Bàn chân nóng rát: Chẩn đoán, nguyên nhân và điều trị

Nguyên nhân gây bỏng rát bàn chân là gì?

Thông thường, bệnh thần kinh ngoại biên có thể gây cảm giác bỏng rát ở bàn chân. Các sợi thần kinh bị tổn thương có nhiều khả năng hoạt động quá mức và bị đứt, chúng sẽ gửi tín hiệu đau đến não của bạn ngay cả khi bạn không bị thương bên ngoài.

Tổn thương do bệnh thần kinh ngoại biên thường bắt đầu ở chân. Tổn thương đó có thể dẫn đến ngứa ran và tê ở bàn chân của bạn. Bàn chân của bạn cũng có thể cảm thấy quá nhạy cảm khi chạm vào và có thể bị đau rát ở nhiều mức độ khác nhau, từ đau nhẹ đến tàn tật.

Có nhiều loại và nguyên nhân gây bệnh thần kinh ngoại biên khác nhau có thể dẫn đến hội chứng bỏng rát bàn chân, bao gồm:

Đọc thêm tại bài viết: Cảnh giác với bệnh thần kinh ngoại biên

Bệnh thần kinh ngoại biên do tiểu đường

Loại bệnh thần kinh gây ra tình trạng bỏng rát ở chân được gọi là bệnh thần kinh ngoại biên, đây cũng là loại bệnh thần kinh phổ biến nhất.

Nếu lượng đường trong máu của bạn duy trì quá cao trong thời gian quá dài có thể gây ra tổn thương thần kinh. Điều này có thể xảy ra với những người mắc bệnh tiểu đường type 1 hoặc type 2. Bệnh ảnh hưởng đến các dây thần kinh ở bàn chân, cẳng chân và đôi khi là cả bàn tay của bạn. Có tới 50% người mắc bệnh tiểu đường cũng mắc bệnh thần kinh ngoại biên.

Bệnh thần kinh do rượu

Đây là hậu quả phổ biến của chứng rối loạn sử dụng rượu. Tuy lý do tại sao tình trạng này xảy ra ở những người mắc chứng rối loạn sử dụng rượu vẫn chưa được hiểu rõ, nhưng vẫn có nhiều yếu tố góp phần.

Rượu có tác động độc hại đến các dây thần kinh trong não và tủy sống (hệ thần kinh trung ương). Rượu cũng ảnh hưởng đến các dây thần kinh ngoại biên của bạn bao gồm cả các dây thần kinh ở bàn chân.

Ngoài ra, những người lạm dụng rượu thường bị suy dinh dưỡng, điều này cũng có thể dẫn đến tổn thương dây thần kinh. Có tới hai phần ba số người mắc chứng rối loạn sử dụng rượu cũng mắc chứng bệnh thần kinh do rượu.

Bệnh động mạch ngoại biên (PAD)

Bệnh động mạch ngoại biên gây hẹp các động mạch đưa máu đến chân và bàn chân. Do đó làm giảm lượng máu giàu oxy đến các dây thần kinh ở chân. Nếu bệnh trở nên nghiêm trọng, bạn có thể mắc phải tình trạng gọi là đau khi nghỉ ngơi do thiếu máu cục bộ và gây ra cơn đau rát dữ dội ở lòng bàn chân. Cơn đau này sẽ trở nên tồi tệ hơn vào ban đêm.

Bệnh nấm chân

Bệnh nấm chân là một bệnh nhiễm trùng nấm phát triển ở những vùng da ấm và ẩm ướt. Giày và tất ướt đẫm mồ hôi, cũng như độ ẩm cao tạo ra môi trường lý tưởng cho nấm phát triển. Ngoài cảm giác nóng rát, bạn có thể bị ngứa, cảm giác châm chích ở lòng bàn chân và giữa các ngón chân.

Suy giáp

Nếu tuyến giáp sản xuất hormone của bạn chậm lại, bạn sẽ mặc một tình trạng gọi là suy giáp. Nếu bệnh không được điều trị, đôi khi có thể dẫn đến bệnh thần kinh ngoại biên và một biến chứng hiếm gặp của bệnh này có thể gây ra tình trạng nóng rát ở chân.

Thiếu hụt dinh dưỡng

Dinh dưỡng kém có thể là kết quả của chế độ ăn uống không lành mạnh hoặc rối loạn sử dụng rượu và có thể dẫn đến bệnh thần kinh ngoại biên. Trong một số trường hợp, hội chứng nóng rát ở chân là do thiếu vitamin B12. Sự thiếu hụt này phổ biến hơn ở người lớn tuổi và những người theo chế độ ăn chay nghiêm ngặt. Một số tình trạng sức khỏe chẳng hạn như các bệnh tự miễn (bệnh Crohn, bệnh đa xơ cứng, thiếu máu và HIV) cũng có thể dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B12.

