Nguyên nhân và cách điều trị chứng ợ nóng ở trẻ em

Nhiều người tin rằng chứng ợ nóng chỉ gặp ở người lớn. Tuy nhiên, mọi người ở mọi lứa tuổi đều có thể bị ợ nóng - cảm giác nóng rát ở ngực và cổ họng, kể cả trẻ mới biết đi, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và thậm chí cả trẻ sơ sinh.

Theo phản xạ, các cha mẹ hoặc người chăm sóc có thể lo lắng về các vấn đề liên quan đến tim mạch khi trẻ kêu đau ngực, nhưng chứng ợ nóng không liên quan đến tim. Nguồn gốc của chứng ợ nóng nói chung là ở dạ dày và thực quản. Nguyên nhân chính gây chứng ợ nóng là trào ngược dạ dày thực quản.

Tổng quan và nguyên nhân gây ra chứng ợ nóng

Ợ nóng thường là kết quả của trào ngược dạ dày thực quản. Trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể gây ra các triệu chứng khác ở trẻ em, chẳng hạn như:

• những cơn đau dạ dày
• buồn nôn
• vị chua trong miệng
• trào ngược
• ợ hơi thường xuyên
• ho vào ban đêm

Các bệnh liên quan

Mọi người thường nhầm lẫn giữa chứng ợ nóng, chứng trào ngược dạ dày thực quản  và bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Các vấn đề sức khỏe này có liên quan với nhau nhưng cũng có sự khác biệt:

Chứng trào ngược dạ dày thực quản là điều mà hầu hết mọi người thỉnh thoảng gặp phải khi axit và thức ăn trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Các thuật ngữ khác cho tình trạng này bao gồm: trào ngược, trào ngược axit hoặc khó tiêu. Triệu chứng chính của chứng trào ngược dạ dày thực quản là chứng ợ nóng.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là một dạng trào ngược dạ dày thực quản mạn tính gây kích thích thực quản, có thể dẫn đến các biến chứng về sức khỏe nếu không được điều trị.

Ợ nóng là cảm giác nóng rát ở ngực và cổ họng do thức ăn và axit dạ dày trào ngược lên thực quản. Mặc dù chứng ợ nóng là một triệu chứng của chứng trào ngược dạ dày thực quản và bệnh trào ngược dạ dày thực quản nhưng chứng ợ nóng cũng có thể tự xuất hiện và không liên quan đến vấn đề trào ngược dạ dày thực quản.

Đọc thêm bài viết: Trẻ sơ sinh nên được bổ sung vitamin gì?

Nguyên nhân gây trào ngược

Chứng ợ nóng ở trẻ em thường là tạm thời và nhẹ. Chứng ợ nóng ở trẻ thường được giải quyết nhanh chóng mà không cần điều trị. Chứng ợ nóng ở trẻ có thể là phản ứng với một số loại thực phẩm hoặc do trẻ ăn quá nhanh hoặc quá nhiều. Những người trẻ tuổi cũng thường bị chứng ợ nóng do căng thẳng trước một sự kiện lớn, chẳng hạn như một kỳ thi hoặc một trận đấu thể thao.

Trào ngược xảy ra do cơ thắt thực quản dưới, không đóng lại như bình thường sau khi mở để đưa thức ăn vào dạ dày. Trào ngược có thể xảy ra ở trẻ nhỏ dưới 1 tuổi vì ở giai đoạn này hệ tiêu hóa cảu trẻ chưa phát triển đầy đủ. Trào ngược thường giảm dần khi trẻ lớn lên và cơ thắt thực quản dưới trở nên khỏe hơn.

