Hiểu đúng về natri silicate và nguy cơ đối với sức khỏe

Natri silicate là gì?

Natri silicate là một hợp chất hóa học được tạo thành từ natri, silic và oxy. Chất này có thể tồn tại dưới dạng bột hoặc dung dịch trong nước. Khi ở dạng dung dịch, natri silicate có tính kiềm mạnh và sau khi khô có thể tạo thành một lớp màng cứng giống như thủy tinh, vì vậy trong dân gian thường gọi là “thủy tinh lỏng”. Chính đặc tính tạo màng và kết dính này khiến natri silicate được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp.

Trong điều kiện bình thường, natri silicate không phải là một chất hiếm hay bị cấm trong sản xuất công nghiệp. Nhưng đây không phải là hóa chất dành cho chế biến thực phẩm, mà chủ yếu được sử dụng trong các lĩnh vực kỹ thuật và công nghiệp nặng.

Natri silicate được dùng trong những lĩnh vực nào?

Trong sản xuất công nghiệp, natri silicate được sử dụng như một chất kết dính trong sản xuất giấy, vật liệu xây dựng và bê tông; là thành phần trong các chất tẩy rửa công nghiệp nhằm loại bỏ dầu mỡ; được dùng trong xử lý nước để giúp kết tủa và làm trong nước; hoặc dùng để xử lý bề mặt vật liệu, chống thấm và chống cháy cho vải.

Như vậy, các ứng dụng phổ biến của natri silicate đều liên quan đến vật liệu, môi trường và kỹ thuật, chứ không phải ngành thực phẩm. Việc đưa một hóa chất công nghiệp như vậy vào quy trình sơ chế thực phẩm là hoàn toàn sai mục đích và tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe người tiêu dùng.

Natri silicate có được phép sử dụng trong thực phẩm không?

Trên thế giới, một số hợp chất silicate có thể được cho phép sử dụng gián tiếp trong ngành thực phẩm, chẳng hạn như Silicone dioxide  (E551), calcium silicate (E552) và aluminium silicates (E554), được phép làm phụ gia thực phẩm hay vật liệu tiếp xúc thực phẩm ở nồng độ an toàn nhất định. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc natri silicate được phép dùng để ngâm, bảo quản hay chế biến thực phẩm trực tiếp.

Trong vụ việc ngâm ốc bươu vừa qua, natri silicate được sử dụng như một dung dịch để ngâm thịt ốc nhằm làm sạch, làm trắng và giữ độ giòn, sau đó đưa ra tiêu thụ. Cách sử dụng này không nằm trong bất kỳ quy định an toàn thực phẩm nào và bị xem là hành vi sử dụng hóa chất công nghiệp trái phép trong chế biến thực phẩm. Vì vậy, đây không chỉ là vấn đề đạo đức kinh doanh mà còn là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Ăn phải thực phẩm có chứa natri silicate có thể gây hại gì?

Natri silicate là một hợp chất có tính kiềm mạnh. Trong các tài liệu an toàn hóa chất, dung dịch natri silicate được xếp vào nhóm có khả năng gây kích ứng và ăn mòn mô khi tiếp xúc trực tiếp. Vì vậy, khi tiếp xúc ngoài da hoặc với mắt và đường hô hấp, chất này có thể gây rát, bỏng nhẹ đến tổn thương niêm mạc, tùy theo nồng độ. Khi đi vào cơ thể qua đường ăn uống, đặc biệt nếu tồn dư ở nồng độ cao hoặc sử dụng lặp lại nhiều lần, natri silicate có thể gây kích ứng và tổn thương lớp niêm mạc đường tiêu hóa do phản ứng kiềm trực tiếp với mô sinh học. Cơ chế này tương tự hiện tượng “bỏng hóa học” ở mức độ nhẹ đến trung bình, có thể dẫn đến đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy và các rối loạn tiêu hóa khác; trong các trường hợp tiếp xúc với dung dịch đậm đặc, nguy cơ tổn thương niêm mạc có thể nghiêm trọng hơn.

Điều đáng lo ngại là người tiêu dùng thường không thể nhận biết bằng mắt thường việc thực phẩm đã bị xử lý bằng hóa chất công nghiệp. Trong trường hợp tiếp xúc lâu dài với các chất không được phép dùng cho thực phẩm cho thực phẩm, nguy cơ tích lũy độc tính và ảnh hưởng mạn tính đến sức khỏe là điều không thể loại trừ, đặc biệt với người già, trẻ em và người có bệnh nền.

Mặc dù chưa có nhiều nghiên cứu cụ thể về hậu quả lâu dài của việc ăn phải natri silicate qua thực phẩm bởi đó là hóa chất không được phép, nhưng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, nguyên tắc chung là: bất kỳ hóa chất nào không được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm đều được xem là nguy cơ đối với sức khỏe, dù biểu hiện ngộ độc có thể không xuất hiện ngay lập tức.

Bài học từ vụ việc: an toàn thực phẩm không thể đánh đổi

Vụ ngâm ốc bằng “thủy tinh lỏng” cho thấy một thực tế đáng lo ngại: vì lợi nhuận, một số cơ sở có thể bất chấp sức khỏe cộng đồng để sử dụng các biện pháp xử lý thực phẩm không an toàn. Điều này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng, đồng thời cũng nhấn mạnh vai trò của người tiêu dùng trong việc lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Đối với người dân, việc ưu tiên mua thực phẩm tại những cơ sở uy tín, có kiểm soát an toàn thực phẩm, hạn chế sử dụng sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc là biện pháp quan trọng để giảm rủi ro. Khi phát hiện thực phẩm có dấu hiệu bất thường về màu sắc, mùi vị hoặc hình thức, cần thận trọng và không nên tiếp tục sử dụng.