụng
• Thở hổn hển và khó thở
• Mất ý thức/bất tỉnh
• Co giật
• Tim ngừng đập

Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng này phụ thuộc vào con đường và thời gian tiếp xúc, liều lượng và dạng xyanua.

Hành động ngay lập tức khi nghi mình đã tiếp xúc với chất độc xyanua

Nếu bạn nghi ngờ mình đã tiếp xúc với chất độc xyanua, hãy thực hiện các bước sau:

• Nhanh chóng di chuyển ra khỏi khu vực mà bạn cho rằng mình đã bị phơi nhiễm. Nếu nguồn xyanua từ trong nhà, hãy lập tức đi ra khỏi phòng đó hoặc tốt nhất là đi ra ngoài nhà.
• Nếu bạn ở gần nơi phát tán xyanua, ngay lập tức hãy sơ tán khỏi khu vực đó hoặc tìm những nơi trú ẩn an toàn nếu bạn không thể sơ tán được. Nơi trú ẩn có thể là trong các tòa nhà xa nhất có thể để tránh tiếp xúc với chất độc. Khi đã vào trong nơi trú ẩn, hãy đóng và khóa tất cả các cửa ra vào và cửa sổ, bịt kín các lỗ hổng có thể khiến không khí bên ngoài xâm nhập vào trong nhà, tắt máy điều hòa không khí, máy thông gió, quạt và máy sưởi.
• Nhanh chóng cởi bỏ bất kỳ quần áo nào có thể có xyanua trên đó. Nếu có thể, nên cắt bỏ quần áo thường cởi qua đầu (như áo phông và áo len) để tránh tiếp xúc thêm với tác nhân.
  • Đặt quần áo đã cởi bỏ của bạn vào trong một túi nhựa và buộc chặt túi. Vứt bỏ quần áo của bạn trong túi kín giúp bảo vệ bạn và những người khác khỏi bị phơi nhiễm thêm.
  • Không tự xử lý túi nhựa đựng quần áo và chờ hướng dẫn xử lý thích hợp.
  • Cất túi đựng quần áo này ở nơi an toàn, tốt nhất là để trong hộp hoặc phòng đóng kín, tránh xa mọi người, đặc biệt là trẻ em.
• Nhanh chóng rửa sạch bất kỳ chất xyanua nào dính trên da bằng một lượng lớn xà phòng và nước, đồng thời rửa mắt bằng một lượng nước lớn nước muối sinh lý, thuốc nhỏ mắt thông thường (nếu có) hoặc nước sạch.
  • Tháo và vứt bỏ kính áp tròng nếu có. Rửa kính mắt bằng xà phòng và nước sạch trước khi đeo trở lại.
  • Tuyệt đối không sử dụng thuốc tẩy để loại bỏ xyanua khỏi da, mắt.

Điều trị sau khi tiếp xúc Xyanua

Di chuyển ra khỏi không gian/ khu vực đã tiếp xúc với chất độc xyanua để đến vùng có không khí trong lành là bước quan trọng đầu tiên trong việc điều trị tiếp xúc xyanua.

Tiếp theo, ngộ độc xyanua có thể được các các chuyên gia y tế điều trị chuyên sâu. Các liệu pháp điều trị thường được sử dụng bao gồm: cho nạn nhân sử dụng Oxy; sử dụng hai loại thuốc giải độc (natri nitrit và natri thiosulfate) để ngăn chặn tác động của ngộ độc xyanua nghiêm trọng. Các loại thuốc khác có thể được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng nguy hiểm của ngộ độc xyanua, chẳng hạn như co giật.

Những người có các dấu hiệu và triệu chứng ngộ độc nghiêm trọng sẽ cần được điều trị cấp cứu tại bệnh viện, đặc biệt là những người đã bất tỉnh và/hoặc mất nhận thức. Bất kỳ sự chậm trễ nào cũng có thể dẫn đến tử vong.

Các xét nghiệm có hỗ trợ đưa ra quyết định điều trị cho nạn nhân ngộ độc với xyanua không?

Mặc dù nồng độ xyanua trong máu tăng cao có thể cho thấy mức độ tiếp xúc với xyanua, nhưng xét nghiệm về mức độ phơi nhiễm xyanua sẽ không hữu ích trong việc đưa ra quyết định điều trị khẩn cấp. Các bác sỹ sẽ cấp cứu bệnh nhân tiếp xúc với xyanua ngay lập tức chứ không chờ đến khi có kết quả xét nghiệm. Không nên trì hoãn điều trị nếu nạn nhân đã có dấu hiệu và triệu chứng của việc phơi nhiễm với chất độc.