Các yếu tố nguy cơ khiến trẻ sơ sinh dễ mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể gặp:

• Trẻ sinh non
• Trẻ có vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến phổi hoặc hệ thần kinh
• Trẻ bị rối loạn hoặc có các bất thường ở đường tiêu hóa như thoát vị khe hoành

Các yếu tố nguy cơ khác có thể dẫn đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản bao gồm:

• ăn thức ăn nhiều dầu mỡ và đồ chua
• uống caffein và rượu
• hút thuốc hoặc tiếp xúc với khói thuốc thụ động
• ăn quá nhiều trong một lần
• nằm xuống ngay sau khi ăn
• dùng một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc chẹn kênh canxi

Triệu chứng ợ nóng ở trẻ em

Triệu chứng chính của chứng ợ nóng là đau rát ở ngực. Đau ngực liên quan đến chứng ợ nóng thường bắt đầu ở giữa ngực, có thể lan lên cổ và cổ họng. Đau ngực do ợ nóng thường tăng lên sau khi ăn và khi nằm. Triệu chứng đau ngực có thể kéo dài vài giờ và có thể đánh thức trẻ vào ban đêm.

Chứng trào ngược dạ dày thực quản và các triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản 

Ợ nóng là một triệu chứng phổ biến của chứng trào ngược dạ dày thực quản và bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Một triệu chứng thường gặp khác thường đi kèm với chứng ợ nóng là nôn hoặc cảm giác thức ăn trào lên thực quản hoặc miệng.

Mặc dù trẻ ở mọi lứa tuổi đều có thể gặp nhiều triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản khác đi kèm với chứng ợ nóng, nhưng theo nghiên cứu cho thấy các triệu chứng có xu hướng thay đổi theo độ tuổi:

Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ chưa biết nói nên không thể diễn đạt ý mình, vậy nên trẻ có thể vỗ ngực để biểu thị chứng ợ nóng hoặc trẻ thường hay cáu kỉnh hoặc quấy khóc khi ăn.

Trẻ nhỏ có thể gặp một số triệu chứng đi kèm với chứng ợ nóng như:

• Có vị lạ trong miệng
• Thức ăn trong cổ họng hoặc miệng
• Đau rát hoặc áp lực ở ngực
• Trẻ bỏ ăn, chán ăn
• Trẻ chậm tăng cân
• Trẻ thở khò khè hoặc ho khan vào ban đêm

Trẻ lớn hơn có thể có tất cả các triệu chứng của trẻ nhỏ ngoài ra trẻ có thể gặp các triệu chứng khác như:

• buồn nôn
• hôi miệng
• ợ hơi thường xuyên
• đau hoặc khó nuốt
• thức dậy vào ban đêm đi kèm với buồn nôn hoặc đau bụng
• sâu răng

Đọc thêm bài viết: Làm gì khi trẻ sơ sinh không tăng cân?

Đau ngực

Các triệu chứng trên cũng có thể là kết quả của các vấn đề sức khỏe khác và đó không nhất thiết là triệu chứng báo hiệu trẻ bị trào ngược dạ dày thực quản hoặc bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Đặc biệt, đau ngực có thể là triệu chứng của nhiều vấn đề sức khỏe như:

• hen suyễn
• lo lắng hoặc căng thẳng
• nhiễm trùng đường hô hấp như cảm lạnh, viêm phổi hoặc virus hợp bào hô hấp
• viêm sụn sườn, là tình trạng viêm khớp nối giữa xương sườn với xương ức
• bệnh tim mạch

Đôi khi chứng ợ nóng có thể chỉ là một tình trạng sinh lý bình thường ở trẻ. Việc phân biệt giữa các triệu chứng bệnh và các triệu chứng sinh lý bình thường của trẻ sơ sinh cũng rất cần thiết. Ví dụ, nôn trớ là tình trạng khá phổ biến đối với hầu hết trẻ sơ sinh trong năm đầu đời.

Theo Hiệp hội Nghiên cứu Đường ruột Canada, khoảng 95% trẻ sơ sinh hết trào ngược mạn tính khi được 12 - 15 tháng tuổi. Chỉ khoảng 5 - 10%  số trẻ em từ 3 - 17 tuổi gặp phải các triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày sau này.

