Thói quen sử dụng đồ hộp của người Việt (Phần 1)

Ưu điểm và vai trò của thực phẩm đóng hộp

Không thể phủ nhận rằng thực phẩm đóng hộp mang lại nhiều tiện lợi trong đời sống hiện đại và sở hữu những giá trị nhất định nếu được lựa chọn hợp lý.

Thực phẩm đóng hộp có thời hạn bảo quản dài, giúp người tiêu dùng dễ dàng dự trữ thực phẩm trong thời gian dài mà không cần bảo quản lạnh. Điều này đặc biệt hữu ích trong những tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hay với những gia đình bận rộn, ít có thời gian đi chợ mỗi ngày.

Tính tiện lợi và tiết kiệm thời gian là ưu điểm nổi bật nhất. Thực phẩm đóng hộp đã được sơ chế, chế biến sẵn, chỉ cần hâm nóng hoặc mở nắp là có thể sử dụng, giúp giảm đáng kể thời gian chuẩn bị bữa ăn, phù hợp với nhịp sống nhanh ở đô thị.

Nó giúp hạn chế lãng phí thực phẩm. Nhờ được đóng gói kín, chia khẩu phần hợp lý và bảo quản lâu, thực phẩm đóng hộp giúp giảm tình trạng hư hỏng, bỏ phí thực phẩm tươi chưa sử dụng hết — một vấn đề ngày càng đáng lo ngại trong xã hội hiện đại.

Đảm bảo nguồn cung thực phẩm ổn định quanh năm, kể cả với những loại thực phẩm có tính mùa vụ như cá, rau củ hoặc trái cây. Nhờ công nghệ bảo quản, người tiêu dùng vẫn có thể tiếp cận các loại thực phẩm này ngoài mùa thu hoạch.

Nhiều sản phẩm đóng hộp hiện nay đã được kiểm soát an toàn tốt hơn, giảm chất bảo quản hóa học, tăng hàm lượng dinh dưỡng và trở nên minh bạch hơn về nguồn gốc, thành phần.

Một số nguy cơ về an toàn thực phẩm khi sử dụng đồ hộp

Thực phẩm đóng hộp không phải là xấu, nhưng chỉ thực sự an toàn khi được sản xuất đúng quy chuẩn, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và được người tiêu dùng lựa chọn, bảo quản và sử dụng đúng cách.

• Nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh, đặc biệt là vi khuẩn Clostridium botulinum - tác nhân gây ngộ độc botulinum rất nguy hiểm, có thể dẫn đến liệt cơ và tử vong nếu sản phẩm bị nhiễm khuẩn nhưng không được xử lý nhiệt đúng quy trình.
• Nguy cơ nhiễm hóa chất từ bao bì, nhất là từ lớp lót bên trong lon kim loại có thể chứa BPA hoặc các hợp chất tương tự, có khả năng rò rỉ vào thực phẩm khi bảo quản lâu hoặc ở nhiệt độ cao, ảnh hưởng đến nội tiết và sức khỏe sinh sản.
• Hàm lượng muối, đường và chất béo bão hòa cao trong nhiều loại thực phẩm đóng hộp, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch khi sử dụng thường xuyên.
• Nguy cơ từ bảo quản và lưu thông không đúng điều kiện, như lon bị móp méo, phồng, gỉ sét hoặc quá hạn sử dụng, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc và ngộ độc thực phẩm.

Tham khảo thêm: BPA và Đồ nhựa đựng thực phẩm

Thực phẩm đóng hộp có thực sự kém dinh dưỡng so với thực phẩm tươi sống?