Các nguyên nhân khác

Nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây ra bệnh thần kinh hoặc cảm giác nóng rát ở chân như là:

• Erythromelalgia (Hội chứng đỏ đau đầu chi)
• Bệnh thận
• Bệnh Charcot-Marie-Tooth
• Hội chứng đau vùng phức tạp
• Hội chứng ống cổ chân
• U thần kinh Morton
• Dị ứng
• Viêm da tiếp xúc
• Bệnh say độ cao mãn tính
• Hội chứng Gitelman
• Bệnh Leishmaniasis
• Bệnh đa xơ cứng
• Rối loạn tâm lý

Một số loại thuốc do tác dụng phụ (đặc biệt là bệnh thần kinh ngoại biên) cũng có thể gây ra cảm giác bỏng rát ở chân. Các loại thuốc này bao gồm:

• Statins. Sử dụng lâu dài các loại thuốc hạ cholesterol này có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
• Amiodarone. Loại thuốc này được sử dụng để điều trị loạn nhịp tim có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
• Thuốc hóa trị. Một số loại thuốc hóa trị đã được chứng minh là gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
• Một số loại kháng sinh. Một số loại kháng sinh có liên quan đến bệnh thần kinh ngoại biên bao gồm một số loại được sử dụng để điều trị bệnh lao như là isoniazid, linezolid và metronidazole.
• Thuốc ức chế miễn dịch. Một số loại thuốc được sử dụng để điều trị các bệnh tự miễn như bệnh ruột kích thích và viêm khớp dạng thấp có thể dẫn đến bệnh thần kinh ngoại biên. Những thuốc này bao gồm adalimumab, infliximab và etanercept.
• Một số loại thuốc điều trị HIV trong nhóm thuốc ức chế men sao chép ngược nucleoside có liên quan đến bệnh thần kinh ngoại biên bao gồm didanosine, lamivudine, stavudine và zalcitabine.
• Levodopa. Thường được kết hợp với carbidopa để tạo thành thuốc điều trị Parkinson, loại thuốc này có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
• Azole. Được sử dụng để điều trị nhiễm trùng nấm, azole có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.
• Metformin. Loại thuốc tiểu đường thường dùng này có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên, nguyên nhân có thể là do thuốc dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B12.
• Thừa vitamin B6. Dùng quá nhiều B6 chẳng hạn như dưới dạng thực phẩm bổ sung vitamin có thể gây ra bệnh thần kinh ngoại biên.

Ngoài ra, những thay đổi về hormone xảy ra trong thời kỳ mang thai cũng có thể khiến chân bạn thấy nóng hoặc rát.

Chẩn đoán tình trạng bỏng rát bàn chân

Hầu hết những người bị bỏng rát bàn chân có thể có nguyên nhân có thể xác định được chẳng hạn như bệnh tiểu đường. Đối với những người này, chẩn đoán tình trạng bỏng rát bàn chân do bệnh thần kinh ngoại biên rất đơn giản và không cần xét nghiệm thêm.

Đọc thêm tại bài viết: Cách chăm sóc bàn chân và cẳng chân đúng cách khi mắc bệnh tiểu đường

Ở một số ít trường hợp có cảm giác nóng rát đột ngột và nhanh chóng trở nên tồi tệ hơn hoặc không có nguyên nhân rõ ràng, có thể cần làm xét nghiệm thêm để có thể đưa ra chẩn đoán chính xác. Các xét nghiệm này có thể bao gồm:

• Điện cơ đồ (EMG). Xét nghiệm này kiểm tra chức năng cơ bằng cách ghi lại hoạt động điện bên trong cơ. Đối với xét nghiệm điện cơ đồ, có thể đặt đầu dò trên da hoặc đưa kim vào cơ.
• Nghiên cứu dẫn truyền thần kinh (NCS). Xét nghiệm này kiểm tra khả năng truyền xung của dây thần kinh. Kích thích một dây thần kinh và đo phản ứng ở cơ do dây thần kinh đó kiểm soát.
• Xét nghiệm dịch cơ thể. Đôi khi, xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc dịch tủy sống có thể được đề xuất để giúp chẩn đoán nguyên nhân gây bỏng rát chân. Bạn cũng có thể kiểm tra nồng độ vitamin bằng xét nghiệm máu đơn giản.
• Sinh thiết thần kinh. Rất hiếm khi bác sĩ đề xuất xét nghiệm này, việc thực hiện sẽ bao gồm cắt một phần mô thần kinh và kiểm tra dưới kính hiển vi.

Điều trị

Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra bệnh.

Phương pháp điều trị quan trọng nhất cho tình trạng bỏng rát bàn chân do bệnh thần kinh là ngăn chặn mọi tổn thương thần kinh đang diễn ra. Trong một số trường hợp, việc điều trị bệnh tiềm ẩn sẽ cải thiện tình trạng bỏng rát bàn chân và các triệu chứng đi kèm. Trong những trường hợp khác như trường hợp bệnh thần kinh sợi nhỏ không xác định được nguyên nhân, bác sĩ sẽ tập trung vào việc điều trị các triệu chứng của người bệnh.

