Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Khi nào cần đến thuốc chống nôn?

Thời điểm dùng thuốc chống nôn thích hợp sẽ có tác dụng ngăn chặn nôn hiệu quả và không vi phạm vào cơ chế bảo vệ phản ứng nôn...

Thời điểm dùng thuốc chống nôn thích hợp sẽ có tác dụng ngăn chặn nôn hiệu quả và không vi phạm vào cơ chế bảo vệ phản ứng nôn...

Nôn - Lợi hay hại?

Nôn là một phản ứng của đường tiêu hóa nhằm tống đẩy thức ăn thải bỏ qua được miệng. Các chất nôn bao gồm thức ăn ở trong dạ dày và một phần của đoạn đầu tiên của tá tràng. Chúng có thể là thức ăn mới (dưới 1 giờ sau khi ăn) hoặc thức ăn cũ (quá 6 giờ sau ăn).

Một số thuốc chống nôn dạng cao dán có tác dụng tại chỗ.

Về mặt cơ thể học, nôn là một phản ứng có lợi, mang tính chất bảo vệ. Bất kỳ một chất độc hay một chất lạ nào vào cơ thể thì phản ứng sinh tồn là tống bỏ ra ngoài bằng mọi cách. Do đó, trong các bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm độc, một trong các cách cấp cứu kịp thời đó là gây nôn. Nhưng nếu phản ứng nôn diễn ra quá mức, gây hại cho cơ thể cần phải được ngăn chặn. Ví dụ, nôn do say tàu xe, nôn do thuốc điều trị như trị liệu ung thư, nôn do bệnh dạ dày như viêm loét dạ dày - tá tràng...

Có mấy loại thuốc chống nôn?

Có nhiều loại thuốc chống nôn khác nhau. Để đơn giản hóa việc xem xét, người ta phân chia thuốc chống nôn thành các nhóm sau: nhóm ức chế thụ cảm thể serotonin, thuốc ức chế thụ cảm thể dopamin, thuốc ức chế thụ cảm thể neurokinin 1, nhóm kháng cholin, nhóm kháng histamin, nhóm dẫn xuất của cannabinoid và nhóm corticoid.

Trong danh mục các thuốc này, về mặt tác động chính của cơ chế gây nôn, thuốc ức chế thụ cảm thể serotonin có tác dụng chống nôn mạnh nhất. Thuốc này có tác dụng chống nôn là vì chúng có khả năng gắn kết vào thụ cảm thể serotonin ở ruột và trên não bộ, làm bất hoạt cung thần kinh phản xạ nôn đi từ đường tiêu hóa tới thần kinh trung ương. Độ mạnh của nhóm thuốc này là rất mạnh và chuyên được dùng để chống nôn trong các trường hợp phẫu thuật, điều trị ung thư, điều trị hóa chất.

Nhóm ức chế dopamin là một nhóm thuốc tương tự tác động trên thần kinh trung ương. Nhóm này chống được nôn vì chúng làm bất hoạt các hoạt động của dây thần kinh gây nôn có liên quan đến dopamin. Nhóm này có hai phân nhóm nhỏ là thuốc ức chế dopamin ngoại vi chuyên ức chế thụ cảm thể dopamin hiện diện trong đường tiêu hóa và dopamin trung ương chuyên ức chế thụ cảm thể này trên não bộ. Sự ức chế này đưa đến một hiệu quả là giảm nhu động ruột và không có phản ứng co bóp để gây ra nôn. Hai thuốc điển hình của nhóm ức chế dopaimin ngoại vi đó là domperidon và metoclopramid. Thuốc có hoạt lực trung bình, chuyên dùng để chống nôn trong điều trị các bệnh lý tương tự như thuốc ức chế thụ cảm thể.

Nhóm kháng histamin là nhóm thuốc chống nôn thường gặp trong thực tế. Nhóm thuốc này có thể được uống mà không cần kê đơn. Kháng histamin có tác dụng ức chế thụ cảm thể của histamin trên đường tiêu hóa. Thuốc làm giảm nhu động dạ dày là chính và giảm nhu động ruột. Do đó tạo ra hiệu quả chống nôn. Thuốc này được sử dụng chống nôn do tiền đình, say tàu xe, chóng mặt hoặc các biểu hiện nôn tương tự. Ví dụ như diphenylhydramin với tên biệt dược là nautamine.

Một nhóm thuốc chống nôn khác khá quen thuộc hàng ngày đó là nhóm dẫn xuất cannabinoid, hay còn gọi là dẫn xuất của morphin. Điển hình là loperamid. Nhóm thuốc này có tác dụng làm giảm nhu động ruột, làm giảm tiết dịch tiêu hóa, làm giảm phản ứng vận động ngược của đường tiêu hóa nên có tác dụng chống nôn. Tuy nhiên, hiệu lực chống nôn của thuốc này không mạnh nhưng hiệu lực làm giảm tiêu chảy thì mạnh hơn. Thuốc được dùng hỗ trợ trong điều trị nôn do nhiễm trùng nhiễm độc thức ăn.

Dùng khi nào?

Thời điểm dùng thuốc chống nôn thích hợp sẽ có tác dụng ngăn chặn nôn hiệu quả và không vi phạm vào cơ chế bảo vệ phản ứng nôn. Để có hiệu quả chống nôn mạnh, tức ngăn chặn nôn hoàn toàn, bạn cần phải dùng thuốc trước khi thời điểm nôn xảy ra ít nhất 30 phút. Đây là thời gian tối thiểu cho các thuốc phong tỏa các thụ cảm thể cần thiết để tạo ra phản ứng chống nôn an toàn.