Chẩn đoán

Dựa trên thăm khám cũng như điều tra về tình trạng bệnh sử là những thông tin đủ để bác sĩ có thể chẩn đoán chứng ợ nóng liên quan đến chứng trào ngược dạ dày ở trẻ em. Các thông tin về những gì trẻ ăn và khi nào các triệu chứng ợ nóng xảy ra cũng có thể hữu ích cho bác sĩ trong việc chẩn đoán và điều trị.

Điều trị chứng ợ nóng ở trẻ em

Điều trị chứng ợ nóng và các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản khác ở trẻ dưới 1 tuổi thường không cần thiết vì các triệu chứng này phổ biến và có thể tự hết không cần điều trị.

Với trẻ lớn thì việc điều trị chứng ợ nóng thường bắt đầu bằng việc thay đổi lối sống như:

• thay đổi chế độ ăn uống
• tránh tiếp xúc với khói
• không nằm xuống ngay sau khi ăn
• nâng cao đầu vài phân khi ngủ

Bác sĩ có thể cho trẻ dùng thuốc hoặc phẫu thuật cho trẻ nếu việc thay đổi lối sống không giải quyết được chứng ợ nóng và các triệu chứng khác của bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Nghiên cứu về hiệu quả của thuốc trong điều trị chứng trào ngược ở trẻ em còn hạn chế. Các hướng dẫn đưa ra lời khuyên không nên sử dụng thuốc kháng axit hoặc alginate để điều trị cho trẻ sơ sinh và trẻ em bị bệnh trào ngược dạ dày thực quản mạn tính. Tốt nhất là cha mẹ nên cho trẻ đi khám và nghe bác sĩ tư vấn về sự an toàn khi cho trẻ dùng bất kỳ sản phẩm không kê đơn nào điều trị chứng ợ nóng.

Khi nào cần cho trẻ đi khám?

Nếu chứng ợ nóng và các triệu chứng khác của trào ngược dạ dày thực quản đặc biệt nghiêm trọng hoặc kéo dài, tốt nhất bạn nên cân nhắc đưa trẻ đi khám.

Ngoài ra với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bạn nên đưa trẻ đến khám bác sĩ nếu trẻ có bất kỳ triệu chứng nào sau đây ngoài chứng ợ nóng:

• trào ngược thường xuyên và chậm tăng cân
• dấu hiệu của bệnh hen suyễn hoặc viêm phổi, chẳng hạn như ho, thở khò khè hoặc khó thở
• nôn nhiều lần trong ngày

Bạn nên đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức nếu:

• trẻ sơ sinh nôn ra máu hoặc mật
• trẻ bị đau ngực dữ dội
• trẻ khó thở

Phòng ngừa

Thay đổi lối sống có thể giúp ngăn ngừa chứng ợ nóng và trào ngược dạ dày thực quản cũng như bệnh trào ngược dạ dày thực quản ở một số trẻ em. Mặc dù nghiên cứu còn hạn chế về hiệu quả của việc thay đổi lối sống trong việc giảm các triệu chứng ợ nóng ở trẻ em, nhưng các mẹo sau có thể đem lại hiệu quả:

• tránh các loại thực phẩm gây ra chứng ợ nóng và trào ngược dạ dày thực quản
• chia nhỏ bữa ăn và không bỏ bữa
• tránh ăn trong vòng 2 - 3 giờ trước khi đi ngủ
• không nằm xuống ngay sau bữa ăn
• tránh khói thuốc thụ động
• điều chỉnh tư thế ngủ sao cho đầu cao khoảng 15cm

Bổ sung vitamin sẽ giúp bé tăng trưởng và phát triển bình thường. Để bổ sung vitamin đúng cách cho bé, hãy liên hệ với Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM trực thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam TẠI ĐÂY hoặc Hotline 0935 18 3939/ 024 3633 5678 để được tư vấn chế độ ăn chay khoa học bởi các chuyên gia đầu ngành.