Đối với những người bị bệnh thần kinh do tiểu đường, phương pháp điều trị là duy trì lượng đường trong máu ở mức bình thường. Điều trị đi kèm bao gồm thay đổi chế độ ăn uống, vận động và dùng thuốc đều đặn.

Đối với những người bị các dạng bệnh thần kinh khác gây bỏng rát bàn chân, việc ngăn ngừa tổn thương thần kinh thêm cũng quan trọng không kém. Các tình trạng cụ thể và phương pháp điều trị bao gồm:

• Thiếu vitamin B12. Uống thêm vitamin B12 bằng đường uống hoặc tiêm có thể bổ sung thêm vitamin B12, bạn cũng nên bổ sung thêm các nguồn thực phẩm chứa B12 vào chế độ ăn uống của bạn bao gồm thịt đỏ, sữa, trứng, cá và gia cầm.
• Nghiện rượu. Ngừng hoặc hạn chế uống rượu sẽ ngăn ngừa tổn thương thần kinh đang diễn ra và giúp các dây thần kinh lành lại.
• Bệnh thận mãn tính. Có thể cần phải chạy thận để loại bỏ độc tố gây ra bệnh thần kinh và các triệu chứng bỏng rát bàn chân. Một số thuốc chống trầm cảm và thuốc chống co giật có thể giúp giảm đau.
• Suy giáp. Uống hormone tuyến giáp để tăng mức tuyến giáp cũng thường giúp đảo ngược bệnh thần kinh cũng như các triệu chứng nóng rát ở chân. Tập thể dục thường xuyên và duy trì cân nặng khỏe mạnh cũng có thể giúp ích.
• Bệnh đa dây thần kinh mất myelin viêm mạn tính. Các phương pháp điều trị bệnh chuyên biệt và bao gồm liệu pháp trao đổi huyết tương (plasmapheresis) hoặc liệu pháp immunoglobulin tiêm tĩnh mạch (IVIG). Bệnh cũng có thể được điều trị bằng corticosteroid.

Các phương pháp điều trị nóng rát ở bàn chân bao gồm điều trị cơn đau và cảm giác bất thường do bệnh thần kinh tạo ra. Một số loại thuốc thường được kê đơn để điều trị nóng rát ở chân bao gồm:

• Amitriptyline
• Carbamazepine
• Desipramine
• Duloxetine
• Gabapentin
• Pregabalin
• Topiramate
• Venlafaxine

Có thể cần dùng các loại thuốc giảm đau khác để giảm cảm giác khó chịu nghiêm trọng do bỏng rát ở bàn chân ở một số người.

Đối với tình trạng bỏng rát ở chân do bệnh nấm da chân, thuốc chống nấm có thể chữa khỏi bệnh và làm giảm các triệu chứng bỏng rát ở chân. Trước tiên, nên dùng các loại thuốc không kê đơn như miconazole hoặc terbinafine. Thuốc chống nấm theo toa như fluconazole, itraconazole và naftifine cũng sẽ được bác sĩ cân nhắc kê.

Biện pháp khắc phục tại nhà khi bị bỏng rát ở chân

Có rất nhiều cách bạn có thể làm tại nhà để giúp giảm cảm giác khó chịu do bỏng rát ở chân bao gồm:

• Làm mát chân. Ngâm chân trong nước mát (không phải nước lạnh) trong 15 phút để làm dịu các triệu chứng tạm thời. Quạt mát cũng có thể giúp ích.
• Ăn mặc thoải mái. Tốt nhất là nên đi tất cotton thoáng khí vào ban ngày. Mặc quần áo nhẹ và thấm mồ hôi khi đi ngủ để giữ nhiệt độ cơ thể được điều hòa tốt.
• Sử dụng các phương pháp điều trị tại chỗ. Kem bôi ngoài da và miếng dán có chứa lidocaine hoặc capsaicin có thể làm dịu sự khó chịu ở chân.
• Mang giày dép thoải mái. Giày có phần hỗ trợ vòm và hở mũi có thể giúp chân bạn dễ chịu hơn.
• Ngủ trong phòng mát mẻ. Nhiệt độ phòng ngủ mát mẻ có thể giúp ích.

Bạn có thể mắc hội chứng bỏng rát bàn chân do nhiều nguyên nhân. Hầu hết trong số chúng liên quan đến một loại tổn thương thần kinh được gọi là bệnh thần kinh ngoại biên. Thông thường, điều trị nguyên nhân gây ra tổn thương thần kinh có thể làm giảm tình trạng bỏng rát bàn chân, nhưng bạn vẫn có thể cần các phương pháp điều trị khác và điều chỉnh lối sống để cảm thấy dễ chịu hơn. Tới gặp bác sĩ nếu bạn đang có các triệu chứng nóng rát ở bàn chân để được chẩn đoán và điều trị thích hợp.