Cho nên bạn hãy sử dụng thuốc chống nôn trước khi khởi động hành trình nếu bạn lo sợ bị nôn do say tàu xe. Bạn cần uống thuốc chống nôn trước 1 giờ phẫu thuật nếu bạn lo sợ sau phẫu thuật sẽ bị nôn. Đôi khi, đường uống không đủ mạnh thì bác sĩ sẽ tiên lượng, phán đoán và tìm thuốc bằng đường tiêm thay thế. Một số thuốc được chế dưới dạng cao dán có tác dụng tại chỗ nhưng hiệu lực của đường dùng này là nhẹ nhất.

Trong các trường hợp nôn do ngộ độc thực phẩm hay nhiễm khuẩn nhiễm độc thức ăn, bạn chỉ nên dùng thuốc chống nôn sau khi đã chắc chắn rằng các mầm bệnh hoặc các độc tố đã được thải ra hết. Thường thì sau 2 lần nôn ban đầu là các chất độc đã bị tháo bỏ ra khỏi dạ dày. Do đó, nếu bạn dùng thuốc chống nôn sau thời điểm này thì sẽ hạn chế tối đa tình trạng tích trữ chất độc. Khi đó, thuốc chống nôn vẫn có hiệu quả. Lúc này, bạn có thể áp dụng đường uống hoặc đường tiêm.

Trong trị liệu ung thư, phản ứng nôn rất sợ hãi làm người bệnh không ăn được, tăng độ mệt mỏi của liệu pháp. Liệu pháp uống đôi khi không hiệu quả, chúng ta cần dùng đến liệu pháp tiêm. Tương tự như trong trường hợp chống nôn sau phẫu thuật vậy. Để ngăn chặn nôn hoàn hảo, bạn cần dùng thuốc chống nôn trước khi điều trị 1 giờ và tiếp tục dùng thuốc chống nôn sau 1-2 giờ điều trị.

Có một điều lưu ý khi dùng, thuốc chống nôn phối hợp sẽ hiệu quả hơn dùng một loại thuốc. Vì thế, trong một số trường hợp, người ta phải tính tới chuyện dùng kết hợp thuốc. Do vậy, ngay sau 1 giờ dùng thuốc chống nôn mà triệu chứng nôn của bạn không hết, bạn cần thông báo ngay cho bác sĩ để điều chỉnh phù hợp. Hoặc là bạn sẽ được tăng liều hoặc là bạn sẽ được dùng kết hợp thêm 1 hoặc 2 loại khác nữa thêm vào. Điều này là hết sức bình thường trong điều trị chống nôn.

BS. Yên Lâm Phúc - Theo Sức khỏe & Đời sống
Bình luận
Tin mới
  • 13/04/2024

    Ung thư buồng trứng ở phụ nữ trẻ

    Ung thư buồng trứng thường hay gặp ở phụ nữ trong độ tuổi từ 55 - 63. Khoảng 1/3 số phụ nữ mắc bệnh ung thư buồng trứng ở độ tuổi dưới 55 và khoảng 1/10 xảy ra ở phụ nữ dưới 45 tuổi. Với phụ nữ trẻ mắc ung thư buồng trứng thì không cần quá lo lắng vì tiên lượng bệnh thường tốt hơn so với những người phụ nữ lớn tuổi.

  • 13/04/2024

    5 loại vitamin và khoáng chất tốt cho phổi

    Vitamin và khoáng chất là hai trong số các loại chất dinh dưỡng chính giúp cơ thể luôn khỏe mạnh. Vậy loại vitamin và khoáng chất nào tốt cho phổi?

  • 13/04/2024

    Giảm cân dễ dàng với những thực phẩm giúp kiềm chế cơn thèm ăn

    Trong quá trình giảm cân, bạn có thể kiểm soát cơn thèm ăn nhờ một số thực phẩm giàu protein và chất xơ, giúp duy trì cảm giác no, hạn chế ăn vặt.

  • 13/04/2024

    Những điều cần biết về Microalbumin niệu

    Nếu bác sĩ tin rằng bạn có thể có nguy cơ bị tổn thương thận hoặc mắc bệnh thận, thì có khả năng là bạn sẽ được chỉ định xét nghiệm microalbumin niệu. Xét nghiệm microalbumin niệu là xét nghiệm nước tiểu để đo lượng protein trong nước tiểu của bạn.

  • 13/04/2024

    8 loại rau giàu protein nên có trong bữa ăn hàng ngày

    Để bổ sung chất đạm cho bữa ăn hàng ngày, bên cạnh thịt cá, trứng, sữa, bạn không nên bỏ qua 8 loại rau xanh, hạt họ đậu giàu protein.

  • 13/04/2024

    Ảnh hưởng của lão hóa lên da

    Làn da của chúng ta phải chịu sự tác động của nhiều yếu tố khi chúng ta già đi: ánh nắng mặt trời, thời tiết khắc nghiệt và những thói quen xấu. Nhưng chúng ta có thể thực hiện các bước để giúp làn da của mình luôn mềm mại và tươi trẻ.

  • 12/04/2024

    Làm thế nào để kích thích hormone tăng trưởng tăng tự nhiên?

    Thay đổi chế độ ăn uống, chẳng hạn như giảm lượng đường, tập thể dục thường xuyên và sử dụng một số chất bổ sung nhất định có thể giúp tăng mức độ hormone tăng trưởng một cách tự nhiên.

  • 12/04/2024

    5 dấu hiệu hàng đầu cho thấy cơ thể cần bổ sung điện giải

    Chất điện giải có trong thực phẩm và đồ uống giúp bạn nạp năng lượng, giúp cơ bắp hoạt động và thậm chí có khả năng cải thiện hiệu suất hoạt động của bạn. Chú ý 5 dấu hiệu hàng đầu cho thấy cơ thể bạn đang cần bổ sung điện giải.

Xem thêm