Khi một phần xương sống bị... thiếu hụt

Khuyết eo đốt sống là tình trạng thiếu hụt một phần của xương đốt sống gọi là eo (một đoạn xương nhỏ nối các diện khớp phía sau của cột sống). Với tình trạng khuyết eo đốt sống, phần eo thiếu hụt có thể bị ở một bên của cột sống hoặc cả hai bên. Tầng hay bị nhất thường là tầng L5-S1, ít gặp hơn là tầng L4-L5 và hiếm gặp ở các tầng phía trên.

Vì sao nên nỗi?

Nguyên nhân chính của khuyết eo vẫn chưa được xác định chính xác. Hiện tại chưa có ghi nhận trường hợp nào khuyết eo đốt sống ở trẻ mới đẻ và điều đó cho thấy nó không có tính di truyền. Một số ý kiến cho rằng nguyên nhân hoặc nguy cơ gây khuyết eo là do chấn thương lặp đi lặp lại (hiện tượng gãy mỏi). Khuyết eo đốt sống thường hay gặp ở những vận động viên thể thao hơn ở những người khác; khoảng 3-7% dân số bị bệnh lý này. Người ta cho rằng khuyết eo đốt sống hay gặp ở những vận động viên trẻ trong những môn thể thao hay đòi hỏi động tác ưỡn của vùng thắt lưng như thể dục dụng cụ, ném tạ, lặn, cử tạ…

Khuyết eo đốt sống là nguyên nhân hay gặp nhất trong bệnh lý trượt đốt sống. Trượt đốt sống là tình trạng một thân đốt sống trượt ra trước so với đốt sống liền kề. Trượt đốt sống do khuyết eo là nguyên nhân chính gây đau lưng ở người trẻ; tuy nhiên, ngược lại hầu hết những người trẻ tuổi bị trượt đốt sống thì không có triệu chứng lâm sàng và thường là tình cờ phát hiện bệnh. Những trường hợp có triệu chứng thần kinh hoặc liệt ít xảy ra; nếu có triệu chứng thì triệu chứng hay thấy ở những trường hợp này là đau lưng và/hoặc đau chân gây giới hạn hoạt động của người bệnh.

Hình ảnh Xquang cho thấy dấu hiệu khuyết eo đốt sống (mũi tên trắng).

Chẩn đoán xác định bệnh

Bất cứ khi nào ở một vận động viên (đặc biệt vận động viên trẻ 10-15 tuổi) từng bị đau thắt lưng thấp và có tiền sử chấn thương, khuyết eo đốt sống phải được nghĩ đến. Bác sĩ sẽ khám và đánh giá bằng các nghiệm pháp kiểm tra để tạo lại cảm giác đau của bệnh nhân (nghiệm pháp Michelis).

Khi nghi ngờ khuyết eo để chẩn đoán xác định người bệnh cần chụp phim Xquang thẳng, phía bên và phim chếch. Cuối cùng, để chẩn đoán khuyết eo thể hoạt động hay không hoạt động thì phim chụp xạ hình xương hoặc MRI là cần thiết.

Những biện pháp điều trị

Những nghiên cứu cho thấy mức độ liền xương là 37% của phương pháp điều trị bảo tồn sau 2-6 tháng dùng đai cột sống.

Điều trị cho thể hoạt động

Chương trình điều trị khuyến cáo thường là kết hợp: Đai bất động cột sống trong thời gian ngắn (ví dụ 4 tháng) có tác dụng làm liền xương vùng eo đốt sống; Thuốc giảm đau nếu cần thiết; Các bài tập có sự kiểm soát của bác sĩ phục hồi chức năng. Một số ít trường hợp khuyết eo không liền hoặc có thể gây chèn ép thần kinh có thể đòi hỏi phẫu thuật cố định bên trong để làm vững cột sống.

Điều trị thể không hoạt động

Đai nẹp cột sống thường không cần thiết, các phương pháp điều trị bảo tồn như vật lý trị liệu, bài tập cột sống, chế độ sinh hoạt và thể thao hợp lý.Tuy nhiên, thể không hoạt động này là tình trạng bệnh lý mạn tính, tức là có thể có những đợt triệu chứng quay trở lại hoặc lâu dần gây trượt đốt sống.