Nguyên nhân và hậu quả của dậy thì sớm
Phần lớn trẻ bước vào tuổi dậy thì sớm không cần thiết phải điều trị. Ở những trẻ cần điều trị, mục tiêu điều trị thường hướng đến làm chậm lại quá trình này.
Dưới đây là một số thông tin cơ bản về nguyên nhân của dậy thì sớm và những ảnh hưởng của dậy thì sớm lên con bạn.
![]()
Dậy thì sớm là gì?
Trung bình, tuổi dậy thì bắt đầu ở các bé gái trong độ tuổi từ 8 đến 13 tuổi, ở các bé trai là từ 9 đến 14 tuổi.
Bác sỹ sẽ chẩn đoán dậy thì sớm khi quá trình hết sức tự nhiên này diễn ra sớm hơn độ tuổi dậy thì nói trên và tiếp tục diễn biến qua thời kỳ tăng trưởng và trưởng thành xương mà không rõ lý do. Dậy thì sớm nếu bé gái có các dấu hiệu chính của tuổi dậy thì và tiếp tục phát triển trước 7 tuổi và với bé trai là trước 9 tuổi. Tại Mỹ, cứ 5.000 trẻ thì sẽ có 1 trẻ bị ảnh hưởng của dậy thì sớm.
Có 2 dạng dậy thì sớm, đó là dậy thì sớm trung ương và dậy thì sớm ngoại vi.
Dậy thì sớm trung ương là dạng phổ biến hơn. Quá trình này được nhận ra với các biểu hiện thông thường của tuổi dậy thì, nhưng xảy ra sớm hơn. Tuyến yên chịu trách nhiệm sản xuất ra hormone, được gọi là các hormone điều hòa tuyến sinh dục (gonadotropins). Những hormone này sẽ kích thích tinh hoàn hoặc buồng trứng tạo ra các hormone sinh dục, như testosterone hoặc estrogen. Đây là những hormone sinh dục tạo ra những thay đổi thể chất và tâm lý khi bước vào tuổi dậy thì, ví dụ như việc phát triển ngực ở các bé gái.
Dậy thì sớm ngoại vi là một dạng dậy thì sớm khác, hiếm gặp hơn. Hormone estrogen và testosterone gây ra các biểu hiện của dậy thì. Nhưng não và tuyến yên không chịu trách nhiệm cho việc này. Đây thường là vấn đề cục bộ tại buồng trứng, tinh hoàn, tuyến thượng thận hoặc do suy giáp nặng.
Có một số tình trạng khác gây ra các biểu hiện cũng giống như dậy thì sớm và đôi khi có thể gây nhầm lẫn cho các bậc phụ huynh, thậm chí là cả các bác sỹ nhi khoa, nhưng thật ra đó không phải là dậy thì sớm. Ví dụ như:
Rất nhiều chuyên gia nói rằng, tuổi dậy thì đang bắt đầu sớm hơn, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác trên thế giới. Tuy nhiên, tuổi trung bình để bắt đầu xuất hiện kinh nguyệt thì vẫn gần như không đổi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiện nay các dấu hiệu dậy thì, như phát triển vú, đang xảy ra sớm hơn khoảng 1 năm so với thời điểm 10 năm trước đây.

Dấu hiệu của dậy thì sớm
Dấu hiệu của dậy thì sớm và dậy thì thông thường khá giống nhau. Điểm khác nhau chỉ là về mặt thời gian xuất hiện các biểu hiện dậy thì. Các dấu hiệu bao gồm:
Với bé gái:
Với bé trai:
Phát triển xương tăng vọt là một dấu hiệu khác của dậy thì sớm ở cả bé trai và bé gái.
Nguyên nhân của dậy thì sớm trung ương
Trong đa số trường hợp, các chuyên gia không biết nguyên nhân chính xác của tình trạng dậy thì sớm trung ương, đặc biệt là ở bé gái.
Đôi khi, tình trạng dậy thì sớm trung ương có nguyên nhân là do các vấn đề về y học. Các nguyên nhân tiềm ẩn thường rất phổ biến ở các bé trai dưới 6 tuổi, đặc biệt là nếu như các dấu hiệu dậy thì phát triển rất nhanh, bao gồm:
Các nguyên nhân này có vẻ đáng lo ngại. Nhưng may mắn rằng, chỉ có một số lượng rất ít các trường hợp dậy thì sớm ở bé trai là dậy thì sớm trung ương gây ra do các vấn đề sức khỏe kể trên. Ở các bé gái, rất hiếm khi dậy thì sớm có nguyên nhân là do các vấn đề sức khỏe nói trên.
Các yếu tố liên quan đến dậy thì sớm
Trong khi các vấn đề sức khỏe không thật sự là nguyên nhân của dậy thì sớm thì có rất nhiều yếu tố liên quan đến việc dậy thì sớm, bao gồm:
Giới tính: Các bé gái thường có nguy cơ phát triển dậy thì sớm trung ương cao gấp 10 lần so với các bé trai.
Gen: Đôi khi, dậy thì sớm có nguyên nhân là do các đột biến về gen, dẫn đến sự giải phóng hormone sinh dục sớm. Thông thường, những trẻ này sẽ có cha mẹ hoặc anh chị em có cùng bất thường về gen giống như vậy.