Một số người vẫn giữ quan niệm rằng đồ hộp là "thực phẩm rỗng" về dinh dưỡng. Tuy nhiên thực tế với các phương pháp chế biến sản xuất hiện nay thì không hẳn quan điểm này đã hợp lý:

• Các nhóm chất chính như Protein, Glucid và Lipid gần như không bị biến đổi qua quá trình đóng hộp. Thậm chí, một nghịch lý thú vị là một số hợp chất chống oxy hóa như Lycopene trong cà chua hay Lutein trong ngô ngọt lại trở nên dễ hấp thụ hơn sau khi trải qua quy trình xử lý nhiệt trong lon.
• Sự hạn chế của đồ hộp so với thực phẩm tươi sống chính là sự hao hụt các vitamin tan trong nước như Vitamin C và nhóm B. Đây là những dưỡng chất rất nhạy cảm với nhiệt độ cao – một bước bắt buộc trong quy trình tiệt trùng công nghiệp.

Do đó, nếu chỉ duy trì chế độ ăn đồ hộp, cơ thể rất dễ rơi vào trạng thái thiếu hụt vi chất, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và quá trình trao đổi chất.

Về mặt y học, đồ hộp  có một số nguy cơ sức khỏe so với thực phẩm tươi sống do:

• Để duy trì hương vị và kéo dài hạn dùng, hàm lượng Natri (muối) trong đồ hộp thường cao gấp nhiều lần thực phẩm tự chế biến. Việc nạp muối quá mức thường xuyên là "thủ phạm" trực tiếp dẫn đến cao huyết áp, suy thận và các bệnh lý về tim mạch.
• Mối nguy từ bao bì (BPA): hoạt chất Bisphenol-A (BPA) có trong lớp lót nội thất của vỏ hộp. Các nghiên cứu chỉ ra rằng BPA có thể hòa tan vào thực phẩm, khi tích tụ đủ lượng sẽ gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và gia tăng nguy cơ tiểu đường tuýp 2.
• Độc tố Botulinum: Trong môi trường yếm khí của đồ hộp, nếu quy trình sản xuất hoặc bảo quản không đạt chuẩn, vi khuẩn Clostridium botulinum có thể phát triển. Độc tố này dù xuất hiện với tỉ lệ rất thấp nhưng có khả năng gây liệt cơ và suy hô hấp cấp tính.

 

Ảnh hưởng khi lạm dụng thực phẩm đóng hộp đồ chế biến sẵn kéo dài

Bác sĩ khá thường xuyên gặp những trường hợp có vấn đề sức khỏe liên quan gián tiếp đến việc sử dụng thực phẩm đóng hộp hoặc thực phẩm chế biến sẵn kéo dài, đặc biệt ở nhóm người bận rộn, người sống một mình, sinh viên, công nhân làm ca kíp và người cao tuổi.

Ngộ độc cấp tính:

Chúng ta vẫn còn nhớ các vụ ngộ độc pate đóng hộp (như vụ pate Minh Chay năm 2020 hay các ca tại TP.HCM gần đây). Nguyên nhân do khuẩn Clostridium botulinum phát triển trong môi trường yếm khí của hộp thực phẩm không được tiệt trùng kỹ, thường gặp ở các loại đồ hộp bị móp méo, phồng rộp hoặc có mùi lạ.

Bệnh lý mạn tính:

• Thực tế thăm khám ghi nhận nhiều người trẻ bị tăng huyết áp mà không có yếu tố di truyền. Qua khai thác, họ thường sử dụng thịt nguội, cá đóng hộp làm bữa chính. Lượng Natri (muối) khổng lồ trong chất bảo quản đồ hộp gây tích giữ nước trong lòng mạch, làm tăng áp lực máu.
• Không ít trường hợp trẻ em dậy thì sớm hoặc nam giới có dấu hiệu suy giảm chức năng sinh lý liên quan đến thói quen ăn thực phẩm đóng trong lon kim loại. BPA là một chất có cấu trúc tương tự estrogen, có thể thôi nhiễm vào thực phẩm (đặc biệt là thực phẩm có tính axit như cà chua hộp). Khi tích tụ lâu ngày, chất này gây rối loạn "hệ trục nội tiết", làm tăng nguy cơ béo phì trung tâm và kháng insulin (tiền tiểu đường).

Đọc thêm tại bài viết: Ảnh hưởng của đồ ăn nhanh lên cơ thể