Chủng tộc: Các nghiên cứu không lý giải được, nhưng nhìn chung, các bé gái Mỹ - Phi thường sẽ bắt đầu tuổi dậy thì sớm hơn khoảng 1 năm so với các bé gái người da trắng. Một số chuyên gia cho rằng, tuổi dậy thì chỉ nên được coi là sớm ở những bé gái Mỹ - Phi nếu nó xảy ra trước 6 tuổi.
Được nhận nuôi bởi cha mẹ ngoại quốc: Một nghiên cứu chỉ ra rằng, các trẻ được nhân nuôi bởi cha mẹ ngoại quốc có nguy cơ dậy thì sớm cao hơn khoảng 10-20 lần.
Béo phì: Một số nghiên cứu chỉ ra rằng có thể có một mối liên quan giữa béo phì ở các bé gái và việc gia tăng nguy cơ dậy thì sớm. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không biết chính xác mối liên quan này là gì. Và béo phì dường như không có mối liên quan nào với việc dậy thì sớm ở các bé trai.
Hậu quả của dậy thì sớm
Với trẻ em, dậy thì sớm có thể gây ra các vấn đề về thể chất cũng như tâm lý. Bao gồm:
Tầm vóc thấp: Trong khi trẻ em dậy thì sớm thường cao hơn so với bạn bè cùng ở thời điểm bắt đầu dậy thì, nhưng một số trẻ sau này sẽ có tầm vóc thấp hơn so với mức trung bình khi ở tuổi trưởng thành. Bởi vì, một khi tuổi dậy thì kết thúc, quá trình tăng trưởng cũng sẽ ngừng lại. Và bởi vì dậy thì sớm kết thúc sớm hơn so với tuổi dậy thì bình thường, những trẻ này sẽ ngừng phát triển ở độ tuổi sớm hơn. Đôi khi, việc này sẽ làm cho trẻ lùn hơn, nếu so sánh với việc cùng đứa trẻ đó nhưng dậy thì bình thường.
Hoạt động tình dục sớm: Mặc dù điều này có thể sẽ làm các bậc cha mẹ lo lắng, nhưng chưa có bằng chứng mạnh mẽ chứng minh rằng những trẻ dậy thì sớm thì sẽ bắt đầu các hoạt động tình dục ở lứa tuổi sớm hơn.
Căng thẳng: Kể cả khi dậy thì xảy ra khi ở tuổi bình thường là 12 tuổi, thì dậy thì cũng là một quá trình rất rắc rối đối với các bé. Nó có thể gây ra tình trạng căng thẳng cho các bé nhỏ tuổi hơn khi bị dậy thì sớm. Các bé sẽ cảm thấy rất kỳ lạ vì trông khác với bạn bè đồng trang lứa. Có kinh nguyệt sớm có thể đáng lo ngại với những bé gái từ 9 tuổi trở xuống hoặc với những bé bị chậm phát triển. Cha mẹ có thể giúp đỡ các bé bằng cách dạy bé trước về những thay đổi có thể sẽ diễn ra.
Các nguy cơ khác: Một số nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa dậy thì sớm ở bé gái và việc tăng nhẹ nguy cơ ung thư vú khi trưởng thành. Tuy nhiên, bằng chứng này chưa rõ và cần phải tiến hành thêm nhiều nghiên cứu nữa để chứng minh cho luận điểm này.
Lời khuyên dành cho cha mẹ
Làm cha mẹ, lo lắng về việc dậy thì sớm của con mình là điều hết sức bình thường. Nếu con bạn có những dấu hiệu của dậy thì sớm, hãy đưa trẻ đi khám bác sỹ nội tiết nhi khoa. Tuy nhiên, cả cha mẹ và các bé không nên quá lo lắng và sợ hãi khi được chẩn đoán dậy thì sớm, các bác sỹ sẽ chẩn đoán, tư vấn và điều trị cho các bé.
Dưới đây là một số điều nên ghi nhớ:
Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Dậy thì sớm ở trẻ em gái đang trở nên phổ biến hơn?
Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.
Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?
Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.
Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.
Tuổi học trò đánh dấu giai đoạn trẻ bắt đầu chớm nở những rung động đầu đời và dần định hình nhận thức về bản thân cùng các mối quan hệ xung quanh. Những biến đổi tâm sinh lý dồn dập vừa mang lại cảm giác háo hức, vừa khiến trẻ không khỏi lúng túng, bối rối. Nếu không có sự định hướng đúng đắn, trẻ rất dễ tiếp nhận thông tin lệch lạc và đưa ra những quyết định gây ảnh hưởng đến bản thân. Để giúp cha mẹ trở thành người đồng hành đáng tin cậy, trang bị cho con kiến thức khoa học cùng kỹ năng tự bảo vệ, Viện Y học ứng dụng Việt Nam xin chia sẻ những góc nhìn chi tiết trong bài viết dưới đây.
Mùa đông là thời điểm virus cúm hoạt động mạnh, khiến số ca mắc tăng nhanh, đặc biệt ở người già, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính. Tiêm vaccine cúm không chỉ giúp phòng bệnh hiệu quả mà còn giảm nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong trong mùa dịch.
Rụng trứng là thời điểm noãn trưởng thành được phóng ra khỏi buồng trứng và có thể gặp tinh trùng để thụ tinh. Nhận biết đúng các dấu hiệu rụng trứng giúp các cặp vợ chồng xác định khoảng thời gian có khả năng thụ thai cao nhất trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt.
Đây là một nguyên nhân gây bệnh cảm lạnh và viêm hô hấp thường gặp ở vào thời tiết ẩm ướt, thời tiết đặc trưng trong lúc giao mùa đông sang xuân.